Tavàṅ
C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś | ![]() |
Artéccol in dialètt mudnés
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Gemeine_Viehbremse_Tabanus_bromius_1.jpg/195px-Gemeine_Viehbremse_Tabanus_bromius_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Tabanus.bovinus.male.jpg/195px-Tabanus.bovinus.male.jpg)
Al tavàṅ (Tabanus bovinus, tafano in italiàn) 'l è 'n insèt dìtar dla famìja di Tabanid.
Descrisiòṅ
Al sumìlia dimóndi a na mósca ma 'l è più tracagnòt e grand (al pōl rivàr a èsar lung fiṅ a 2,5 cm) ad culōr griś ch'al dà in sal śal e cun di òć grand.
Sōl al fémni i ciùcian via 'l sangṿ da 'l bèsti (e dal vòlti anc da i óm) a difarénsa di masć ch'i èṅ fitòfag (i màgnan la linfa e i sûg di fiōr). Quànd c'l insèt lè al punś al fà dimóndi mâł e la pèla dla vitma la s infìa tuta tacànd a far spiùra parchè al bśi dla bóca 'l è bèl grôs e al dà fastìdi a i nèruv. La fémna la pōl pùnś'r anc pasànd p'r i vistî parchè la s inśégna.
Cla bèstia chè la n dà minga in d'l òć quànd la vōla parchè la n s fà gnanc sintìr, dònca 'l è difìcil far a mènt quànd la mòrśga, un quèl ch'a sucéd sōl ad dè in tut al manéri.
Habitat
Al tavàṅ al viṿ a l'òra: in dal pastùri, in di prâ, in di bòsc, in di ciûś e in dal stali, pòst in du al pōl catàr al bèsti pîni ad sangṿ (cavai, vachi, tòr). La fémna dal tavàṅ la i culpìs da Maǵ a Agóst, specialmènt in di dè cald bujìnt e dimóndi umid.
Batàja cónt'r i tavàṅ
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Thomas_Bresson_-_Tete-taon_%28by%29.jpg/200px-Thomas_Bresson_-_Tete-taon_%28by%29.jpg)
Batajàr cónt'r i tavàṅ 'l è impusìbil, a n gh'è gnint da far. I mutìṿ i èṅ qvist chè 'd sóta:
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/Beet_van_daas_incl_bact_infectie.jpg/220px-Beet_van_daas_incl_bact_infectie.jpg)
- A n s pōl minga far fóra 'l larvi purtànd-'s avànti c'n al lavōr;
- Al fat ch'i tavàṅ i sa sparpàjan dimóndi in d'l ambînt a rénd inùtil druàr di vlèṅ anc parchè i èṅ un perìcul par l'ària e par la tèra;
- A gh'è da vansàr ad pinsàr ad métar dal baréri parchè 'l insèt al vóla dapartùt in di spasi avèrt.
Par difénd'r-as a gh'è sōl da druàr di prudót da dar-'s adòs ch'i gh daṅ fastìdi par via 'd 'l udōr. Cla diféśa chè però l'è bòna sōl par 'l óm e minga p'r al bèsti anc parchè la vîṅ a custàr dimóndi. Inólt'r a s pōl anc druàr di vistî ciàr parchè al tavàṅ 'l è atràt da i culōr scûr.
Quànd a s vèṅ murśgâ, par far pasàr al dulōr e śgunfiàr al bugn, a gh'è da mét'r-ag insìma dal pumàti antistamìnighi e anc antibiòtighi.
anatra | barbagianni | bue | pidocchio | bigattino | biscia / serpe | baco da seta / bombice | rospo | cane | cappone | cavallo | capra | cuculo | coniglio | cornacchia | asino | ape | formica | gallo | gallina | gatto | gazza | grillo | lupo | ramarro | lepre | chiocciola / lumaca | lucertola | maiale | mosca | merlo | mulo | talpa | porcellino | oca | pipistrello | topo / sorcio / ratto | farfalla | passero | pettirosso | pecora | piccione / colombo | pulce | ragno | rana / ranocchio | riccio | rondine | scarafaggio | cinghiale | tignola / tarma | tarlo | tafano | tacchino | vacca | volpe | cicala | zanzara | civetta