ავეტიქ ისააკიანი
ავეტიქ ისააკიანი | |
---|---|
სომხ. Ավետիք Սահակի Իսահակյան | |
![]() | |
დაბადების თარიღი | 18 (30) ოქტომბერი, 1875[1] [2] |
დაბადების ადგილი | გიუმრი[3] [1] [2] [4] |
გარდაცვალების თარიღი | 17 ოქტომბერი, 1957[5] [6] [1] [2] (81 წლის) |
გარდაცვალების ადგილი | ერევანი[6] [1] [2] [4] |
დასაფლავებულია | კომიტასის პანთეონი[2] |
საქმიანობა | პოეტი[1] [2] , პროზაიკოსი[1] [2] , საზოგადო მოღვაწე[1] [2] და მწერალი[4] |
ენა | სომხური ენა |
ეროვნება | სომხები[1] |
მოქალაქეობა |
რუსეთის იმპერია![]() |
ალმა-მატერი | გევორქიანის თეოლოგიური სემინარია[1] , ლაიფციგის უნივერსიტეტი[1] და ციურიხის უნივერსიტეტი |
ჟანრი | ლექსი და narrative poetry |
ჯილდოები | სტალინური 1-ლი ხარისხის პრემია, ლენინის ორდენი, მედალი „კავკასიის დაცვისათვის“, მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გმირული შრომისათვის“ და ლენინის ორდენი |
შვილ(ებ)ი | Vigen Isahakyan[4] |
ნათესავ(ებ)ი | Avetik Isahakyan |
ხელმოწერა |
![]() |
ავეტიქ სააკის ძე ისააკიანი (დ. 31 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 19 ოქტომბერი], 1875, ღაზარაპატი, ალექსანდროპოლის მახლობლად — გ. 17 ოქტომბერი, 1957, ერევანი) — სომეხი პოეტი. სომხეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943).
ბიოგრაფია
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]1889-1892 წლებში სწავლობდა ეჩმიძიანის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც გარიცხეს მკაცრი რეჟიმის წინააღმდეგ გაფიცვაში მონაწილეობისათვის. ჩამოვიდა თბილისში და ტრიალებდა თბილისის სომეხ მწერალთა წრეში (ჰოვანეს თუმანიანი, ღაზაროს აღაიანი და სხვები). 1892-1893 წლებში გამოაქვეყნა ლექსები თბილისში სომხურ ჟურნალში „ტარაზ“ („მოდა“). 1893-1895 წლებში ევროპაში იყო. ლექსების პირველმა კრებულმა „სიმღერები და ჭრილობები“ (1898, ალექსანდროპოლი) პოეტს საყოველთაო აღიარება მოუტანა. 1905-1907 წლების რევოლუციის დროს ისააკიანის ლექსებში მძლავრად აჟღერდა ეროვნული და სოციალური ჩაგვრის წინააღმდეგ ბრძოლის მოტივები, რის გამოც მეფის მთავრობის მიერ მრავალგზის იქნა რეპრესირებული. 1908 წელს მეტეხის ციხეში იჯდა. 1911 წლიდან დიდხანს ცხოვრობდა საზღვარგარეთ. 1936 წელს საბოლოოს დაბრუნდა საბჭოთა სომხეთში.
1909 წელს ჟურნალ „გეღარვესტში“ („ხელოვნება“) გამოაქვეყნა პოემა „აბუ-ლალამაარი“ (ცალკე წიგნად გამოვიდა კონსტანტინოპოლში 1911; ქართული თარგმანი 1929, 1963, 1968). ამ პოემაში პოეტმა მაღალმხატვრული ფორმით, ზოგად ფილოსოფიურ ასპექტში ასახა ადამიანთა საუკუნეობრივი ოცნება და მისწრაფება ბედნიერებისა და ნათელი მომავლისაკენ, გამოხატა პროტესტი არსებული სინამდვილისადმი. თავისი სულისკვეთებით იგი ენათესავება ნიკოლოზ ბარათაშვილის „მერანს“, ა. მიცკევიჩის „ფარისს“ და მსგავსს მხატვრულ ქმნილებებს. ჩაგრულთა დამცველი გმირის სახე შექმნა ისააკიანმა პოემაში „სასმა მჰერი“ (1919; ქართული თარგმანი 1939). გამოაქვეყნა ლექსებისა და მოთხრობების კრებული „მოთმინების ჩიბუხი“ (1928), ლექსთა ციკლები „ჩვენი ისტორიკოსები და ჩვენი გუსანები“ (1939), „ჩემს სამშობლოს“ (1940) და სხვა. დაუმთავრებელი დარჩა რომანი „უსტა კარო“. ლექსში „თავისუფლების ზარი“ (1905) მყინვარწვერისა და მასისის სახით სიმბოლურად წარმოადგინა ქართველი და სომეხი ხალხების ძმობა-მეგობრობა. მებრძოლი პათოსით დაწერილი ეს ლექსი სამოქალაქო ლირიკის საუკეთესო ნიმუშია. 1906 წელს ისააკიანმა გამოაქვეყნა მოთხრობა „შაქრო ვალიშვილი“, რომლის გმირია მეფის თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ მებრძოლის ქართველი მშრომელი გლეხი. 1937 წელს გამოსცა პროზაული ნაწარმოები „ქართველი მგოსნის სიმღერა“. ამ ნაწარმოების სიუჟეტური ქარგა განახლებული საბჭოთა საქართველოა, ლაიტმოტივი — ქართველი და სომეხი ხალხების მეგობრობა. საქართველოს უძღვნა ისააკიანმა აგრეთვე ლექსი „თამარის სიმღერა“ (1943), წერილები „სიტყვა, თქმული საქართველოს სსრ მეწერალთა კავშირის რუსთაველისადმი მიძღვნილ პლენუმზე“ (1937), „სიტყვა, თქმული საიუბილეო ზეიმზე საქართველოს მწერალთა სასახლეში“ (1940) და სხვა.
1941-1945 წლებში გამოქვეყნებული ლექსებისათვის („საბრძოლო მოწოდება“, 1941; „ჩემი გული მწვერვალებზეა“, 1941; „ს.გ. ზაქიანის მარადიულ ხსოვნას“, 1942; „დიდი გამარჯვების დღე“, 1945) ისააკიანს მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1946). ისააკიანი იყო სომხეთის სსრ II-IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მისი ნაწარმოებები თარმნილია მსოფლიოს ხალხთა ენებზე. სომეხმა ხალხმა ღვაწლმოსილ პოეტს ვარპეტი (ოსტატი) შეარქვა. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლებით.
ლიტერატურა
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- არველაძე ბ., მეგობრობის ნათელი ფურცლები, თბ., 1975;
- Ганаланян О. Т., Очерки армянской поэзии XIX-XX веков, 2 изд., Ер., 1964;
- არველაძე ბ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, თბ., 1980. — გვ. 226.
სქოლიო
[რედაქტირება | წყაროს რედაქტირება]- ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 Armenian Concise Encyclopedia — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — ტ. 2.
- ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #119041529 // ინტეგრირებული ნორმატიული ფაილი — 2012—2016.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Catalog of the German National Library
- ↑ Краткая литературная энциклопедия — Москва: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 3.
- ↑ 6.0 6.1 Исаакян Аветик Саакович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
- დაბადებული 30 ოქტომბერი
- დაბადებული 1875
- გარდაცვლილი 17 ოქტომბერი
- გარდაცვლილი 1957
- ლენინის ორდენის კავალრები
- კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
- 1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
- სომეხი პოეტები
- დაბადებული 31 ოქტომბერი
- კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
- სომხეთის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
- სომხეთის სსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
- სომხეთის სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები