Grenada (miasto w Hiszpanii)
hiszpańska miejscowość
Grenada (hiszp. Granada) – miasto w Andaluzji, w południowej Hiszpanii. W późnym średniowieczu centrum ostatniego państwa muzułmańskiego na Półwyspie Iberyjskim, obecnie stolica prowincji.
![]() | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Wspólnota autonomiczna | |||||
Prowincja | |||||
Data założenia |
711 | ||||
Burmistrz |
Francisco Cuenca Rodríguez | ||||
Powierzchnia |
88,02 km² | ||||
Wysokość |
738 m n.p.m. | ||||
Populacja • liczba ludności |
| ||||
Kod pocztowy |
18001-18016 | ||||
Tablice rejestracyjne |
GR | ||||
Położenie na mapie Hiszpanii ![]() | |||||
Położenie na mapie Europy ![]() | |||||
Położenie na mapie Andaluzji ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
Historia
edytuj- VII w. p.n.e. powstanie osady Iberoceltów utrzymującej kontakty z Fenicjanami, Kartagińczykami i Grekami;
- W V w. p.n.e. kolonia grecka o nazwie Elibyrge lub Elybirge;
- Po I wojnie punickiej opanowana przez Kartaginę;
- W czasie II wojny punickiej zdobyta przez Rzymian; zmiana nazwy na Illiberis. Cezar nadał osadzie nazwę Municipium Florentinum Iliberitanu, skróconą później do Florentia;
- Po najeździe Wizygotów siedziba biskupstwa oraz administracji świeckiej;
- 551–615 Granada pod panowaniem cesarstwa bizantyńskiego;
- 615–711 w królestwie Wizygotów;
- W 711 r. założona przez Arabów w pobliżu starożytnej osady iberyjskiej i rzymskiej o nazwie Garnata lub Garnata al-Yahud;
- Od 1013–1091 stolica niezależnego państwa berberyjskich Zirydów;
- 1091–1145 w państwie Almorawidów;
- 1147–1238 pod rządami Almohadów;
- W latach 1238–1492 stolica emiratu, rozkwit miasta po zawarciu przymierza z Kastylią. Schronienie znaleźli tutaj islamscy wygnańcy z Kordoby i Sewilli, po zajęciu przez chrześcijan północnej i zachodniej Andaluzji. Grenada stała się największym i najbogatszym miastem Półwyspu Iberyjskiego[potrzebny przypis];
- 1246 pod zwierzchnictwem (lenno) Kastylii;
- 2 stycznia 1492 przejęta przez Kastylię jako ostatni punkt oporu muzułmanów;
- W 1492 utworzenie arcybiskupstwa;
- 1501 muzułmanom dano do wyboru – chrzest lub wygnanie;
- 1504 budowa kaplicy królewskiej Capilla Real – miejsca pochówku Królów Katolickich;
- 1511 budowa Hospital Real;
- 1523 początek budowy katedry;
- W 1526 założenie uniwersytetu;
- 1526 – budowa pałacu Karola V w Alhambrze;
- Po wygnaniu w 1609–14 morysków (Arabów, którzy przeszli na katolicyzm) regres gospodarczy;
- 28 stycznia 1810–16 września 1812 pod okupacją francuską;
- W czasie wojny domowej po stronie Republiki. W sierpniu 1936 zdobyta przez wojska gen. Franco.
Geografia
edytujPołożona w dolinie rzeki Genil (dopływ Gwadalkiwiru), w Górach Betyckich. W pobliżu najwyższe pasmo Półwyspu Iberyjskiego – Sierra Nevada, a za nim Morze Śródziemne z Costa del Sol.
Klimat
edytujMiesiąc | Sty | Lut | Mar | Kwi | Maj | Cze | Lip | Sie | Wrz | Paź | Lis | Gru | Roczna |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Średnie temperatury w dzień [°C] | 12.6 | 14.6 | 18.0 | 19.5 | 24.0 | 30.2 | 34.2 | 33.5 | 28.7 | 22.6 | 16.5 | 13.1 | 22,3 |
Średnie dobowe temperatury [°C] | 6.8 | 8.5 | 11.4 | 13.1 | 17.1 | 22.5 | 26.0 | 25.5 | 21.6 | 16.3 | 10.9 | 7.9 | 15,7 |
Średnie temperatury w nocy [°C] | 1.1 | 2.4 | 4.8 | 6.8 | 10.2 | 14.7 | 17.7 | 17.6 | 14.4 | 10.1 | 5.3 | 2.7 | 9,0 |
Opady [mm] | 41 | 33 | 35 | 37 | 30 | 11 | 2 | 3 | 23 | 38 | 50 | 50 | 352 |
Średnia liczba dni z opadami | 5.8 | 5.6 | 5.1 | 6.3 | 4.7 | 1.7 | 0.3 | 0.6 | 2.7 | 5.1 | 6.7 | 7.2 | 51,9 |
Wilgotność [%] | 72 | 68 | 60 | 57 | 51 | 43 | 37 | 41 | 51 | 62 | 71 | 75 | 57 |
Średnie usłonecznienie [h] | 170 | 172 | 219 | 234 | 280 | 331 | 362 | 330 | 254 | 211 | 164 | 148 | 2881 |
Źródło: Agencia Estatal de Meteorología[1] (liczba dni z opadami dla wartości 1 mm, wysokość 687 m n.p.m., 1981-2010) |
Demografia
edytuj- Rozwój demograficzny Grenady (1900-2010)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/73ep2c80ticdlfxfbj7by93w6tw904g.png)
Gospodarka
edytujOśrodek handlowy, przemysłowy i kulturalny. Siedziba jednego z czołowych uniwersytetów w kraju[2]. Ważna miejscowość turystyczna, słynna z krajobrazów i zabytków. Znajduje się tutaj stacja kolejowa Granada.
Zabytki
edytujKto nie widział Grenady, ten niczego nie widział – przysłowie hiszpańskie.
- Alhambra, warowny zespół pałacowy zbudowany w XIII w. przez Nasrydów i rozbudowany w XIV w., arcydzieło architektury arabskiej w Hiszpanii, którą cechuje niezwykłe bogactwo dekoracji wnętrz, m.in. arkadowe galerie kolumnowe, stalaktytowe sklepienia, ściany wykładane płytkami azulejos i barwnymi stiukami z ornamentem oraz malowidła ścienne.
- Alcazaba (zamek), najstarsza część Alhambry, stoi wysoko na górskiej ostrodze nad rzeką Darro.
- Mexuar, miejsce pracy urzędników dworskich i państwowych,
- Sala de Mexuar, gdzie odbywały się posiedzenia rządu i królewskiego sądu;
- Patio de Mexuar (dawny seraj), piękny dziedziniec z fontanną,
- Cuarto Dorado, imponujące dzieło nasrydzkiej sztuki, (służąca do audiencji prywatnych);
- Dziedziniec Mirtów, centralny punkt Alhambry;
- Sala de la Barca (dawna poczekalnia), z sufitem w kształcie łodzi;
- Sala Ambasadorów, jedna z najpiękniejszych;
z kopułą – arcydziełem intarsji, wzorem zdobienia reprezentacyjnych sal; (centrum polityczne i dyplomatyczne arabskiej Grenady);
- Dziedziniec Lwów, najdoskonalszy przykład zdobnictwa mauretańskiego; z fontanną wspartą na 12 lwach;
- Sala Mozarabów;
- Sala Królów, z polichromowanymi malowidłami na suficie;
- Sala Dwóch Sióstr, z gipsowym sklepieniem stalaktytowym,
- Sala Abencerragów, z kopułą w kształcie gwiazdy.
- Pałac Karola V, największy obiekt w kompleksie Alhambry, uważany za najpiękniejsze dzieło renesansu poza Włochami[przez kogo?]. Zbudowany w XVI w. na podstawie projektu hiszpańskiego architekta Pedra Machuca[3], jako „znak zwycięstwa” chrześcijaństwa, finansowany ze specjalnie utworzonego podatku płaconego przez Arabów. Jest to monumentalna budowla z galeriami i dwukondygnacyjną kolumnadą wokół okrągłego dziedzińca wewnętrznego. Fasada zewnętrzna jest utrzymana w stylu renesansu toskańskiego. W pałacu znajduje się Muzeum Archeologiczne, gdzie przechowywane są znaleziska z Alhambry, oraz Muzeum Sztuk Pięknych, które oferuje przegląd malarstwa szkół związanych z Grenadą oraz gromadzi dzieła pochodzące z rozwiązanych klasztorów Grenady.
- Generalife, na górnym zboczu Alhambry rozpościera się zespół ogrodowy z pawilonami, który był letnią rezydencją emirów mauretańskich. Obecnie jest wspaniałym przykładem islamskiej sztuki ogrodowej.
- Katedra Santa María de la Encarnación, gotycko-renesansowa z XVI–XVIII w.; wnętrze o długości 116 i szerokości 67 metrów, pięcionawowe, bogato zdobione rzeźbami, obrazami i wyposażone w dzieła sztuki.
- Capilla Real, miejsce pochówku Królów Katolickich – Izabeli i Ferdynanda oraz Joanny Szalonej i Filipa Pięknego.
- Capilla Mayor, w formie kulistej świątyni z bogatym wystrojem plastycznym.
- Ołtarze: główny – renesansowy z naturalistycznymi rzeźbami i reliefami oraz św. Jakuba
- Zakrystia ze skarbcem i kolekcją malarstwa flamandzkiego, m.in. Rogiera van der Weydena, Hansa Memlinga.
- Klasztor kartuzów z kościołem, XVI-XVII wiek, z zakrystią w stylu churrigueryzmu z XVIII wieku; zaliczany do arcydzieł architektury barokowej.
- Klasztor San Jerónimo, budowa rozpoczęta na polecenie Królów Katolickich w 1496[4]. Karol V wydał rozporządzenie żeby klasztor został poświęcony pamięci dowódcy wojsk hiszpańskich, wicekrólowi Neapolu Gonzalo Fernándezowi de Córdoba. Zwłoki księcia zostały złożone w tym klasztorze. Klasztorowi nadał ostateczny kształt Diego de Siloé, główny architekt budowy od 1528 roku.
- Kościoły: San Pedro y San Pablo i Santa Ana.
- Pałace: Casa del Cabildo Antiquo (dawna szkoła wyższa z czasów Maurów) i arcybiskupi z XVII wieku.
- Kamienice z XVI wieku: Corral de Carbon, Casa de los Tiros, Casa del Castri.
- Albaicin, stara zabytkowa dzielnica z klimatem mauretańskiej Grenady.
Ludzie urodzeni w Grenadzie
edytuj- Francisco Ayala – hiszpański pisarz
- Alonso Cano – hiszpański rzeźbiarz, malarz i architekt epoki baroku
- Manuel Gómez-Moreno González – hiszpański malarz
- Juanjo Guarnido – hiszpański grafik i rysownik komiksów
- Ludwik z Grenady – mistyk dominikański
- Pedro de Mena – hiszpański rzeźbiarz okresu baroku
Miasta partnerskie
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Valores climatológicos normales. Granada Base Aérea – Agencia Estatal de Meteorología.
- ↑ ARWU World University Rankings 2017. [dostęp 2017-09-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-19)].
- ↑ Henri Stierlin: Perły architektury pałacowej. Warszawa: Wydawnictwo G+J RBA Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa. ISBN 978-83-60006-52-8.
- ↑ Brigitte Hintzen-Bohlen: Sztuka i Architektura – Andaluzja. Warszawa: Wydawnictwo Philip Wilson, 2008, s. 344-345. ISBN 978-3-8331-5106-4.
Bibliografia
edytuj- Nowa encyklopedia powszechna, PWN, Warszawa 1995-1996.
Linki zewnętrzne
edytuj- Informacje o mieście z Andaluzyjskiego Instytutu Statystycznego. [dostęp 2006-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-05-31)]. (hiszp.).
- Alcazaba de La Alhambra na castillosnet.org. [dostęp 2006-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-08-10)].
Kontrola autorytatywna (gmina w Hiszpanii):