Rrezatimi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Alfa_beta_gamma_radiation_penetration.svg/220px-Alfa_beta_gamma_radiation_penetration.svg.png)
Në fizikë, rrezatimi është emetimi ose transmetimi i energjisë në formën e valëve ose grimcave përmes hapësirës ose një mediumi material.[1][2] Kjo perfshin:
- rrezatimi elektromagnetik përbëhet nga fotone, të tilla si valët e radios, mikrovalët, infra të kuqe, drita e dukshme, ultravjollcë, rrezet x dhe rrezatimi gama (γ)
- rrezatimi i grimcave përbëhet nga grimca me energji pushimi jo zero, si rrezatimi alfa (α), rrezatimi beta (β), rrezatimi proton dhe rrezatimi neutron
- rrezatimi akustik, si ultratingulli, tingulli dhe valët sizmike, të varura nga një medium fizik transmetimi
- rrezatimi gravitacional, në formën e valëve gravitacionale, valëzohet në hapësirë-kohë
Rrezatimi shpesh kategorizohet si jonizues ose jojonizues në varësi të energjisë së grimcave të rrezatuara.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Radioactive.svg/220px-Radioactive.svg.png)
Rrezatimi jonizues mbart më shumë se 10 elektron volt (eV), i cili është i mjaftueshëm për të jonizuar atomet dhe molekulat dhe për të thyer lidhjet kimike. Ky është një dallim i rëndësishëm për shkak të ndryshimit të madh në dëmshmërinë ndaj organizmave të gjallë. Një burim i zakonshëm i rrezatimit jonizues janë materialet radioaktive që lëshojnë rrezatim α, β ose γ, të përbërë nga bërthamat e heliumit, elektronet ose pozitronet dhe fotonet, përkatësisht. Burime të tjera përfshijnë rrezet X nga ekzaminimet e radiografisë mjekësore dhe muonet, mezonet, pozitronet, neutronet dhe grimcat e tjera që përbëjnë rrezet sekondare kozmike që prodhohen pasi rrezet primare kozmike ndërveprojnë me atmosferën e Tokës.
Rrezet gama, rrezet X dhe diapazoni më i lartë i energjisë i dritës ultravjollcë përbëjnë pjesën jonizuese të spektrit elektromagnetik. Fjala "jonizoj" i referohet thyerjes së një ose më shumë elektroneve larg një atomi, një veprim që kërkon energji relativisht të larta që këto valë elektromagnetike ofrojnë. Më tej në spektër, energjitë e ulëta jojonizuese të spektrit të ulët ultravjollcë nuk mund të jonizojnë atomet, por mund të prishin lidhjet ndër-atomike që formojnë molekulat, duke thyer kështu molekulat dhe jo atomet; një shembull i mirë i kësaj është djegia nga dielli e shkaktuar nga rrezet ultravjollcë diellore me gjatësi vale të gjatë. Valët me gjatësi vale më të madhe se UV në dritën e dukshme, frekuencat infra të kuqe dhe mikrovalë nuk mund të thyejnë lidhjet, por mund të shkaktojnë dridhje në lidhjet të cilat ndjehen si nxehtësi. Gjatësitë e valëve të radios dhe më poshtë në përgjithësi nuk konsiderohen si të dëmshme për sistemet biologjike. Këto nuk janë përcaktime të mprehta të energjive; ka disa mbivendosje në efektet e frekuencave specifike.[3]
Fjala "rrezatim" rrjedh nga fenomeni i valëve që rrezatojnë (d.m.th., që udhëtojnë jashtë në të gjitha drejtimet) nga një burim. Ky aspekt çon në një sistem matjesh dhe njësive fizike që zbatohen për të gjitha llojet e rrezatimit. Për shkak se një rrezatim i tillë zgjerohet ndërsa kalon nëpër hapësirë, dhe ndërsa energjia e tij ruhet (në vakum), intensiteti i të gjitha llojeve të rrezatimit nga një burim pikësor ndjek një ligj të kundërt katror në lidhje me distancën nga burimi i tij. Ashtu si çdo ligj ideal, ligji i katrorit të kundërt përafron një intensitet të matur të rrezatimit në masën që burimi përafron një pikë gjeometrike.
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ^ Weisstein, Eric W. "Radiation". Eric Weisstein's World of Physics. Wolfram Research. Marrë më 2014-01-11.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ "Radiation". The free dictionary by Farlex. Farlex, Inc. Marrë më 2014-01-11.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ "The Electromagnetic Spectrum". Centers for Disease Control and Prevention. 7 dhjetor 2015. Marrë më 29 gusht 2018.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)