Rumanija
Rumanija România |
||||||
---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
Innu nazzjonali: "Deșteaptă-te române!" Qum Minn Hemm, Rumen! |
||||||
![]() |
||||||
Belt kapitali (u l-ikbar belt) | Bukarest 44°25′N 26°06′E / 44.417°N 26.1°E
| |||||
Lingwi uffiċjali | Rumen[1] | |||||
Gvern | Repubblika semi-presidenzjali unitarja | |||||
- | President | Klaus Iohannis | ||||
- | Prim Ministru | Florin Cîțu | ||||
- | President tas-Senat | Anca Dragu | ||||
- | President tal-Kamra | Ludovic Orban | ||||
Formazzjoni | ||||||
- | Unjoni Żgħira | 24 ta' Jannar 1859 | ||||
- | Indipendenza mill- Imperu Ottoman |
1877 \ 1878 | ||||
- | Unjoni Kbira | 1 ta' Diċembru 1918 | ||||
- | Sbuħija fl-Unjoni Ewropea | 1 ta' Jannar 2007 | ||||
Sħubija fl-UE | 1 ta' Jannar 2007 | |||||
Erja | ||||||
- | Total | 238,391 km2 (83) 92,043 mil kwadru |
||||
- | Ilma (%) | 3 | ||||
Popolazzjoni | ||||||
- | ċensiment tal-2011 | 20,121,641[2] | ||||
- | Densità | 84.4/km2 (118) 218.6/mili kwadri |
||||
PGD (PSX) | stima tal-2012 | |||||
- | Total | $273.411 biljun[3] | ||||
- | Per capita | $12,808[3] | ||||
PGD (nominali) | stima tal-2012 | |||||
- | Total | $169.384 biljun[3] | ||||
- | Per capita | $7,934[3] | ||||
IŻU (2013) | ![]() |
|||||
Valuta | leu Rumen (RON ) |
|||||
Żona tal-ħin | EET (UTC+2) | |||||
Kodiċi telefoniku | +40 | |||||
TLD tal-internet | .ro1 | |||||
1 | Id-dominju .eu hija wkoll użata u maqsuma mal-istati membri oħrajn tal-Unjoni Ewropeja. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Romanian_license_plate_codes.png/220px-Romanian_license_plate_codes.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Relief_Map_of_Romania.png/220px-Relief_Map_of_Romania.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Raul_Bistrita_%28Siret%29.png/220px-Raul_Bistrita_%28Siret%29.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Varful-Moldoveanu-scenery.jpg/220px-Varful-Moldoveanu-scenery.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Stamp_of_Moldova_227.gif/220px-Stamp_of_Moldova_227.gif)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Romanian_anti-communist_Resistance.svg/220px-Romanian_anti-communist_Resistance.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Jj_Neam%C5%A3.jpg/220px-Jj_Neam%C5%A3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Johann_Honterus_Septemcastrensis_de_Corona.jpg/220px-Johann_Honterus_Septemcastrensis_de_Corona.jpg)
Ir-Rumanija (Rumen:România) hi pajjiż li tinsab fl-intersezzjoni tal-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tax-Xlokk, bi fruntiera mal-Baħar l-Iswed.[5] Ir-Rumanija għandha fruntiera komuni mal-Ungerija u s-Serbja fil-Punent, l-Ukrajna u l-Moldova fil-Grigal u l-Lvant, u l-Bulgarija fin-Nofsinhar. B'238,391 kilometru kwadru (92,043 mi kw), ir-Rumanija hija t-tmien l-akbar pajjiż tal-Unjoni Ewropea mill-erja, u għandha s-seba' l-akbar popolazzjoni tal-Unjoni Ewropea b'20,121,641 persuna (Ottubru 2011). Il-belt kapitali u l-ikbar belt hija Bukarest, li hija s-sitt l-akbar belt fl-Ewropa.
Il-Prinċipalitajiet Uniti ħarġu meta t-territorji tal-Moldavja u Wallachia kienu magħquda taħt il-Prinċep Alexander Ioan Cuza fl-1859. Fl-1866, il-Prinċep Karl tal-Hohenzollern-Sigmaringen kien imsejjaħ għat-tron bħala l-prinċep renjanti tal-Prinċipat Rumen u fl-1881 kien finalment inkurunat bħala Re Carol I l-ewwel monarka tar-Renju tar-Rumanija. L-indipendenza mill-Imperu Ottoman kienet iddikjarata fid-9 ta' Mejju 1877, u kienet internazzjonalment rikonoxxuta fis-sena ta' wara. Fl-aħħar tal-Ewwel Gwerra Dinjija, it-Transilvanja, Bukovina u Bessarabja ngħaqdu mar-Renju tar-Rumanija.
Total tal-fruntieri tar-Rumanija: 2,844 km, pajjiżi tal-fruntiera (5): Bulgarija 605 km; Ungerija 424 km; Moldova 683 km; Serbja 531 km; Ukraina 601 km.
Organizzazzjoni territorjali
[immodifika | immodifika s-sors]Mill-1968, it-territorju tar-Rumanija ġie maqsum f'41 kontea, li magħhom trid tiżdied il-muniċipalità ta' Bukarest li, għalkemm hija s-sede tal-kontea ta' Ilfov, hija amministrata separatament bħala muniċipalità bi status ta' kontea u li ma tifformax parti. ta' Ilfov, il-kontea tal-madwar.
Is-sistema politika
[immodifika | immodifika s-sors]Ir-Rumanija hija repubblika semipresidenzjali b’kap tal-gvern - il-Prim Ministru - u kap tal-istat - il-President. Il-funzjonijiet eżekuttivi huma miżmuma kemm mill-gvern kif ukoll mill-President. Il-pajjiż huwa maqsum f’41 kontea u l-muniċipalità ta’ Bukarest. Kull kontea hija amministrata minn kunsill tal-kontea, responsabbli għall-affarijiet lokali, u minn prefett responsabbli għall-amministrazzjoni tal-affarijiet nazzjonali fil-livell tal-kontea.[6]
Il-kummerċ u l-ekonomija
[immodifika | immodifika s-sors]L-aktar setturi importanti tal-ekonomija tar-Rumanija fl-2018 kienu l-industrija (26.1 %), il-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u s-servizzi tal-ikel (20.2 %), l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta’ xogħol soċjali (14.5 %).[6]
Il-kummerċ fl-UE jammonta għal 77 % tal-esportazzjonijiet tar-Rumanija (il-Ġermanja 23 %, l-Italja 11 % u Franza 7 %), filwaqt li barra mill-UE 3 % jmorru fit-Turkija u 2 % fl-Istati Uniti.[6]
F’termini ta’ importazzjonijiet, 75 % jiġu minn Stati Membri tal-UE (il-Ġermanja 20 %, l-Italja 9 % u l-Ungerija 7 %), filwaqt li barra mill-UE 5 % jiġu miċ-Ċina u 4 % mit-Turkija.[6]
Ir-Rumanija fl-UE
[immodifika | immodifika s-sors]Hemm 32 membru tal-Parlament Ewropew mir-Rumanija.[6]
Fil-Kunsill tal-UE, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki. Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentanti tal-gvern Rumen, skont il-qasam tal-politika li jkun qed jiġi indirizzat.[6]
Il-Kunsill tal-UE m’għandux persuna waħda permanenti bħala President (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament). Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.[6]
Matul dawn is-sitt xhur, il-ministri mill-gvern ta’ dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f’kull qasam ta’ politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma’ istituzzjonijiet oħra tal-UE. Dati tal-Presidenza Rumena:Jan-Ġun 2019[6]
Il-Kummissarju nominat mir-Rumanija għall-Kummissjoni Ewropea hi Adina-Ioana Vălean, li hi responsabbli għat-Trasport.[6]
Il-Kummissjoni hija rrappreżentata f’kull pajjiż tal-UE minn uffiċċju lokali, imsejjaħ “rappreżentanza”.[6]
Ir-Rumanija għandha 15-il rappreżentant fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew. Dan il-korp konsultattiv – li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta’ interess – huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.[6]
Ir-Rumanija għandha 14-il rappreżentant fil-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, l-assemblea tal-UE ta' rappreżentanti reġjonali u lokali. Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.[6]
Ir-Rumanija tikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tagħha fi Brussell. Bħala l-"ambaxxata għall-UE" tar-Rumanija, il-kompitu ewlieni tagħha hu li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti bl-aktar mod effettiv possibbli fl-UE.[6]
L-ammont li jħallas kull pajjiż tal-UE fil-baġit tal-UE huwa kkalkulat b’mod ġust, skont il-mezzi. Aktar ma tkun kbira l-ekonomija tal-pajjiż, aktar iħallas – u viċi versa. L-għan tal-baġit tal-UE mhuwiex li jipprova jqassam mill-ġdid il-ġid, iżda pjuttost jiffoka fuq il-ħtiġijiet tal-Ewropej b’mod ġenerali. [6]
Ċifri tal-2018 għar-Rumanija:[6]
- Nefqa totali tal-UE fir-Rumanija – € 4.865 biljun (ekwivalenti għal 2.45 % tal-ekonomija Rumena)
- Kontribuzzjoni totali għall-baġit tal-UE – € 1.655 biljun (ekwivalenti għal 0.83 % tal-ekonomija Rumena)
Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE mir-Rumanija jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE - bħall-bini ta’ toroq, is-sussidjar ta' riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.[6]
Demografija
[immodifika | immodifika s-sors]Etniċitajiet (2018)
[immodifika | immodifika s-sors]- Rumeni 88.9%
- Moldovani 1.02%
- Ungeriżi 6.6%
- Żingari 2.5%
Popolazzjoni
[immodifika | immodifika s-sors]Bliet Skond in-numru ta' abitanti
[immodifika | immodifika s-sors]-
Cluj-Napoca
-
Cluj-Napoca
-
Cluj-Napoca
-
Cluj-Napoca
-
Cluj-Napoca
-
Timișoara
-
Constanța/Constanza
-
Constanța/Constanza
-
Constanța/Constanza
-
Constanța/Constanza
-
Constanța/Constanza
-
Craiova
-
Iași
-
Brașov
-
Galați
-
Galați
-
Galați
-
Galați
-
Galați
-
Ploiești
-
Brăila
-
Bacău
-
Oradea
-
Arad
-
Pitești
-
Sibiu
Gallerija
[immodifika | immodifika s-sors]-
Obcina Feredeului
-
Bini tal-Prefettura tal-Kontea ta' Câmpulung mill-perjodu ta' bejn il-gwerra, bħalissa użat bħala mużew.
-
Falticeni
-
Rădăuți
-
Câmpulung
-
Câmpulung
-
Câmpulung
-
Rădăuți
-
Ruman
-
Ruman
-
Dolhasca
-
Dolhasca
-
Dolhasca
-
Dolhasca
-
Dolhasca
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Suceava
-
Siliștea Gumești
-
Bicaz
-
Dimitrie Leonida (Stejaru) Hydro Power Plant huwa żvilupp tal-idroenerġija fix-Xmara Bistrița, ħdejn Bicaz, ir-Rumanija.
-
Bacău
-
Bacău
-
Bacău
-
Bacău
-
Bacău
-
It-Torri ta' Stiefnu mibni fl-1499, Piatra Neamț
-
It-Torri ta' Stiefnu mibni fl-1499, Piatra Neamț
-
Piatra Neamț
-
Piatra Neamț
-
Piatra Neamț
-
Piatra Neamț
-
Piatra Neamț
-
Suceava
-
Târgu Mureș
-
Târgu Mureș
-
Sibiu
-
Gura Râului
-
Gura Râului
-
Gura Râului
-
Orlat
-
Orlat
-
Năsăud
-
Miercurea Ciuc
-
Miercurea Ciuc
-
Miercurea Ciuc
-
Miercurea Ciuc
-
Târgu Secuiesc
-
Târgu Secuiesc
-
Târgu Secuiesc
-
Târgu Secuiesc
-
Sfântu Gheorghe
-
Sfântu Gheorghe
-
Sfântu Gheorghe
-
Sfântu Gheorghe
-
Sfântu Gheorghe
-
Sfântu Gheorghe
-
Sfântu Gheorghe
-
Alba Iulia
-
Alba Iulia
-
Alba Iulia
-
Alba Iulia
-
Salonta
-
Il-Muntanji Baraolt
-
Irdum xokkanti bħal dan jiddefinixxi l-firxa tal-muntanji
-
Il-Muntanji Hășmaș
-
Mappa tal-Karpazji tal-Lvant
Idrografija
[immodifika | immodifika s-sors]Xmajjar
[immodifika | immodifika s-sors]-
Ix-xmara Cibin
-
Ix-xmara Olt
-
L-Xmara Olt
-
Ix-xmara Bistrița
-
Ix-xmara Bicaz
Lagi
[immodifika | immodifika s-sors]-
Lag Red, Kontea ta' Harghita
-
Lag u Diga Vidraru fit-Tramuntana tal-Kontea ta' Argeș
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ^ "Archive copy". Arkivjat minn l-oriġinal fl-2017-09-07. Miġbur 2013-07-21.Manutenzjoni CS1: kopja arkivjata bħala titlu (link)
- ^ "Recensământul populației, date oficiale. România are o populație de 20.121.641 de cetățeni", Știrile PRO TV, 4 Lulju, 2013
- ^ a b ċ d International Monetary Fund (ed.). "Rumanija". Parametru mhux magħruf
|aċċessdata=
injorat (għajnuna) - ^ Nazzjonijiet Uniti, ed. (2013). "Human Development Report 2013" (PDF). Parametru mhux magħruf
|aċċessdata=
injorat (għajnuna) - ^ NATO (ed.). "North Atlantic Treaty Organization". Parametru mhux magħruf
|aċċessdata=
injorat (għajnuna) - ^ a b ċ d e f ġ g għ h ħ i ie j k l europa.eu, Rumanija