Икенсе донъя һуғышының Тымыҡ океан хәрби хәрәкәттәр театры
Тымыҡ океан хәрби хәрәкәттәр театры | |||
Төп конфликт: Икенсе донъя һуғышы | |||
![]() | |||
Дата |
Япон экспансионистик сәйәсәте, атап әйткәндә, Перл-Харборға һөжүме — Япония капитуляцияһы тураһында акт. 2 сентябрь, 1945 йыл | ||
---|---|---|---|
Урыны |
Ҡытай, Корея ярымутрауы, Япония, Француз Һинд-Ҡытайы, Таиланд, Бирма, Британ Һиндостаны, Британ Малайяһы, Голландя Ост-Һиндостаны, Папуа (Австралия биләмәһе), Филиппин, Гавай утрауҙары, Алеут утрауҙары, Соломон утрауҙары (архипелаг) (Гуадалканал), Маршалл утрауҙары, Мариан утрауҙары, Курил утрауҙары, Көньяҡ Сахалин, Тымыҡ океандың күп утрауҙары, Тымыҡ океан, Һинд океаны | ||
Сәбәбе |
Япон экспансионистик сәйәсәте, атап әйткәндә, Перл-Харборға һөжүме | ||
Нәтижә |
АҠШ-тың һәм Гитлерға ҡаршы коалицияның еңеүе; Японияның капитуляцияһы. | ||
Ҡаршы тороусылар | |||
| |||
Командирҙар | |||
| |||
Юғалтыуҙар | |||
| |||
| |||
![]() | |||
Икенсе донъя һуғышының Тымыҡ океан хәрби хәрәкәттәр театры (ингл. Pacific War: Тымыҡ океан һуғышы) (1941—1945) — Икенсе донъя һуғышы ваҡытында Алыҫ Көнсығышта, Көньяҡ-Көнсығыш Азияла һәм Тымыҡ океанда барған хәрби хәрәкәттәр. Был төбәктә урындағы хәрби ғәмәлдәр 1931 йылдан, Япония Маньчжурияны баҫып алғандан һуң алып барыла.
Ҡытайҙа япон экспансияһы (1931—1939)
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Ғәмәлдә, Тымыҡ океан төбәгендә хәрби хәрәкәттәр 1931 йылдың 18 сентябрендә, Япония Корея биләмәһенән Маньчжурияға баҫып ингәс башлана. 1932 йылдың 7 ғинуарына япон ғәскәрҙәре Бөйөк Ҡытай диуарына барып етә. Оккупацияланған территорияла Маньчжоу-го марионетка дәүләте ойошторола.
1937 йылдың йәйендә экспансия яңынан көсәйә, уға Лугоуцяолағы инцидент сәбәпсе була. Тарҡаулыҡ һәм эске ҡапма-ҡаршылыҡтар арҡаһында Ҡытай һөҙөмтәле ҡаршылыҡ ойошторора алмай. 1937 йылдың 28 июлендә Пекин бирелә. Йәй аҙағына япон ғәскәрҙәре урындағы коллаборационистар ярҙамы менән Эске Монголияны (Мэнгцзян) баҫып ала. Ноябрҙә, ныҡышмалы алыштан һуң, Шанхай, ә декабрҙә Ҡытайҙың баш ҡалаһы Нанкин бирелә. Халыҡ күпләп йәшәгән территорияны буйһондороп тотоу өсөн япондар марионеткалар хөкүмәтен: Оло юл Хөкүмәте (Шанхай) һәм Ваҡытлы хөкүмәт (Пекин) булдырыуҙы дауам итә. Даими армияның ҡыйратылыуы партизандар хәрәкәте үҫешенә булышлыҡ итә, был хәрәкәттә төп ролде коммунистар уйнай. Ҡытай территорияһын тулыһынса контролдә тотоу мөмкин булмауын аңлап, япондар стратегик пункттарҙы баҫып алыуға һәм тотоп тороуға иғтибар бирә. 1938 йыл аҙағында улар Фучжоуҙы баҫып ала. 1939 йылдың февралендә япон десант көстәре Хайнань утрауына төшә.
1938—1939 йылдарҙа япон Квантун армияһы бер нисә тапҡыр совет Алыҫ көнсығышына һәм Монголияға баҫып инергә маташа. Баҫып ингән ғәскәрҙәр совет армияһы тарафынан тәүҙә Хасан күле буйында, һуңыраҡ монгол ғәскәрҙәре менән берлектә Халхин-Гол йылғаһы буйында сигендерелә. Япония һәм СССР араһындағы килешеү 1945 йылдың авгусына тиклем дауам итә.
Һинд-Ҡытайҙа япон экспансияһы (1940—1941)
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Икенсе донъя һуғышы башында Француз Һинд-Ҡытайы Францияның колонияһы була. Әммә Францияның 1940 йылдағы кампанияла еңелеүе сәйәси бушлыҡ барлыҡҡа килтерә, һәм, шуны файҙаланып, Япония 1940 йылдың сентябрендә Һинд-Ҡытайҙы баҫып ала. Төбәктә Таиланд уның союздашы була, ул япон ғәскәрҙәрен үҙ территорияһында урынлаштырырға рөхсәт бирә. Уның урынына Лаосты һәм Камбоджа территорияһының бер өлөшөн ала, ә 1942 йылда Бөйөк Британия һәм АҠШ-ҡа һуғыш иғлан итә.
1941 йылдың декабрендәге япон блицкригы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Newly-arrived_Indian_troops.jpg/200px-Newly-arrived_Indian_troops.jpg)
Япония-Ҡытай һуғышы Япония һәм АҠШ араһындағы көсөргәнешлекте һиҙелерлек көсәйтә. Япон ғәскәрҙәрен Француз Һинд-Ҡытайына керетеүенә яуап итеп АҠШ киң күләмле иҡтисади санкциялар, шул иҫәптән нефть экспортлауға эмбарго индерә. Нефть эмбаргоһынан һуң оҙайлы дипломатик һөйләшеүҙәр яҡтарҙың позицияларын яҡынайтмай, һәм император Хирохито 1941 йылдың 1 декабрендә АҠШ-ҡа ҡаршы һуғыш башлау тураһындағы ҡарарҙы хуплай.
1941 йылдың 7 — 8 декабрендә Япония Азиялағы Британия (Гонконг) һәм Тымыҡ океандағы Америка базаларына (Перл-Харбор) һөжүм итә. Был һөжүмдәр ваҡытында Американың «Аризона» линкоры юҡ ителә, 1000-дән ашыу матрос һәләк була. 1941 йылдың 10 декабрендә япон авиацияһы, Көньяҡ Ҡытай диңгеҙендә Британия флотына һөжүм итеп, «Принц Уэльс» линкорын һәм «Рипалс» линия крейсерын батыра.
Инглиз-американ ғәскәрҙәренең еңелеүе япондарға Британия Малайзияһын, Бирманы һәм Филиппинды баҫып алыу буйынса операция башларға мөмкинлек бирә. Шул уҡ ваҡытта Гуам һәм Уэйк утрауҙарында америка базалары ҡыйратыла. 1942 йылдың 2 ғинуарында япондар Маниланы баҫып ала, ә 11 ғинуарҙа британ ғәскәрҙәре Куала-Лумпурҙан сигенә.
Юғалтыуҙар
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Тымыҡ океандағы һуғышта Ҡушма Штаттарҙың 200 мең самаһы хәрби хеҙмәткәре һәләк була[12]. Япон әсирлегендә 27 465 хәрби әсирҙән 11 107-е һәләк була[13]. Бынан тыш, 60-ҡа яҡын америкалы тапманан вафат була[14].
Совет ғәскәрҙәренең дөйөм юғалтыуҙары (үлтерелгәндәрҙе, яралыларҙы һәм хәбәрһеҙ юғалғандарҙы иҫәпкә алып) 36 мең кеше тәшкил итә[15].
Яңы Зеландияның ҡораллы көстәре Тымыҡ океан кампанияһы барышында 578 кешеһен юғалта. Бынан тыш, ҡайһы бер яңы зеландиялылар башҡа илдәрҙең армияларында хәрби хеҙмәт үтәгәндә һәләк була[16].
Япония менән һуғышта Ҡытайҙың 1,5 миллион кешеһе һуғышта һәләк була, 750,000 кешеһе хәбәрһеҙ юғала һәм 1,5 миллион кешеһе ауырыуҙарҙан вафат була[17].
Был һуғышта 2,1 миллиондан ашыу япон хәрби хеҙмәткәрҙәре[18] һәм 800 000 самаһы граждан һәләк була[19]. 1,1 млн кеше АҠШ һуғышта, ә Ҡытай менән һуғышта 500 мең кешеһен юғалта[20].
Шулай уҡ ҡарағыҙ
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Беренсе донъя һуғышының тымыҡ океан хәрби хәрәкәттәр театры
- Икенсе донъя һуғышының көньяҡ-Көнсығыш Азия хәрби хәрәкәттәр театры
- Икенсе донъя һуғышы кампаниялары, алыштары Һәм алыштары
- Икенсе донъя һуғышында Японияның император флоты
- Японияның хәрби енәйәттәре
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ Chinese People Contribute to WWII . Дата обращения: 23 апрель 2009.
- ↑ Ҡалып:Https://www.washingtonpost.com/news/politics/wp/2017/08/14/heres-how-many-americans-have-already-died-to-defeat-the-nazis-and-the-confederacy/
- ↑ Gruhl, Werner (2007). Imperial Japan's World War Two. New Brunswick: Transaction Publishers. p. 65. ISBN 9780765803528.
- ↑ Kevin Blackburn, Karl Hack. "Forgotten Captives in Japanese-Occupied Asia". 2007. p. 4. British Empire POWs are given a death rate of 25%.
- ↑ (12,031 killed and 24,425 wounded in the 1945 Soviet invasion of Manchuria, 10,495 killed and 21,456 wounded in the 1938 Battle of Lake Khasan and 1939 Battles of Khalkhin Gol), 205 advisors killed in China.
- ↑ Per "Soviet Losses in the Khalkhin Gol Battle" 2018 йыл 24 февраль архивланған., losses at Khalkin Gol were: 30 BT-7s, 27 BT-7RTs,2 BT-7As, 127 BT-5s, 30 BT-5RTs, 8 T-26s, 10 KhT-26S, 2 KhT-130S, 17 T-37s, and 133 BA-6/BA-10 armored cars. This does not include tanks that only sustained light to moderate damage, or ones lost due to mechanical failure.
- ↑ Japanese Monograph no. 154: Record of Operations against Soviet Russia, Eastern Front August 1945 Page 39.
- ↑ Russell, Richard A., Project Hula: Secret Soviet-American Cooperation in the War Against Japan, Washington, D.C.: Naval Historical Center, 1997, ISBN 0-945274-35-1, pp. 30–31.
- ↑ Coox, Alvin (July 1973). "The Lake Khasan Affair of 1938: Overview and Lessons". Soviet Studies. 25 (1): 53.
- ↑ Өҙөмтә хатаһы:
<ref>
тамғаһы дөрөҫ түгел;:3
төшөрмәләре өсөн текст юҡ - ↑ Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964. Australia-Japan Research Project. Дата обращения: 10 март 2016. Архивировано 11 март 2016 года.
- ↑ В какой битве американцы понесли самые тяжелые потери на Второй мировой Об этом сообщает "Рамблер". Далее: https://news.rambler.ru/other/40452969/ . Новая газета (1304539200000). Дата обращения: 20 март 2022.
- ↑ U.S. Prisoners of War and Civilian American Citizens Captured and Interned by Japan in World War II: The Issue of Compensation by Japan
- ↑ History of Malaria During Wars 2012 йыл 3 апрель архивланған.
- ↑ Шишков А. В. «Россия и Япония (история военных конфликтов)», М.: 2001, с.169.
- ↑ George Hawkins. Honouring NZ’s Pacific War dead 2013 йыл 10 февраль архивланған. (Тикшерелеү көнө: 8 апрель 2013)
- ↑ Ho Ping-ti. Studies on the Population of China, 1368—1953. Cambridge: Harvard University Press, 1959.
- ↑ Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964. Australia-Japan Research Project. Дата обращения: 10 март 2016. Архивировано 11 март 2016 года.
- ↑ Ishikida, Miki (2005). Toward Peace: War Responsibility, Postwar Compensation, and Peace Movements and Education in Japan. iUniverse, Inc. (13 July 2005). p. 30. ISBN 978-0595350636. Retrieved 4 March 2016.
- ↑ Потери Японии во Второй мировой (ингл.).
Әҙәбиәт
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- Коллектив авторов. История войны на Тихом океане (в пяти томах). — Москва: Издательство Иностранной литературы, 1957, 1958.
- Нимиц Ч. У., Поттер Э. Б. Война на море (1939—1945)
- Вартанов В. Н., Гельфонд Г. М., Зимонин В. П., Шевченко В. Н. Битва за океан (действия флотов на Тихом окане во второй мировой войне). В 3-х кн. / Под ред. академика Г. Н. Севастьянова. — Вологда, 1997. — ISBN 5-87590-001-6.
- Шерман Ф. Война на Тихом океане. Авианосцы в бою
- Хорикоси Д., Окумия М., Кайдин М. «Зеро!» (Японская авиация во Второй мировой войне) 2007 йыл 26 февраль архивланған.
- Хасимото Мотицура. Подводная война на Тихом океане.
- Холмс У. Победа под водой.
- Футида М., Окумия М. Сражение у атолла Мидуэй.
- Лиддел Гарт. Вторая мировая война
- Тейлор А. Дж. П. Вторая мировая война
- Фуллер Дж. Ф. Ч. Вторая мировая война 1939—1945 гг. Стратегический и тактический обзор.
- Тымыҡ океан һуғышы һуғышҡа тиклемге әҙәбиәттә
Рәсәй генерал-эмигранты, хәрби теоретик, Париж университетының Рәсәй тарих-филология факультеты профессоры Николай Головиндың адмирал Александр Бубнов менән авторҙашлыҡта яҙған һәм инглиз телендә 1922 йылда Нью-Йоркта һәм Лондонда, 1924 йылда Прагала, ә 1925 йылда Мәскәүҙә Карл Радек прецедентында баҫылған китабында. Тымыҡ океан бассейнында буласаҡ япон-америка ҡапма-ҡаршылығы, яҡтарҙың ресурстары, иҡтисад, армия, флот көстәре, һыу аҫты һуғышы, блокадалар, диңгеҙ һуғыштарының һәм десанттарҙың төшөү урындары анализлана, һәм Япония Гуам Һәм Филиппинды оккупациялау ихтималлығы һәм һуғыштың беренсе этабында уның еңеүҙәренең ҡотолғоһоҙ булыуы тураһында һығымта яһай. Англияның Япония һәм АҠШ менән союздаш булыу мөмкинлеге лә күҙаллана. Китап түбәндәге бүлектәрҙе үҙ эсенә ала: «Тымыҡ океанда буласаҡ көрәш», «Америка Һәм Японияның Тымыҡ океанда Диңгеҙ ҡораллы көстәре», «Американың Япония менән алышының стратегик шарттары», «Тымыҡ океан проблемаһында Рәсәйҙең әһәмиәте». [1]
Николай Головиндың 1934 йылдың 1 мартында уҡыған һәм шул уҡ йылда брошюра рәүешендә Белградта нәшер ителгән докладында, Советтар Союзының һәм Маньчжурия/Японияның Алыҫ Көнсығышта иҡтисади ресурстары һәм хәрби потенциалы сағыштырыла. Һуғыштың ҡотолғоһоҙлоғо һәм унда Япон империяһының еңеүе тураһында һығымта яһала. Бүлектәрҙең исемдәре: «Рәсәй Приморьеһында һәм Амур төбәгендә иҡтисади һәм сәйәси хәл», «Алыҫ Көнсығышта туплана алған ҡыҙыл көстәрҙең максималь күләме», «Японияға Приморьены ниндәй ҡораллы көстәр баҫып алырға кәрәк», «Алыҫ Көнсығышта һауа көстәренең өҫтөнлөгө кем яғында буласаҡ». [2]
Самуэль Делингер һәм Чарльз Гериҙың 1936 йылда Нью-Йоркта һәм 1939 йылда-Мәскәүҙә-Ленинградта Ссср Эшсе-Крәҫтиән Хәрби-диңгеҙ флотының Хәрби нәшриәтендә нәшер ителгән китабында АҠШ-тың Япония менән хәрби бәрелешенең ҡотолғоһоҙ булыуын күҙаллай һәм был һуғыштың мөмкин булған сценарийҙары ентекле анализлана. Китапта СССР-ҙың АҠШ-тың союздашы булыу мөмкинлеге ҡаралмай. [3]
- ↑ Головин, Н.; Бубнов, А. Тихоокеанская проблема в XX столетии // Алексей Вандам, Николай Головин, Александр Бубнов. Неуслышанные пророки грядущих войн. — М.: АСТ, Астрель, 2004. — 368 с. — ISBN 5170252234.
- ↑ Головин, Н. Современная стратегическая обстановка на Дальнем Востоке // Алексей Вандам, Николай Головин, Александр Бубнов. Неуслышанные пророки грядущих войн. — М.: АСТ, Астрель, 2004. — 368 с. — ISBN 5170252234.<meta />
- ↑ Самуэль Делингер, Чарльз Гери. Война на Тихом океане = War in the Pacific. A Study of Naves, Peoples and Battle Problems (1936). — М.-Л.: Военно-морское издательство РКВМФ СССР, 1939.