Kall'oikahad mäged
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/RockyMountainsLocatorMap.png/250px-RockyMountainsLocatorMap.png)
Kall'oikahad mäged (angl.: Rocky Mountains, The Rockies) oma Kordiljerad-mägiden päine mägisel'g Pohjoižamerikas, Kanadan da AÜV:oiden päivlaskmas, kesked 60 da 32 gradusad pohjoišt levedust.
Mäged levitadas 110-480-km šoidul 4830 kilometrad pohjoižespäi suvhesai, pind läz 1 millionad km². Niiden kaikiš pohjoižemb čokkoim sijadase Britanižes Kolumbijas (Kanad), kaikiš suvemb — Nju Meksiko-štatas, AÜV:oiden suvipäivlaskmas. Kanadan Kall'oikahiden mägiden kaikiš korktemb čokkoim om Robson-mägi Britanižes Kolumbijas, 3954 metrad meren pindal päl. AÜV:oiden Kall'oikahiden mägiden kaikiš korktemb čokkoim — Elbert-mägi Kolorados, 4399 metrad.[1]
Kall'oikahad mäged oma londuseližeks röunaks Tünen da Atlantižen valdmeriden basseinoiden keskes. Äjiden jogiden üläagjad oma täs: Missuri, Kolorado, Rio Grande, Sneik da Arkanzas. Mägiden igä om 55 — 80 mln vot. Aigan jokstes, veded da jäžomad sädiba čomaižid alangištoid da mägenpäid sel'gas.
Ristitud tuliba mägiden maha jäl'gmaižen jäaigan lopus. XVIII voz'sadal severz'-se ekspedicijoid paniba ekonomižen otandan kävutamižhe alust. Neniš mägiš oli äi mineraloid da nahkoid.
Kall'oikahad mäged oma harvoin elänzoittud rajon tähäsai (meiden päivil), tiheduz 4 ristitud nellikkilometras. Nügüd' mägiden territorijan tobj pala om kaitud. Rahvahaližed puištod da valdkundan mecad sijadasoiš täs. Äi turistoid ajeleb mägihe. Sile tahoile kožub turizm astkel, al'pinizm, kalatez, mectuz, hihtandsport, snoubord.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Moraine_Lake_17092005.jpg/250px-Moraine_Lake_17092005.jpg)
Nimen etimologii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]«Kall'oikahad mäged»-nimen (angl.: Rocky Mountains) andoi Pjer Gotje Varenn de la Verandri, kanadalaine edelmatkai franciženke augotižlibundanke. Se oli tehnus hänen ehtatusen jäl'ghe päliči Pierre Jaune-joges (nügüd' Jelloustoun-jogi — «pakuižen kiven jogi») vl 1743 vilukun 1. päiväl[2]. Toine mez', Aleksandr Makkenzi-edelmatkai, ristikoiči mägid vodel 1793. Hän pani «Stoney Mountains»-nimi (Kivekahad mäged). Penemb mi voz'sadas päliči, XIX voz'sadan toižes poles, pördihe ezmäine mägiden nimi.
Geologii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Kall'oikahad mäged oma saudud rugižkivil ičeze pohjoižes palas (pohjoižemb 45:nt parallelid), suves palas — čurukivil, savekahil šoidkivil da mouckivil.
Mägiš om molibdenan, vas'kan, kuldan, hobedan, kivivoin, kivihilen avaroid löudmižsijid, mugažo äimetalližed kivendad oma olmas.
Vulkannägused oma: geizerad, termaližed purtked, manrehkaidused.
Flor da faun
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/RockyMountainsNationalParkColorado.jpg/250px-RockyMountainsNationalParkColorado.jpg)
Mecad oma kazvišton tobj pala, mägitaig om pohjoižes da pedajikod suves. Mecanröunan üläkorktuz om 1500 m (pohjoine) — 3600 m (suvi), ülemb sidä — al'pižed nitud da igähine lumi.
Nened pud kazdas mecoiš: kuzed, pedajad da pihtad, alemba ned segoitadas koivuidenke da vahtaridenke. Armotomankoiv kazvab arktižes vös. Taigmahudes kazvaba lehtezpud-ki: koiv, topol' da hab. Alangištoiš om stepid.
Korktas mägiš elädas: lumikoza, sangedsar'v bošak, hirv', reboi. Alemba sidä putub vauged jäniš da kojot rajonidme.
Kezalindud oma linduiden tobj pala. Kezal hö söttaba poigaižid neniš mägiš. Kaikenaigašti elädas pakuižpäine tik, meckana da pulon erased erikod.
Homaičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- ↑ Peakbagger.com. (angl.)
- ↑ Pierre Gautier de Yarennes de la Verandrye / Famousamericans.net. (angl.)
![]() |
Kall'oikahad mäged Vikiaitas |