Proktologiya
Proktologiya (yun. proktos - "toʻgʻri ichak", -λογία "ilm" yoki "o'rganish" degan maʼnoni anglatadi) — tibbiyotning bir boʻlimi. Toʻgri ichak, anal kanali va oraliq sohasi kasalliklarining etiologiyasi, patogenezi, morfologiyasi, fiziologiyasi, diagnostikasi va davolash usullarini oʻrganadi[1].
Tibbiyotning soʻnggi yillarda tez rivojlanishi tufayli proktologiya faqat toʻgʻri ichak, anal kanali va oraliq sohasi kasalliklarini (bavosir, oʻtkir va surunkali paraproktitlar, ichak oqmalari, anal sfinkteri yetishmasligi va boshqalar) oʻrganish bilan chegaralanib qolmay, yoʻgʻon ichakning yuqori qismi, yaʼni ichak kasalliklarini ham oʻrgana boshladi. Chunki nospetsifik yarali kolit, kron kasalligi, oilaviy adenomatoz, yoʻgʻon ichak oʻsmalari, qabziyat va boshqa kasalliklar ayni vaqtda toʻgʻri ichakni ham, u bilan bog'liq bo'lgan ichakni ham zararlaydi shu sababi: Amerika, Yevropa davlatlari va Rossiyada "proktologiya" fanining "koloproktologiya" deb atalashi hisoblanadi. Kasalliklarning xalqaro tasnifiga (MKB-1) binoan, koloproktologiya fani 200 dan ortiq kasallik va sindromlarni oʻrganadi[2].
Toʻgʻri va u bilan bog'langan ichak kasalliklarini oʻrganish qadimdan maʼlum boʻlib, Gippokrat, Abu Ali Ibn Sino va boshqa olimlar oʻz asarlarida bu kasalliklarni batafsil yoritishgan.
Oʻzbekistonda proktologiya fani XX asrning 60-yillarida rivojlana borib, bunga Z. Nizomov, E. Joʻrayev va boshqa olimlar katta hissa qoʻshdilar. XX asrning 80-yillaridan esa koloproktologiya mustaqil fan va aloxida mutaxassislik sifatida rivojlana boshladi. Bunda Oʻ. Oripov, S. Navruzov kabi olimlarning xizmatlari katta boʻldi. Hozirgi Oʻzbekistonning barcha viloyat markazlarida ixtisoslashgan boʻlimlar mavjud. Toshkent shahrida esa Respublika koloproktologiya ilmiy markazi faoliyat koʻrsatadi[3].
Jarrohlik va tashxis qoʻyish jarayoni
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ushbu kasalliklarni davolashning jarrohlik shakllariga quyidagilar kiradi: kolektomiya, kolostomiya, polipektomiya, strikturoplastika, gemorroyektomiya (gemorroyning og'ir holatlarida), minimal invaziv jarrohlik, anoplastika va boshqalar bemorning ahvoliga qaraladi[4]. Kolonoskopiya kabi diagnostika muolajalari kolorektal jarrohlikda juda muhimdir, chunki ular shifokorga qanday tashxis qo'yish kerakligini va vaziyatni to'g'rilash uchun qanday tartib-qoidalarni bajarish kerakligini aytishi mumkin. Kolorektal jarrohlar tomonidan qo'llaniladigan boshqa diagnostika usullariga quyidagilar kiradi: proktoskopiya, defekatsiya proktografiyasi, sigmoidoskopiya. So'nggi paytlarda jarrohlikning laparoskopik usuli, uning xavfi pastligi, tiklanish vaqtining qisqarishi va laparoskopik asboblar yordamida erishilgan kichikroq, aniqroq bo'lganligi uchun keng ma'noda qo'llanildi[5].
![]() | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]• Gastroenterologiya • Surunkali kolit
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Colon and Rectal Surgery Specialty Description“. American Medical Association. Qaraldi: 2020-yil 22-may.
- ↑ „Digestive Tract: Rectal and Colon Diseases and Conditions“. Cleveland Clinic.
- ↑ McCoubrey AS (September 2007). "The use of mechanical bowel preparation in elective colorectal surgery". Ulster Med J 76 (3): 127–30. PMID 17853636. PMC 2075581. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2075581.
- ↑ „What is minimally invasive surgery?“ (en-US). ccalliance.org (2018-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 22-oktyabr.
- ↑ Zmora O; Pikarsky AJ; Wexner SD (October 2001). "Bowel preparation for colorectal surgery". Dis. Colon Rectum 44 (10): 1537–49. doi:10.1007/bf02234614. PMID 11598488. https://archive.org/details/sim_diseases-of-the-colon-rectum_2001-10_44_10/page/1537.