Lingua grega
Lingua grega Ελληνικά | ||
---|---|---|
Falado en: | Grecia, Chipre | |
Total de falantes: | 13,5 millóns (2012)[1] | |
Posición: | 74 | |
Familia: | Indoeuropea Helénica Ática Lingua grega | |
Escrita: | Alfabeto grego | |
Status oficial | ||
Lingua oficial de: | ![]() ![]() ![]() | |
Regulado por: | Academia da Lingua Grega | |
Códigos de lingua | ||
ISO 639-1: | el
| |
ISO 639-2: | gre (B) | ell (T) |
ISO 639-3: | ell
| |
SIL: | GRK
| |
Mapa | ||
Status | ||
![]() |
A lingua grega[3] (en grego moderno: ελληνικά, elliniká, e en grego antigo: Ἑλληνική, hellēnikḗ) é unha lingua indoeuropea pertencente á póla helénica orixinaria de Grecia, Chipre, Albania, outras partes do leste do mar Mediterráneo e o mar Negro. Ten a historia documentada máis longa de calquera lingua indoeuropea, a cal abrangue 3 400 anos de rexistro escrito.[4] O seu sistema de escrita é o alfabeto grego, que foi usado durante 2 000 anos; anteriormente, utilizou sistemas de escrita como o lineal B e o silabario chipriota.[5] O alfabeto grego xurdiu do alfabeto fenicio, e á súa vez foi a base do alfabeto latino, cirílico, armenio, copto e gótico, entre outros sistemas de escrita.
A lingua grega ocupa un importante lugar na historia do mundo occidental.[6] Comezando cos poemas épicos de Homero, a literatura grega antiga inclúe moitas obras de importancia para o canon europeo. O grego tamén é a lingua de moitos textos fundacionais da ciencia e da filosofía. O Novo Testamento da Biblia cristiá tamén foi escrito en grego.[7][8] Xunto cos textos en latín e as tradicións do mundo romano, o estudo dos textos e da sociedade grega da antigüidade constitúen a disciplina dos estudos clásicos.
Durante a antigüidade, o grego era falado como lingua franca no mundo Mediterráneo. Posteriormente converteríase na lingua do Imperio Bizantino e evolucionou no grego medieval.[9] Na súa forma moderna, o grego é a lingua oficial de Grecia e Chipre, e é unha das 24 linguas oficiais da Unión Europea. É falado por, cando menos, 13,5 millóns de persoas en Grecia, Chipre, Italia, Albania, Turquía e pola diáspora grega.
As raíces lingüísticas gregas son empregadas a miúdo para crear novas palabras noutras linguas, e o grego e o latín son as fontes predominantes para o vocabulario científico internacional.
Historia
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Histora da lingua grega.
Historia da lingua grega (ver tamén: alfabeto grego) |
Protogrego (c. –2000)
|
Micénico (c. -1600–-1100)
|
Grego antigo (c. –800–-300) Dialectos: Eolio, Arcadochipriota, Ático, Dórico, Macedonio, Xónico |
Koiné (desde c. -300)
|
Grego bizantino (c. -330–1453)
|
Grego moderno (desde 1453) Dialectos: Capadocio, Chipriota, Demótico, Griko, Katharevousa, Póntico, Tsakonio, Ievánico |
O grego foi falado na península dos Balcáns dende o terceiro milenio a.C.,[10] ou posiblemente mesmo antes.[11] A evidencia escrita máis antiga é unha táboa de barro en lineal B atopada en Mesenia e que data do 1450 ó 1350 a.C.,[12] convertendo o grego na lingua viva co rexistro histórico máis antigo. Entre as linguas indoeuropeas, a súa data do rexistro escrito máis antiga só coincide coas hoxe extintas linguas anatólicas.
Períodos
[editar | editar a fonte]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Proto_Greek_Area_reconstruction.png/220px-Proto_Greek_Area_reconstruction.png)
A historia da lingua grega divídese polo xeral nos seguintes períodos:
- Protogrego: o máis antigo devanceiro, non rexistrado mais asumido, de tódalas variedades coñecidas do grego. A unidade do protogrego podería ter rematado coa entrada de migrantes helénicos na península grega, nun período entre a era do Neolítico e a Idade de Bronce.[13]
- Grego micénico: a lingua da civilización micénica. Existen rexistros en táboas escritos en lineal B que datan do século -XV.
- Grego antigo: nos seus diversos dialectos, foi a lingua dos períodos arcaico e clásico da antiga civilización grega. Era amplamente coñecida ó longo do Imperio Romano. O grego antigo caeu en desuso na Europa occidental durante a Idade Media, mais mantívose oficalemnte en uso no mundo bizantino, e foi reintroducido ó resto de Europa coa caída de Constantinopla e a migración dos gregos cara ó oeste.
- Koiné: a fusión do xónico e o ático, a variedade de Atenas, comezou o proceso que resultou na creación da primeira variedade común de grego, que se converteu na lingua franca ó longo do Mediterráneo oriental e Oriente próximo. O grego koiné era falado polos exércitos e nos territorios conquistados de Alexandre o Grande e despois da colonización helenística do mundo coñecido, era falado dende Exipto até os límites da India. Despois da conquista romana de Grecia, estabeleceuse un bilingüismo non oficial entre o grego e o latín na cidade de Roma, e o grego koiné converteuse na primeira ou segunda lingua do Imperio Romano. A orixe do cristianismo tamén está vinculado co grego koiné, xa que os doce apóstolos usaron esta forma da lingua para estender o cristianismo. Tamén é coñecido como grego helenístico, grego do Novo Testamento e ás veces como grego bíblico xa que foi a lingua orixinal do Novo Testamento, e o Antigo Testamento foi traducido nesta mesma lingua na Biblia dos Setenta.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Anatolian_Greek_dialects.png/220px-Anatolian_Greek_dialects.png)
- Grego medieval, tamén coñecido como grego bizantino: a continuación do grego koiné ata a desaparición do Imperio Bizantino no século XV. O grego medieval é un termo que abrangue un continuo lingüístico de diferentes falas e estilos de escrita, as cales van dende as continuacións vernáculas do koiné falado que xa se estaban ahegando ó grego moderno en moitos aspectos, a formas moi aprendidas que imitan o ático clásico. Gran parte do grego escrito que se utilizou como lingua oficial do Imperio Bizantino era unha variedade ecléctica de termo medio baseada na tradición do koiné escrito.
- Grego moderno (neohelénico):[15] A partir do grego medieval, os usos do grego moderno remóntanse ó período bizantino, xa no século XI. É o idioma empregado polos gregos modernos e, ademais do grego moderno estándar, conta con varios dialectos.
Grego moderno | Grego antigo |
---|---|
1 Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν μαζί με τον Θεό, και ο Λόγος ήταν Θεός. | 1 Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. |
/stin ar'çi 'itan o 'loɣos ke o 'loɣos 'itan ma'zi me ton θe'o ke o 'loɣos 'itan θe'os/ | /en arkʰέì έὲn ho lógos kaí ho lógos έὲn prós tón tʰeón kaí tʰeón έὲn ho lógos/ |
2 Αυτός ήταν στην αρχή μαζί με τον Θεό. | 2 Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. |
/af'tos 'itan stin ar'çi me ton θe'o/ | /hóòtos έὲn en arkʰέì prós tón tʰeon/ |
1 Ao principio era o Verbo e o Verbo era Deus. 2 Estaba ao principio con Deus. |
Diglosia
[editar | editar a fonte]- Artigo principal: Cuestión lingüística grega.
Na era moderna, a lingua grega entrou nun estado de diglosia: a coexistencia de formas escritas vernáculas e arcaizantes da lingua. O que chegou a coñecerse como a cuestión lingüística grega foi unha polarización entre dúas variedades competidoras do grego moderno: o demótico, a forma vernácula do grego moderno, e o katharevousa, que quere dicir 'purificado', unha variedade a medio camiño entre o demótico e o grego antigo que foi desenvolvida no século XIX e que foi usado na literatura e con motivos oficiais polo novo estado grego. En 1976, o demótico foi declarado a lingua oficial de Grecia, logo de ter incorporado trazos do katharevousa e de crearse o grego moderno estándar, o cal é o usado de maneira oficial polo estado e na educación.[16]
Unidade histórica
[editar | editar a fonte]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Modern_Greek_dialects_en.svg/220px-Modern_Greek_dialects_en.svg.png)
A unidade histórica e a continuidade da identidade lingüística entre os diferentes períodos da lingua grega son unha das súas principais características. Malia que o grego sufriu transformacións morfolóxicas e fonolóxicas comparables ás doutras linguas, dende a antigüidade clásica, a súa tradición cultural, literaria e ortográfica nunca se viu interrompida, até o punto de que se poida falar dunha nova lingua emerxente. Os falantes de grego hoxe en día aínda tenden a considerar as obras literarias do grego antigo como parte da súa propia lingua e non como unha lingua allea.[17] Tamén se adoita afirmar que os cambios históricos foron relativamente leves en comparanza con outras linguas. Segundo unha estimación, "grego homérico está probablemente máis achegado ó demótico que o inglés medio do século XII respecto do inglés moderno falado".[18]
Escritura e pronunciación
[editar | editar a fonte]O grego moderno escríbese cun alfabeto de vinte e catro letras, herdado do inicio do período arcaico (século VIII antes da nosa era). Cada letra correspondía ao principio a un son diferente (con ambigüidades, principalmente no caso das vogais), pero en grego moderno a pronunciación evolucionou, e varias letras ou grupos de letras se pronuncian da mesma maneira, cousa que fai que a súa ortografía sexa tan complexa como a do francés, por exemplo (oír unha palabra non é a miúdo suficiente para poder escribila: por exemplo, existen cinco grafías para o son «i», en razón do iotacismo). A táboa inferior dá a pronunciación das letras. O acento agudo (ou recto, segundo os tipos de letra) marca o acento tónico, en letra grosa na transcrición.
O grego moderno segue regras de sandhi tanto internes como externas. Por exemplo, un /n/ final adapta o seu punto de articulación á consoante inicial da palabra que segue (ante unha velar, pasa a [ŋ]; en posición final dalgunhas palabras gramaticais como την, τον, δεν, desaparece ante unha fricativa; sonoriza unha oclusiva xorda que o segue e pode impedir que unha sonora se espirantice, as asimilacións poden ser progresivas: τον πατέρα [tɔm ba'tεɾa]).
Letra | Nome | Pronunciación |
---|---|---|
Α α | άλφα (alpha) | /a/ |
Β β | βήτα (vita) | /v/ do francés “voiture” |
Γ γ | γάμμα (ghama) | ante os sons /a/, /o/ e /u/ (), /ɣ/ próxima do r francés de rien pero velar e non uvular; ante os sons /i/ e /ɛ/, iode /j/ como o i de Noia. |
Δ δ | δέλτα (dhelta) | /ð/ th inglés de «this» |
Ε ε | έψιλον (epsilon) | /ɛ/de apertura intermedia |
Ζ ζ | ζήτα (zita) | /z/ |
Η η | ήτα (ita) | /i/ |
Θ θ | θήτα (thita) | /θ/, th inglés de «to think» |
Ι ι | γιώτα (iota) | /i/ |
Κ κ | κάππα (kapa) | /k/ |
Λ λ | λάμδα (lamdha) | /l/ |
Μ μ | μυ (mi) | /m/ |
Ν ν | νυ (ni) | /n/ |
Ξ ξ | ξι (ksi) | /ks/ como o x de sexo (en xeral: ξέρω /'ksɛrɔ/ «eu sei») ou /gz/ como o x de exame (tras n: δεν ξέρω = /ðɛŋg'zɛrɔ/ podendo chegar ata /ðɛg-/ = «eu non sei») |
Ο ο | όμικρον (omicron) | /ɔ/ |
Π π | πι (pi) | /p/ |
Ρ ρ | ρω (ro) | /ɾ/ (mono)vibrante (italiano Roma, galego cara) |
Σ σ/ς | σίγμα (sighma) | /s/ alveolar (/z/ ante consoante sonora: σβέλτος, σμάλτο /sv-, sm-/ «esvelto, esmalte») |
Τ τ | ταυ (taf) | /t/ |
Υ υ | ύψιλον (ipsilon) | /i/, agás como segundo elemento de ditongo: ου pronúnciase /u/ como en “música”, αυ e ευ pronúncianse respectivamente /af/ e /ɛf/ ou /av/ e /ɛv/ (segundo que o son que siga sexa sonoro ou non: αυτό = /af'tɔ/ = «iso», αύριο = /'avriɔ/ = «mañá») |
Φ φ | φι (fi) | /f/ |
Χ χ | χι (chi) | /ç/: ch alemán de ich ante os sons /i/ e /ɛ/ (un iode /j/ non sonoro); /x/: ch alemán de ach ante os sons /a/ e /u/ (versión non sonora do /ɣ/) |
Ψ ψ | ψι (psi) | /ps/ como en psicoloxía |
Ω ω | ωμέγα (omegha) | /ɔ/ |
Ademais, algúns grupos de letras que forman dígrafos teñen unha pronunciación especial:
Letras | Pronunciación |
---|---|
αι | como ε: /ɛ/ |
γγ e γκ | /g-/ en inicial, /-ng-/ [-ŋɡ-] noutras posicións |
ει, οι, υι | como ι, υ, η: /i/ |
μπ | /b-, -mb-/ como en bar (que en grego se escribe μπαρ…) |
ντ | /d-, -nd-/ como en demo |
ου | /u/ como en cu |
τσ | /ʦ/ (africada) pero alveolar |
τζ | /ʣ/ (africada) pero alveolar |
λι + V | /ʎ/ como en galego solla |
Exemplos
Palabra | Transcrición | Significado |
---|---|---|
αίμα | èma | ‘sangue’ (pensar en «hematoma», «hematoloxía») |
καλοριφέρ | kalorifèr | ‘radiador’ :-) |
είναι | inè | ‘el/ela é’ ou ‘eles/elas son’ |
μπαρμπάς | barbas | ‘tío’ |
εντάξη | èndaksi | 'de acordo' |
Gramática
[editar | editar a fonte]O grego moderno é unha lingua con declinacións (como o alemán, por exemplo): a terminación das palabras cambia segundo a función da palabra na frase. Mesmo os nomes propios se declinan: por exemplo, dirase ο Φίλιππος έφυγε (o Phílippos éfiye: «Filipe marchou»), βλέπω τον Φίλιππο (vlépo ton Phílippo: «Vexo a Filipe»), είναι το σπίτι του Φίλιππου (íne to spíti tou Phílippou: «é a casa de Filipe»).
Ademais, o grego distingue dous aspectos para cada verbo, marcados cada un por unha forma distinta: unha forma continua (calcada sobre o presente) e unha forma instantánea (calcada sobre o pasado, chamado aoristo). Esta diferenza é moi viva e vólvese atopar no futuro e no subxuntivo. Un Grego non ha confundir θα τον δω (tha ton dho) e θα τον βλέπω (tha ton vlépo): os dous significan «eu vereino», pero o primeiro sobreentende «unha vez» mentres que o segundo significa «continuamente».
Léxico
[editar | editar a fonte]O grego moderno conserva moito léxico herdado do grego antigo, pero tomou prestadas tamén moitas palabras do latín, do turco, e, máis modernamente do francés e do inglés.
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ ethnologue.com (ed.). "O grego en Ethnologue". Consultado o 11 de marzo de 2021.
- ↑ Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". unesdoc.unesco.org. Consultado o 11 de xullo de 2022.
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para grego.
- ↑ "Greek language". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, Inc. Consultado o 29 de abril de 2014.
- ↑ 1922-, Adrados, Francisco Rodríguez (2005). A history of the Greek language : from its origins to the present. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-12835-4. OCLC 59712402.
- ↑ A history of ancient Greek por Maria Chritē, Maria Arapopoulou, Centre for the Greek Language (Thessalonikē, Grecia) páx 436 ISBN 0-521-83307-8
- ↑ Kurt Aland, Barbara Aland The text of the New Testament: an introduction to the critical 1995 p52
- ↑ Archibald Macbride Hunter Introducing the New Testament 1972 p9
- ↑ Manuel, Germaine Catherine (1989). A study of the preservation of the classical tradition in the education, language, and literature of the Byzantine Empire. HVD ALEPH.
- ↑ Renfrew 2003, p. 35; Georgiev 1981, p. 192.
- ↑ Gray & Atkinson 2003, pp. 437–438; Atkinson & Gray 2006, p. 102.
- ↑ "Ancient Tablet Found: Oldest Readable Writing in Europe". National Geographic Society. 30 de marzo de 2011. Consultado o 22 de novembro de 2013.
- ↑ A comprehensive overview in J.T. Hooker's Mycenaean Greece (Hooker 1976, Chapter 2: "Before the Mycenaean Age", pp. 11–33 and passim); for a different hypothesis excluding massive migrations and favoring an autochthonous scenario, see Colin Renfrew's "Problems in the General Correlation of Archaeological and Linguistic Strata in Prehistoric Greece: The Model of Autochthonous Origin" (Renfrew 1973, pp. 263–276, especially p. 267) in Bronze Age Migrations by R.A. Crossland and A. Birchall, eds. (1973).
- ↑ Dawkins & Halliday 1916.
- ↑ "Greek". Ethnologue (en inglés). Consultado o 12 de abril de 2020.
- ↑ Peter, Mackridge (1985). The modern Greek language : a descriptive analysis of standard modern Greek. Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-815770-0. OCLC 11134463.
- ↑ Browning 1983.
- ↑ Alexiou 1982, p. 161.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]![]() |
Existe unha versión da Wikipedia en Lingua grega |
![]() |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Lingua grega ![]() |
![]() |
A Galipedia ten un portal sobre: Grecia |
Outros artigos
[editar | editar a fonte]Bibliografía
[editar | editar a fonte]- Alexiou, Margaret (1982). "Diglossia in Greece". En Haas, William. Standard Languages: Spoken and Written. Manchester: Manchester University Press. pp. 156–192. ISBN 978-0-389-20291-2.
- Androutsopoulos, Jannis (2009). "'Greeklish': Transliteration Practice and Discourse in a Setting of Computer-Mediated Digraphia". En Georgakopoulou, Alexandra; Silk, Michael. Standard Languages and Language Standards: Greek, Past and Present. Aldershot: Ashgate Publishing Limited. pp. 221–249.
- Atkinson, Quentin D.; Gray, Russel D. (2006). "Chapter 8: How Old is the Indo-European Language Family? Illumination or More Moths to the Flame?". En Forster, Peter; Renfrew, Colin. Phylogenetic Methods and the Prehistory of Languages. Cambridge, England: McDonald Institute for Archaeological Research. pp. 91–109. ISBN 978-1-902937-33-5.
- Babiniotis, George (1992). "The Question of Mediae in Ancient Macedonian Greek Reconsidered". En Brogyanyi, Bela; Lipp, Reiner. Historical Philology: Greek, Latin and Romance. Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. pp. 29–40. ISBN 9789027277473.
- Beekes, Robert Stephen Paul (2009). Etymological Dictionary of Greek. Leiden and Boston: Brill. ISBN 978-90-04-17418-4.
- Browning, Robert (1983) [1969]. Medieval and Modern Greek. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-23488-7.
- Dawkins, Richard McGillivray; Halliday, William Reginald (1916). Modern Greek in Asia Minor: A Study of Dialect of Silly, Cappadocia and Pharasa with Grammar, Texts, Translations and Glossary. Cambridge, England: Cambridge University Press.
- Dosuna, Julián Víctor Méndez (2012). "Ancient Macedonian as a Greek Dialect: A Critical Survey on Recent Work". En Giannakis, Georgios K. Ancient Macedonia: Language, History and Culture (en grego). Thessaloniki: Centre for the Greek Language. pp. 65–78.
- Gamkrelidze, Tamaz V.; Ivanov, Vyacheslav (marzo de 1990). "The Early History of Indo-European Languages". Scientific American 262 (3): 110–116. Bibcode:1990SciAm.262c.110G. doi:10.1038/scientificamerican0390-110. Arquivado dende o orixinal o 06 de xaneiro de 2014. Consultado o 10 de marzo de 2021.
- Georgiev, Vladimir Ivanov (1981). Introduction to the History of the Indo-European Languages. Sofia: Bulgarian Academy of Sciences.
- Gray, Russel D.; Atkinson, Quentin D. (2003). "Language-tree Divergence Times Support the Anatolian Theory of Indo-European Origin". Nature 426 (6965): 435–439. Bibcode:2003Natur.426..435G. PMID 14647380. doi:10.1038/nature02029.
- Hamp, Eric P. (agosto de 2013). "The Expansion of the Indo-European Languages: An Indo-Europeanist's Evolving View" (PDF). Sino-Platonic Papers 239.
- Holm, Hans J. (2008). "The Distribution of Data in Word Lists and its Impact on the Subgrouping of Languages". En Preisach, Christine; Burkhardt, Hans; Schmidt-Thieme, Lars; Decker, Reinhold. Data Analysis, Machine Learning, and Applications. Proceedings of the 31st Annual Conference of the Gesellschaft für Klassifikation e.V., Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, March 7–9, 2007. Berlin-Heidelberg: Springer-Verlag. pp. 628–636. ISBN 978-3-540-78246-9.
- Hooker, J.T. (1976). Mycenaean Greece. Londres: Routledge & Kegan Paul. ISBN 9780710083791.
- Jeffries, Ian (2002). Eastern Europe at the Turn of the Twenty-First Century: A Guide to the Economies in Transition. Londres e Nova York: Routledge (Taylor & Francis). ISBN 978-0-415-23671-3.
- Ralli, Angeliki (2001). Μορφολογία [Morphology] (en grego). Athens: Ekdoseis Pataki.
- Renfrew, Colin (1973). "Problems in the General Correlation of Archaeological and Linguistic Strata in Prehistoric Greece: The Model of Autochthonous Origin". En Crossland, R. A.; Birchall, Ann. Bronze Age Migrations in the Aegean; Archaeological and Linguistic Problems in Greek Prehistory: Proceedings of the first International Colloquium on Aegean Prehistory, Sheffield. Londres: Gerald Duckworth and Company Limited. pp. 263–276. ISBN 978-0-7156-0580-6.
- Renfrew, Colin (2003). "Time Depth, Convergence Theory, and Innovation in Proto-Indo-European: 'Old Europe' as a PIE Linguistic Area". En Bammesberger, Alfred; Vennemann, Theo. Languages in Prehistoric Europe. Heidelberg: Universitätsverlag Winter GmBH. pp. 17–48. ISBN 978-3-8253-1449-1.
- Renfrew, Colin (1990) [1987]. Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-38675-3.
- Scheler, Manfred (1977). Der englische Wortschatz [English Vocabulary] (en alemán). Berlin: E. Schmidt. ISBN 978-3-503-01250-3.
- Tsitselikis, Konstantinos (2013). "A Surviving Treaty: The Lausanne Minority Protection in Greece and Turkey". En Henrard, Kristin. The Interrelation between the Right to Identity of Minorities and their Socio-economic Participation. Leiden e Boston: Martinus Nijhoff Publishers. pp. 287–315. ISBN 9789004244740.