ინდოევროპული ნინეფი
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/IE_countries.svg/300px-IE_countries.svg.png)
██ ქიანეფი, ნამუშ მახორობაშ უმენტაშობა რაგადანს ინდოევროპულ ნინეფშა
██ ქიანეფი, ნამუშ მახორობაშ უჭიჭაშობა რაგადანს ინდოევროპულ ნინეფშა, მარა უღჷ ოფიციალური სტატუსი
ინდოევროპული ნინეფი — მოსოფელს ართ-ართი არძოშე გოფაჩილი ნინეფიშ ფანია. ინდოევროპული ნინეფი წჷმორინაფილი რე დიხაუჩაშ არძო კონტინენტის. თე ნინეფშა მორაგადეეფიშ მუდანობა 2,5 მილიარდიშ უმოსი რე.
საართოთ, ინდოევროპულ ნინეფს მიორხველანა 400-შე უმოს ნინას, ნამუშეთ გიმე გჷმოკოროცხილი 9 ნინა 100 მილიონშე უმოს მორაგადეს იკათუანს.
თენეფი რე:
ბენგალური, გერმანული, ესპანური, ინგლისური, პორტუგალიური, რუსული, სპარსული, ფრანგული, ჰინდი.
ინდოევროპული ნინეფიშ თეჯგურა გოფაჩუა, რე შედეგი ართჸურე მიარე ოშწანურაშ გოძვენას მიმალი კათეფიშ დიდი გინოხორუაშ, მაჟირაჸურე - XV ოშწანურაშე დოჭყაფილი ევროპაშ ქიანეფიშ წიმიულათ დო თინეფიშ (ინგლისიშ, ნიდერლანდეფიშ, საფრანგეთიშ, ესპანეთიშ, პორტუგალიაშ, იტალიაშ, რუსეთიშ ) ჸურე მოსოფელიშ მასშტაბით წარმაფილი ფართო ექსპანსიაშ შედეგო.
ინდოევროპული ფანიაშ ნინეფი გჷმალინუანა ძალამ დიდ აკოხვალამას ლექსიკას, ფლექსიას, გრამატიკულ კატეგორიეფს (რიცხუ, სქესი, აბლაუტი).
ისტორია
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]საეგებიოთ, ინდოევროპული ნინეფი წჷმოდირთუნა ართი საართო კინოხიან ნინაშე, ნამუშათ მორაგადეეფიშ 8-10 ვითოში წანაშ კინოხ ოხორანდესკო ოკო. არსებენს მუსხირენ ჰიპოთეზა თე ნინაშ წჷმულაშ აკანიშენი - ასახელენა ბჟაეიოლ ევროპას, წიმი აზიას, ევროპაშ დო აზიაშ აკართაფწკჷმა არსებულ შხვა რეგიონეფს. ართ-ართი ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, კინოხიანი ინდოევროპული ნინა დოხოლაფირო 8 ვითოში წანაშ კინოხ გჷშერთჷკო ოკო თიმ ბორჯიშო მორჩილ აზიას გოფაჩილ ხეთურ ნინას.
სტრუქტურა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Indo-European_branches_map.png/300px-Indo-European_branches_map.png)
██ ბალტო-სლავური ნინეფი (ბალტიკური)
██ ბალტო-სლავური ნინეფი (სლავური)
██ ვაინდოევროპული ნინეფი
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/Languages_of_North_America.svg/300px-Languages_of_North_America.svg.png)
რომანული:
██ ესპანური
██ პორტუგალიური
██ ფრანგული
გერმანიკული:██ ინგლისური
██ ნიდერლანდური
ინდოევროპულ ნინეფს ტრადიციულო 10 დიდ ბუნათ რთუნა. თაქ წჷმორინაფილი რე თე ბუნეფი ისტორიული რანწკით, თინეფიშ მაართა დომოწმაფაშ მეჯინათ:
- ანატოლიური ნინეფი — დომოწმაფილი რე ჯვეში წანაეჭარუაშ XVIII ოშწანურაშე. ასე ხვალე ეშალაფირ ნინეფს აკმაშქვანს, ნამუშეთ ეიოშინალი რე ხეთური ნინა.
- ინდოირანული ნინეფი — წჷმოდირთჷნა საართო პროტო-ინდოირანული ნინაშე.
- ინდოირანული ნინეფი ირთუ ჟირ ბუნათ:
- 1. ინდოარიულ დო
- 2. ირანულ ნინეფო.
- ინდოირანული ნინეფი ირთუ ჟირ ბუნათ:
- ბერძენული ნინა — ფრაგმენტული დინნაჭარეფი მიკენური პერიოდიშო მუთმოფხვადჷნა ჯვეშ წანაეჭარუაშ XIV ოშწანურაშე. ჰომეროსი ითარიღებუ ჯვეში წანაეჭარუაშ VIII ოშწანურათ. ასე წჷმორინაფილი რე ართი ნინათ.
- იტალიკური ნინეფი — დოდასურაფილი რე ჯვეში წანაეჭარუაშ I ვითოშწანურაშე.
- ირთუ სუმ გიმენბუნათ:
- 1. ოსკო-უმბრიულ,
- 2. ლათინურ-ფალისკურ
- 3. რომანულ ნინეფო.
- ირთუ სუმ გიმენბუნათ:
- კელტური ნინეფი — მიკნაჭარეფი გალურ ნინაშა დოდასურაფილი რე ჯვ. წე. VI ოშწანურა, ჯვეშ ირლანდიურ ნინაშა - ახ. წე. VI ოშწანურათ.
- გერმანული ნინეფი — ტექსტეფი რუნული ჭარალუათ რჩქინელი რე II ოშწანურაშე, გოთურით IV ოშწანურაშე.
- გერმანული ნინეფი ირთუნა სუმ ბუნათ:
- 1. ოორუეგერმანული,
- 2. ბჟაეიოლგერმანული დო
- 3. ბჟადალგერმანულო.
- გერმანული ნინეფი ირთუნა სუმ ბუნათ:
- სომხური ნინა — დომოწმაფილი რე V ოშწანურაშე. წჷმორინაფილი რე ართი ნინათ.
- ტოქარული ნინეფი — დომოწმაფილი რე VI ოშწანურაშე, ტოქარალეფიშ ნინა ჟირ დიალექტით. ასე ეშალაფირი ნინა რე.
- ბალტო-სლავური ნინეფი:
- თინეფშე მაართა IX ოშწანურაშე დომოწმაფილი რე ჯვეშ ოხვამურ სლავურ ტექსტეფს, მაჟირა - XIV ოშწანურას.
- ალბანური ნინა — დომოწმაფილი რე XVI ოშწანურას. სავარაუდო რე თიში რსხუეფი ილირიულწკჷმა, დაკურწკჷმა დო თრაკიულწკჷმა.
თაქ გჷმოკოროცხილი ნინეფიშ მოხ, ინდოევროპულ ნინეფო მირჩქინუაფუ რანწკი ეშალაფირი ნინეფი, ნამუთ მერკეთ რე დოგურაფილი. თინეფიშ რიცხუს ორხველჷ: ილირიული, მესაპური, ფრიგიული, თრაკიული, ჯვეში მაკედონური, დაკური დო შხვა.
თაშნეშე ქოძირით
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]ლიტერატურა
[რედაქტირაფა | წყუშ რედაქტირაფა]- Robert S. P. Beekes: Comparative Indo-European Linguistics. An Introduction. Benjamins, Amsterdam 1995, ISBN 1-55619-505-2
- Michael Meier-Brügger, Hans Krahe: Indogermanische Sprachwissenschaft. Walter de Gruyter, Berlin 2002 (8. Aufl.), ISBN 3-11-017243-7
- Warren Cowgill: Indogermanische Grammatik. Bd I: Einleitung; Bd II: Lautlehre. Begr. v. Jerzy Kuryłowicz, Hrsg.: Manfred Mayrhofer. Indogermanische Bibliothek, Reihe 1, Lehr- und Handbücher. Winter, Heidelberg 1986.
- Bertold Delbrück: Einleitung in das Studium der indogermanischen Sprachen. Ein Beitrag zur Geschichte und Methodik der vergleichenden Sprachforschung. Bibliothek indogermanischer Grammatiken. Bd 4. Breitkopf & Härtel, Leipzig 1919 (6. Aufl.).
- August Schleicher: Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen. Böhlau, Weimar 1861/62, Olms, Hildesheim 1974 (Nachdr.), ISBN 3-487-05382-9
- Oswald Szemerényi: Einführung in die vergleichende Sprachwissenschaft. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1990 (4. Aufl.), ISBN 3-534-04216-6
- Eva Tichy: Indogermanistisches Grundwissen. Hempen, Bremen 2000, ISBN 3-934106-14-5.
- Harald Wiese: Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt, Logos Verlag, Berlin 2010, 2. Auflage, ISBN 978-3-8325-1601-7.