Jacek Trznadel
Jacek Jan Trznadel (ur. 10 czerwca 1930 w Olkuszu, zm. 23 stycznia 2022 w Warszawie) – polski pisarz, poeta, tłumacz, krytyk literacki i publicysta, profesor nauk humanistycznych.
Data i miejsce urodzenia |
10 czerwca 1930 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
23 stycznia 2022 |
Narodowość |
polska |
Alma Mater |
Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() |
Życiorys
edytujBył synem Edwarda Trznadla, urzędnika administracji państwowej (starosty powiatu zawierciańskiego) i Ireny Trznadlowej z domu Kapel, nauczycielki. W 1948 wstąpił do Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, która została wcielona do Związku Młodzieży Polskiej. Z ZMP odszedł w 1949. W tym samym roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Wrocławskim. Następnie studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i Uniwersytecie Warszawskim. W 1964 uzyskał stopień doktora, w 1976 habilitował się, a w 1992 uzyskał tytuł profesora. W 1952 został pracownikiem Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.
Od 1956 do 1970 był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1975 podpisał List 59. Od jesieni 1978 do 1983 pełnił funkcję dyrektora sekcji polskiej i profesora literatury polskiej Uniwersytetu paryskiej Sorbony[1]. Współpracował z paryską "Kulturą".
W 1989 był jednym z współzałożycieli Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej[2], a w 1990 jednym z inicjatorów powołania Polskiej Fundacji Katyńskiej (członek Rady).
Najbardziej znaną publikacją Trznadla jest Hańba domowa – zbiór wywiadów z pisarzami tworzącymi w okresie polskiego stalinizmu. Książka i jej fragmenty zostały również wydane w języku francuskim, angielskim i duńskim.
W 1994 wydał tom szkiców historycznych poświęconych sprawie Katynia Powrót rozstrzelanej armii, a także zbiór esejów literackich z literatury polskiej i francuskiej oraz przekładów Ocalenie tragizmu. Rok później wydał zbiór opowiadań katyńskich Z popiołu czy wstaniesz?, za który w 1999 otrzymał nagrodę im. Leszka Proroka. W 1997 roku w opracowaniu redakcyjnym Jacka Trznadla ukazało się pierwsze polskie wydanie książki Katyń. Zbrodnia bez sądu i kary autorstwa Józefa Mackiewicza. W 1998 opracował i wydał po raz pierwszy Zdziczenie obyczajów pośmiertnych Bolesława Leśmiana. Opublikował też kilka zbiorów poezji.
Zaangażował się politycznie – w 1994 był członkiem komisji opracowującej projekt konstytucji RP z ramienia Solidarności, a w 1995 był przewodniczącym komitetu wyborczego Jana Olszewskiego w wyborach prezydenckich. W 1997 otrzymał Nagrodę im. Jerzego Łojka, Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, za „walkę z fałszem i zdradą w życiu narodowym”[3].
Od 2002 był członkiem jury przyznającego Nagrodę im. Józefa Mackiewicza.
W 2010 roku w liście otwartym do premiera RP Donalda Tuska zwrócił się o powołanie międzynarodowej komisji technicznej dla zbadania przyczyn katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku[4]. W 2011 roku opublikował książkę Wokół zamachu smoleńskiego.
W 2016 otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[5]. W 2020 został odznaczony przez Prezydenta Polski, Andrzeja Dudę Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[6].
Publikacje
edytujEseistyka
- Twórczość Leśmiana. Próba przekroju (1964)
- Czytanie Norwida. Próby (1978)
- Hańba domowa (1986)
- Powrót rozstrzelanej armii. Katyń – fakty, rewizje, poglądy (1994)
- Z popiołu czy wstaniesz? (1995)[a]
- Kolaboranci. Tadeusz Boy-Żeleński i grupa komunistycznych pisarzy we Lwowie 1939–1941 (1998)
- Wokół zamachu smoleńskiego (2011)
Zbiory poezji
- Wyjście (1964)
- Gdzie indziej (1971)
- Rana (1974)
- Więcej niż można mieć (1979)
- Podróże darmowe (1991)
- Dzikie gęsi. Podręczna centuria snów (1997)
Uwagi
edytuj- ↑ O zbrodni katyńskiej.
Przypisy
edytuj- ↑ Biografia
- ↑ Komunikat o powstaniu Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 1), Warszawa 1990, str. 4
- ↑ Nagroda im. Jerzego Łojka (1997). pbl.ibl.poznan.pl. [dostęp 2017-07-04].
- ↑ Nie mamy powodów, by ufać Rosjanom. rp.pl, 2010-05-02. [dostęp 2010-05-30].
- ↑ a b Nie żyje Jacek Trznadel. gov.pl, 2022-01-23. [dostęp 2022-02-01]. (pol.).
- ↑ M.P. z 2020 r. poz. 689
- ↑ Blanka Aleksowaka: Nie żyje prof. Jacek Trznadel. Ceniony krytyk literacki i poeta miał 91 lat. PolskaTimes.pl. [dostęp 2022-01-23].
Bibliografia
edytuj- Prof. dr hab. Jacek Trznadel, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2012-07-19] .
Linki zewnętrzne
edytuj- Jacek Trznadel – publikacje w bibliotece Polona