Shoqëria dhe kultura rome
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/A_Gipsy_Family_Fac_simile_of_a_Woodcut_in_the_Cosmographie_Universelle_of_Munster_in_folio_Basle_1552.png/220px-A_Gipsy_Family_Fac_simile_of_a_Woodcut_in_the_Cosmographie_Universelle_of_Munster_in_folio_Basle_1552.png)
Populli rom është një grup i veçantë etnik dhe kulturor i popujve që jetojnë në të gjithë boten, të cilët ndajnë një familje gjuhësh dhe ndonjëherë një mënyrë jetese tradicionale nomade . [1] Megjithëate origjina e tyre e saktë është e paqartë, India qendrore është një faktor i dukshem i origjinës. [2] Gjuha e tyre ndan një origjinë të përbashkët dhe është e ngjashme me Guxharatishten dhe Rajasthanishten e ditëve moderne, duke huazuar fjalë gjuhë të tjera gjate migrimit ne Indi. Në Evropë, edhe pse kultura e tyre është prekur nga kultura të tjera, ata ende kanë gjetur një mënyrë për të ruajtur trashëgiminë dhe shoqërinë e tyre. [3] [4]
Origjina
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kërkimet gjuhësore dhe fonologjike kanë gjurmuar origjinën e popullit rom në vende në nënkontinentin Indian, duke lidhur në mënyrë specifike grupet proto-rome me Indinë Qendrore. Shumë raportojnë në episode nga literatura popullore se romët dolën nga rajonet veriperëndimore të Indisë dhe jo nga India Qendrore. [5] Veçoritë e zhvillimeve fonologjike që u shfaqën gjatë fazës së hershme të tranzicionit nga indiku i vjetër në atë të mesëm dëshmojnë se historia e romanit filloi në Indinë Qendrore. [6]
Romanipen
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Romanipen (gjithashtu romanypen, romanipe, romanype, romanimos, romaimos, romaniya ) është një koncept i filozofisë rome që përfshin tërësinë e shpirtit, kulturës, ligjit rom, të qenit një Rom, një grup llojesh rome. [7]
Një rom etnik konsiderohet të jetë një rom Gadjikane në shoqërinë rome nëse personi nuk ka Romanipen. Ndonjëherë një Gadjo, zakonisht një fëmijë i adoptuar, mund të konsiderohet si Rom nëse personi ka Romanipen. Si koncept, Romanipen ka qenë objekt i interesit,për vëzhgues të shumtë profesionalë . Është supozuar se ajo i detyrohet më shumë një kuadri kulturor sesa thjesht i një respektimi të rregullave të pranuara historikisht. [8]
Ndryshimet e rëndësishme në kulturën rome pas Luftës së Dytë Botërore i janë kushtuar pezullimit të këtyre normave shoqërore, pasi rregullat e rrepta në lidhje me ushqimin dhe kontaktet me klasa të caktuara njerëzish u prishën. Kjo periudhë përkoi,gjithashtu me një humbje të perceptuar të autoritetit të investuar në udhëheqësit tradicionalë, mirëmbajtësit kryesorë të Romanipen. [9] Për më tepër, romët që u gjendën nën kontrollin sovjetik gjatë luftës, ndërsa u deportuan në lindje të Uraleve dhe shpesh të persekutuar, përgjithësisht u lanë vetëm për të ndjekur praktikat e tyre ortodokse dhe kështu ruajtën interpretime te rrepta të Romanipen.
- ^ "Who are the Roma people?". New Internationalist (në anglisht). 2013-10-28. Marrë më 2019-04-02.
- ^ K. Meira Goldberg; Ninotchka Devorah Bennahum; Michelle Heffner Hayes (2015). Flamenco on the Global Stage: Historical, Critical and Theoretical Perspectives. McFarland. fq. 50. ISBN 978-0-7864-9470-5. Marrë më 8 dhjetor 2015.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ^ Wiley, Eric (qershor 2005). "Romani Performance and Heritage Tourism: The Pilgrimage of the Gypsies at Les Saintes-Maries-de-la-Mer". TDR/The Drama Review. 49 (2): 135–158. doi:10.1162/1054204053971126. JSTOR 4488646.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ^ Berthier, Jean-Charles (1979). "The Socialization of the Gypsy Child". International Social Science Journal. 31 (3): 376–392.
{{cite journal}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Achim, Viorel (janar 23, 2013). "Chapter I. The arrival of the gypsies on the territory of romania". The Roma in Romanian History. CEUP collection. Central European University Press. fq. 7–26. ISBN 9786155053931 – nëpërmjet OpenEdition Books.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ^ Matras, Y. "Romani Project - The History of the Romani Language". Romani Project- Romani Linguistics and Romani Language Projects. Yaron Matras. Marrë më 2015-02-27.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Aleksandar G. Marinov (2019). Inward Looking: The Impact of Migration on Romanipe from the Romani Perspective.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Saul, Nicholas; Tebbut, Susan (2005). Nicholas Saul, Susan Tebbutt (red.). The role of the Romanies: images and counter-images of 'Gypsies'/Romanies in European cultures. Liverpool University Press. fq. 218. ISBN 978-0-85323-689-4. Marrë më 2010-03-03.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Guy, Will (2001). Will Guy (red.). Between past and future: the Roma of Central and Eastern Europe. Univ of Hertfordshire Press. fq. 254. ISBN 978-1-902806-07-5. Marrë më 2010-03-03.
{{cite book}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)