ხვარხვი
ხვარხვი | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
მენცარული კლასიფიკაცია | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
ლათინური ჯოხო | ||||||||||||||||
Allium | ||||||||||||||||
თხილუაშ სტატუსი | ||||||||||||||||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Allium_carinatum_Sturm38.jpg/250px-Allium_carinatum_Sturm38.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Allium_in_Georgia_%28country%29_6.jpg/250px-Allium_in_Georgia_%28country%29_6.jpg)
ხვარხვი (ლათ. Állium) — ჟირწანიან დო მიარეწანიან ჩანარეფიშ გვარი, ნამუთ ორხველჷ ძარხუხუპიოლამეფიშ (ლათ. Asparagales) რანწკიშ ამარილიშობურეფიშ (ლათ. Amaryllidaceae) ფანიაშ ხვარხვიშნერეფიშ (ლათ. Alliaceae) გიმენფანიას (კინოხ ორხველუდჷ ლილიაშნერეფიშ ფანიას).
მენცარული ლათინური ჯოხო მეჩჷ კარლ ლინეიქ, — ლათ. allium — წჷმურს ლათინული ზიტყვა ნიორიშე, ნამუთ მუშჸურე, ალბეთ მერსხილი რე, კელტურ ზიტყვაწკჷმა all — ცაცხამუტი; მაჟირა ვერსიათ — წჷმურს ლათ. halare — შურამი.
რსებენს ხვარხვიშ მუსხირენი ოშობათ გვარობა, ნამუთ რჩქვანელობურო ჩანს ოორუე გვერდოსფეროს. ხვარხვიშ ოდაბადეთ იკოროცხჷ — ობჟათე-ბჟადალი აზია.
თე გვარიშ შხვადოშხვა გვარობეფი ჩანს მინორეფს, სტეპეფს, ტყალეფს.
ბოტანიკური ეჭარუა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Allium_haematochiton_inflorescence_2002-11-18.jpg/220px-Allium_haematochiton_inflorescence_2002-11-18.jpg)
გვარიშ წჷმმარინაფალეფს უღჷნა დიდი, ონდეთ წარწილი სფეროშმოგვენი ხვარხვი, ნამუთ ფორილი რე მოჭითე, ჩე ვარდა იაშფერი ოფორუეთ.
ფურცელი ღაზამი რე ვარდა ორტყაფუშმოგვენი, ჟინჯიერი, მილიშობური, ღერი 1 მ-შახ ონჭუ. პიოლეფი ჭიფე რე, უსახიე, იდვალუაფჷ გჷრძე ღერს. ბიბლაშ დიამეტრი კანკალე გვარობას 40 სმ-ს ონჭუ.
პირანს მანგ-მარაშინათუთას. გჷმნაღელს ირძენს მარაშინათუთა-ეკენიას.
ჩანარიშ რაძა ნორთის უღჷ ლექინას ოჩინებე კვათირი „ხვარხვიშობური“ ვარდა „ნიორიშ“ შური.
ქიმიური აკოდგინალუა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ხვარხვიშ ბოქვეფი იკათუანს აზოტიშ მაკათური ნიფთიარობეფს (2,5 %-შახ), შხვა დო შხვა შანქარეფს (10—11 %) (გლუკოზას, ფრუქტოზას, სახაროზას, მალტოზას), ინულინიშ პოლისახარიდის, ფიტინს, ფლავონოიდ კვერცეტინი დო თიში გლუკოზიდეფი, ციმუეფი, შხვა დო შხვა ფერმენტეფი, კალციუმიშ, ფოსფორიშ ჯიმუეფი, ფიტონციდეფი, ლიმონიშ დო უშქურიშ ბჟეფი, ვიტამინეფი A (3,75 მგ %), B1 (60 მგ %), B2 (50 მგ %), PP (0,20 მგ %), C (10,5—33 მგ%), თაშნეშე ეთერზეთეფი კვათირი გიშაკერძაფილი შურით, ჩხვინდიშ დო თოლიშ ცქირცქამი დაცხიშ გჷმოღერზელუათ. ეთერზეთეფიშ თარ აკმადგინალჷ ნორთის წჷმარინუანს დისულფიდეფი დო სულფიდეფი.
ხვარხვიშ გვარობეფი
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ხვარხვიშნერეფიშ ფანიას ოშობათ გვარობა რე. ხვარხვეფქ პიჯობურო შილებე დირთას ჟირ კატეგორიათ: დეკორატიულო დო ოჭკომალო, მორო თინეფშე კანკალე ჟირხოლო კატეგორიას ორხველჷ.
ოჭკომალი ხვარხვეფიშ არძაშე ჩინებული სახეეფს წჷმარინუანს:
- Allium cepa L. ხვარხვი რჩქვანელობური
- Allium fistulosum L. თათარკა
- Allium hierochuntinum Boiss.
- Allium ascalonicum L. ხვარხვი-შალოტი
- Allium nutans L. ჟღირაფილი ხვარხვი
- Allium moly L. ხვარხვი მოლი
- Allium porrum L. პურასქია
- Allium ramosum L. ჸალამი ხვარხვი, ჯუსაი, ჩინური ხვარხვი, ტყარი ხვარხვი
- Allium odorum L. შურამი ხვარხვი
- Allium schoenoprasum L. ტაფე ხვარხვი, ხვარხვი-შნიტი
- Allium sibiricum L. ცჷნდჷრული ხვარხვი
- Allium ursinum L. ჩერემშა, თუნთიშ ხვარხვი, ტყარი ნიორი
- Allium sativum L. ნიორი
დეკორატიული ხვარხვეფი (ალიუმი):
- Allium aflatunense აფლატუნერული ხვარხვი
- Allium cernuu ღულა ხვარხვი
- Allium cristophii ქრისტოფიშ ხვარხვი
- Allium flavum ჸვინთელი ხვარხვი
- Allium giganteum ისპოლინური ხვარხვი
- Allium karataviense კარატავური ხვარხვი
- Allium macleanii მაკლეანიშ ხვარხვი
- Allium oreophilum გვალამოჸოროფე ხვარხვი
- Allium sphaerocephalon რგვალდუდამი ხვარხვი
- Allium siculum სიცილიური ხვარხვი
- Allium shubertii შებერტიშ ხვარხვი
ლიტერატურა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- სოროკოლეტოვა ე., სოროკოპუდოვა ო. „დეკორატიული ხახვები“ ჟურნალი „მეყვავილეობა“ N3, მაისი—ივნისი, გვ. 12—14, 2009
რესურსეფი ინტერნეტის
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- ხვარხვი — ოკურნალე საშუალება Archived 2010-09-25 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
- ხვარხვიშ კანკალე გვარობეფი Archived 2009-05-12 ვებ-ხასჷლას Wayback Machine.
- დეკორატიული ხვარხვეფიშ გვარობეფი (რუს.)