SI-systèm
't SI-systèm is een internationoal systèm van êenheedn die in 1960 zyn ingebrocht. De standoard wordt bewoard deur het Bureau international des poids et mesures in Sèvres, Vrankryk. SI stoat vô 't Franse Système International d’Unités (internationoal êenheednsystèm). Ieder fysische of scheikundige eigenschap kad uutgedrukt wordn in SI-êenheedn of een combinoatie dervan.
Geschiedenisse
[bewerkn | brontekst bewerken]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Metrication_by_year_map.svg/350px-Metrication_by_year_map.svg.png)
't Metriek systèm was ountworpn deur een groep wetenschappers (woarounder Lavoisier, de "voader van de moderne scheikunde") ounder d' instruksjies van Louis XVI, die een rationoal systèm van moatn en gewichtn wilde hèn. Achter de Franse Revolusje hèt de revolusjonêre regerienge da systêm g'adoptèrd, en is in voege gekommn up den tiensten december 1799, een moand achter da Napoleon an de macht was gekommn.
De bedoelienge van 't SI-systèm is vô 't gemakkeliker te maakn voar up 't internationoal vlak gegeevns uut te wisseln. Oorsprounkelik haad ieder land zyn eign moatstelsel, en zels nu gebrukkn landn gelik 't Verênigd Keunienkryk en de Verênigde Stoatn nog êenheedn gelik 't pond, den duum, de voet en de myle (de zogenoamd Imperioale êenheedn).
Êenheedn
[bewerkn | brontekst bewerken]'t SI-systèm is upgebouwd round een antol basisêenheedn, die in combinoasje mè mankoar ofgeleide SI-êenheedn vormn. Deur die soamenhang wordt het gebruuk van omrekeniengsconstantn toet een minimum beperkt.
SI-basisêenheedn
[bewerkn | brontekst bewerken]De zeven, ounderlienk onafhankelike basisêenheedn zyn:
grôotheid | SI-basisêenheid | |
---|---|---|
naam | symbool | |
lengte | meter | m |
massa | kilogram | kg |
tyd | seconde | s |
illetrieke stroom | ampère | A |
absolute temperateure | kelvin | K |
hoeveelheid stoffe | mol | mol |
luchtsterkte | candela | cd |
Olle andere SI-êenheedn kunn'n uutgedrukt wordn as combinaosjies van die basisêenheedn.
SI-vôorvoegsels
[bewerkn | brontekst bewerken]Neffenst de SI-êenheedn zyn der ook SI-vôorvoegsels die veelvoudn van 10 vôrenstelln:
10n | vôorvoegsel | symbool | name | decimoal equivalent |
---|---|---|---|---|
1024 | yotta | Y | quadriljoen | 1 000 000 000 000 000 000 000 000 |
1021 | zetta | Z | triljard | 1 000 000 000 000 000 000 000 |
1018 | exa | E | triljoen | 1 000 000 000 000 000 000 |
1015 | peta | P | biljard | 1 000 000 000 000 000 |
1012 | tera | T | biljoen | 1 000 000 000 000 |
109 | giga | G | miljard | 1 000 000 000 |
106 | mega | M | miljoen | 1 000 000 |
103 | kilo | k | duusd | 1 000 |
102 | hecto | h | hounderd | 100 |
101 | deca | da | tiene | 10 |
10−1 | deci | d | tiende | 0,1 |
10−2 | centi | c | hounderdste | 0,01 |
10−3 | milli | m | duzendste | 0,001 |
10−6 | micro | µ | miljoenste | 0,000 001 |
10−9 | nano | n | miljardste | 0,000 000 001 |
10−12 | pico | p | biljoenste | 0,000 000 000 001 |
10−15 | femto | f | biljardste | 0,000 000 000 000 001 |
10−18 | atto | a | triljoenste | 0,000 000 000 000 000 001 |
10−21 | zepto | z | triljardste | 0,000 000 000 000 000 000 001 |
10−24 | yocto | y | quadriljoenste | 0,000 000 000 000 000 000 000 001 |