Madrid
ZE
|
Quésta pàgina a l'é scrîta in léngoa zenéize
![]() A Grafîa adeuviâ a l'é quélla de l'Académia Ligùstica do Brénno |
Madrìd comùn | |||
---|---|---|---|
| |||
![]() | |||
Localizaçión | |||
Stâto | ![]() | ||
Comunitæ outònoma | ![]() | ||
Provìnsa | Non presente | ||
Aministraçión | |||
Alcalde | José Luis Martínez-Almeida (PP) da-o 15/06/2019 | ||
Teritöio | |||
Coordinæ: | 40°25′01″N 3°42′12″W | ||
Altitùdine | 667 m s.l.m. | ||
Superfìcce | 604,46[1] km² | ||
Abitanti | 3 334 730[2] (2020) | ||
Denscitæ | 5 516,92 ab./km² | ||
Comùn confinanti | Alcobendas, Alcorcón, Colmenar Viejo, Coslada, Getafe, Hoyo de Manzanares, Leganés, Majadahonda, Paracuellos de Jarama, Pozuelo de Alarcón, Rivas-Vaciamadrid, Las Rozas de Madrid, San Fernando de Henares, San Sebastián de los Reyes, Torrelodones, Tres Cantos | ||
Âtre informaçioìn | |||
CAP | 28001–28081 | ||
Prefìsso | 91 | ||
Fûzo oràrio | UTC+1 | ||
Còdice INE | 28079 | ||
Targa | M | ||
Nomme abitanti | Madrileño (es) Matritense (es) | ||
Sànto patrón | Sànt'Ixidöo Vèrgine de l'Almudena | ||
Nomiâgio | La Capital, La Villa, La Villa y Corte, Los Madriles | ||
Mòtto | Fui sobre agua edificada, mis muros de fuego son. Esta es mi insignia y blasón | ||
Cartògrafîa | |||
Scîto instituçionâle | |||
Madrìd (Madrid in spagnòllo, prononçiòu [maˈðɾið]) a l'é a capitâle e a çitæ ciù popolôza da Spàgna, con ciù de 3 millioìn de abitànti (3.334.730 into 2020), e capolêugo de l'òmònima comunitæ outònoma. Co-a sò àrea metropolitànn-a, ch'a l'à 6.543.031 abitànti (a-o 2014), a l'é a ciù grànde çitæ da Spàgna e a tèrsa àrea urbâna de l'Unión Eoropêa.
Cómme capitâle da naçión, a l'é a sêde do Govèrno, da Córte, di prinçipæ céntri d'aministraçión pùblica, de instituçioìn do stâto e rescidénsa ofiçiâ da monarchîa. A l'é 'n inportànte céntro comerçiâle, educatîvo e colturâle ascì, dotòu de numerôxi mûzei.
Giögrafîa
[modìfica | modìfica wikitèsto]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Madrid%2C_panor%C3%A1mica.jpg/800px-Madrid%2C_panor%C3%A1mica.jpg)
Stöia
[modìfica | modìfica wikitèsto]Pòsti de interèsse
[modìfica | modìfica wikitèsto]Architetûe religiôze
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Catedrâle de l'Almudena
- Baxìlica reâ de Sàn Françésco o Grànde
- Catedrâle do Sacraménto
- Ténpio de Debod
- Monestê de Las Descalzas Reales
Architetûe civîli
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Plaza de la Villa
- Puerta del Sol
- Puerta de Alcalá
- Plaza Mayor
- Plaza de España
- Plaza de Colón
- Gran Vía
- Calle de Preciados
- Paseo del Prado
- Paseo de la Castellana
- Plaza de Santa Ana
- Palàçio reâ de Madrìd
- Palàçio de Córti
- Palàçio de Cibeles
- Palàçio da Bibliotêca e di Muzêi Naçionâli, sêde da Bibliotêca Naçionâle de Spàgna
- Plaza de Toros de Las Ventas
- Staçión de Madrid-Atocha
Muzêi
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Muzêo do Prado
- Muzêo Thyssen-Bornemisza
- Muzêo Naçionâle Centro de Arte Reina Sofía
- Muzêo archiològîco naçionâle de Spàgna
Âtro
[modìfica | modìfica wikitèsto]- Pàrco do Retîo
- Pàrco de Casa de Campo
- Fontànn-a de La Cibeles
- Pàrco zoològico de Madrìd
- Giardìn Botànico Reâ de Madrìd
- Pàrco de Atraçioìn de Madrd
- Pàrco Warner
Economîa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Coltûa
[modìfica | modìfica wikitèsto]Manifestaçioìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Fèste e fêe
[modìfica | modìfica wikitèsto]Comunicaçioìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Madrid_Metro_Map.svg/386px-Madrid_Metro_Map.svg.png)
Stràdde
[modìfica | modìfica wikitèsto]A çitæ de Madrìd a l'é servîa da-e outostràdde elenchæ chi de sótta:
- A1: a colêga a çitæ co-a Frànsa, pasàndo pe-i Pàixi Bàschi
- A2: a colêga a capitâle co-a segónda çitæ do pàize, Barçelónn-a
- A3: a colêga a çitæ con Valencia, a levànte
- A4: a colêga a çitæ con Cádiz, a sùd
- A5: a colêga a çitæ con Badajoz e a frontêa co-o Portogàllo
- A6: a colêga Madrìd con Lugo e A Coruña, a nòrd-òvest
- A42: a colêga Madrìd con Toledo
Ferovîe e traspòrti pùblici
[modìfica | modìfica wikitèsto]Madrìd a l'é colegâ a-a ræ feroviària a âta velocitæ spagnòlla (AVE), co-i sò trêni che se fèrman inta grànde staçión de Madrid-Atocha, gràçie a-i quæ gh'é di colegaménti dirètti co-o rèsto do pàize, co-a Frànsa e co-o Portogàllo.
O traspòrto pùblico o l'é garantîo da-a tèrsa metropolitànn-a ciù estéiza d'Eoröpa, depoî quélle de Mósca e de Parìggi, formâ da 16 lìnie, pe 302 staçioìn, e lónga ciù de 290 chilòmetri. Se contàn 11 lìnie do servìçio feroviàrio urbâno ascì (e Cercanías Madrid). Rigoàrdo a-o traspòrto pùblico in sce gómma gh'é 207 divèrse lìnie de coriêre.
Ariopòrti
[modìfica | modìfica wikitèsto]A çitæ de Madrìd a l'é servîa prinçipalménte da l'ariopòrto de Adolfo Suárez Madrid-Barajas (còdice IATA "MAD") e da l'ariopòrto de Madrid–Torrejón Airport (còdice IATA "TOJ").
Aministraçión
[modìfica | modìfica wikitèsto]Distréiti
[modìfica | modìfica wikitèsto]O teritöio de Madrìd o l'é sudivîzo, da-o 1984, inti vintùn distréiti elenchæ chi de sótta:
Binelàggi
[modìfica | modìfica wikitèsto]Çittæ do Panamá, da-o 1980
Neuva York, da-o 1982
Malabo, da-o 1982
Bordeaux, da-o 1984
Nouakchott, da-o 1986
Manilla, da-o 2005
Abu Dhabi, da-o 2007
Lisbónn-a, da-o 2007
Sarajêvo, da-o 2007
Miami, da-o 2014
Scìndichi de Madrìd
[modìfica | modìfica wikitèsto]1979-1983 | Enrique Tierno Galván | PSOE |
1983-1987 | Enrique Tierno Galván[3] | PSOE |
1987-1991 | Juan Barranco[4] | PSOE |
1991-1995 | José María Álvarez del Manzano | PP |
1995-1999 | José María Álvarez del Manzano | PP |
1999-2003 | José María Álvarez del Manzano | PP |
2003-2007 | Alberto Ruiz-Gallardón | PP |
2007-2011 | Alberto Ruiz-Gallardón | PP |
2011-2015 | Ana Botella | PP |
2015-2019 | Manuela Carmena | Ahora Madrid |
2019-atoâle | José Luis Martínez-Almeida | PP |
Galerîa d'inmàgine
[modìfica | modìfica wikitèsto]-
A catedrâle de l'Almudena, consacrâ a Sànta Màia.
-
O ténpio de Debod, làccia egiçiànn-a pe l'agiùtto a spostâ o ténpio de Abu Simbel
-
O Palàçio de Cibeles, sêde do monicìpio.
-
A faciâta do Palàçio Reâ in sciâ ciàssa de l'Armerîa.
-
A fontànn-a de La Cibeles, un di scìnboli da çitæ.
-
Vìsta notùrna da Pòrta de Alcalá.
-
A Plaza de Toros de las Ventas, costroîa into 1931.
-
A Plaza Mayor de Madrìd
-
A costruçión ch'a l'òspita o Musêo do Prado.
-
L'intrâ da staçión de Madrid-Atocha.
-
A staçión de Sol da metropolitànn-a de Madrìd, unn-a de ciù tràfeghæ.
-
Vìsta aéria de l'ariopòrto de Madrid-Barajas.
-
A Gran Vía.
-
E tôre de Madrìd
-
O Santiago Bernabéu, cànpo da balón do Real Madrid.
Nòtte
[modìfica | modìfica wikitèsto]- ↑ (ES) Madrid Economía 2014 (PDF), Ayuntamiento de Madrid. URL consultòu o 18 agosto 2016.
- ↑ (ES) INE, Población por capitales de provincia y sexo.(2911), INEE.
- ↑ Da-o 1986 Juan Barranco
- ↑ Da-o 1989 Agustín Rodríguez Sahagún co-o CDS
Âtri progètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Madrid
Colegaménti estèrni
[modìfica | modìfica wikitèsto]- (ES) Scîto ofiçiâ, in sce madrid.es. URL consultòu o 24 arvî 2021.
Contròllo de outoritæ | VIAF (EN) 155864429 · ISNI (EN) 0000 0001 1882 2393 · LCCN (EN) n78089046 · GND (DE) 4036862-2 · BNF (FR) cb11864817t (data) · BNE (ES) XX450543 (data) · CERL cnl00028773 · NDL (EN, JA) 00629281 · WorldCat Identities (EN) n78-089046 |
---|