Ocitania (rajon)
Occitania
Occitània | |
---|---|
Komb | |
Prejardhja: Oc (po në Ocitan) + "itania" nga Akuitania | |
Himni: Se Canta (Occitan) "Nëse këndon" | |
![]() Harta gjuhësore e Ocitanisë (rr. 1900) | |
Koordinatat: 44°18′00″N 2°52′41″E / 44.3000°N 2.8781°E | |
Kontinenti | Europa |
Sipërfaqja | |
• Gjithsej | 198.113 km2 (76,492 sq mi) |
Popullsia | |
• Gjithsej | 16,1 milionë |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Carta_Occitania.pdf/page1-300px-Carta_Occitania.pdf.jpg)
Oksitania ( Ocitanisht: Occitània [ utsiˈtanjɔ ], [ ukʃiˈtanjɔ ] ose [ u(k)siˈtanja ]) është rajoni historik në Evropën Perëndimore dhe Jugore ku gjuha oksitane është folur historikisht [1] dhe ku përdoret herë pas here si gjuhë e dytë. Kjo zonë kulturore përfshin afërsisht pjesën më të madhe të të tretës jugore të Francës (përveç vendit Bask Francez dhe Katalonjës Franceze ) si dhe një pjesë të Spanjës ( Lugina e Aranit ), Monakos dhe pjesë të Italisë ( Luginat Oksitane ).
Occitania është njohur si një koncept gjuhësor dhe kulturor që nga Mesjeta . Territori u bashkua në kohën romake si Shtatë Provincat ( latinisht: Septem Provinciae [2] ) dhe në Mesjetën e Hershme ( Aquitanica ose Mbretëria Visigotike e Tuluzës, [3] ose pjesa e Luigjit të devotshëm pas divisio regnorum të Thionville-it në 806 [4] ).
Aktualisht, rajoni ka një popullsi prej 16 milionë banorësh dhe midis 200,000-800,000 [5] njerëz janë ose folës amtarë ose të rrjedhshëm të oksitanishtes. [6] Më shpesh fliten frëngjisht, piemonteze, katalanisht, spanjisht dhe italisht . Që nga viti 2006, gjuha oksitane është gjuhë zyrtare në Katalonjë, e cila përfshin Luginën e Aranit ku oksitanishtja fitoi statusin zyrtar në 1990.
Nën sundimin e Perandorisë Romake, shumica e Occitanisë njihej si Aquitania, [7] territoret e pushtuara më parë njiheshin si Provincia Romana (shih Provence moderne), ndërsa provincat veriore të asaj që sot quhet Franca quheshin Gallia ( Gaul ). Nën Perandorinë e Mëvonshme, si Aquitania ashtu edhe Provincia Romana u grupuan në Shtatë Provincat ose Viennensis. Provence dhe Gallia Aquitania (ose Aquitanica ) kanë qenë në përdorim që nga kohërat mesjetare për Occitania (dmth. Limousin, Auvergne, Languedoc dhe Gascony ).
Dukati historik i Akuitanisë nuk duhet me rajonin modern të quajtur Aquitaine: kjo është arsyeja pse termi Occitania u ringjall në mesin e shekullit të XIX-të. Emrat "Ocitania" dhe "Gjuha Ocitane" (Occitana lingua) u shfaqën në tekstet latine që në 1242–1254 deri më 1290 dhe në vitet e mëvonshme të fillimit të shekullit të XIV; ekzistojnë disa tekste në të cilat zonës i referohen indirekt si "vendi i gjuhës Ocitane" (Patria Linguae Occitanae). Emri Lenga d'òc u përdor në italisht (Lingua d'òc) nga Dante në fundin e shekullit XIII. Mbaresa paksa e pazakontë e termit Occitania vjen me gjasë nga një nënpunës francez që bashkoi òc [ɔk] dhe Aquitània [ɑkiˈtanjɑ] në një term portmanto, duke shkrirë kështu gjuhën dhe tokën në një koncept.
Më 28 shtator 2016, Occitanie u bë emri i një rajoni administrativ që pasoi rajonet e Midi-Pyrénées dhe Languedoc-Roussillon, [8] është një pjesë e vogël e Ocitanisë.
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Le_Pont-Neuf_de_Toulouse.jpg/140px-Le_Pont-Neuf_de_Toulouse.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Bordeaux_port_de_la_lune_01.jpg/140px-Bordeaux_port_de_la_lune_01.jpg)
Ocitania përfshin rajonet e mëposhtme:
- Gjysma jugore e Francës: Provence, Drôme-Vivarais, Auvergne, Limousin, Guyenne, Gascony, southern Dauphiné dhe Languedoc. Frëngjishtja është tashmë gjuha dominante në zonë dhe Ocitanishtja nuk ka status zyrtar.
- Luginat Ocitane në Alpet italiane, ku gjuha ocitane fitoi status zyrtar në 1999. Këto janë 14 luginat piemonteze në provincat Cuneo dhe Torino, si dhe komunitetet e shpërndara malore të Ligurias (provinca e Imperias), dhe, papritmas, në një bashkësi (Guardia Piemontese) në rajonin e Kalabrisë (provinca e Kozencës).
- Lugina e Aranit, në Pirenej, në Kataloni ku Ocitanishtja ka qenl gjuhë zyrtare që prej 1990
- Principata e Monakos (ku Ocitanishtja flitej përkrah gjuhës Monégaske).
Rajonet historike
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Par%C3%A7ans_d%27Occitania_Regions_of_Occitania_Pays_d%27Occitania.png/220px-Par%C3%A7ans_d%27Occitania_Regions_of_Occitania_Pays_d%27Occitania.png)
- Béarn [Bearn] ( Pau ) – 6,800 km2 (est.)
- Guyenne [Guiana] & Gascony ( Bordeaux ) – 69,400 km2 (est.)
- Limousin [Lemosin] ( Limoges ) – 9700 km2 (est.)
- La Marche (Limousin) [la Marcha] ( Guéret ) – 7,600 km2 (est.)
- Auvergne [Auvèrnhe] ( Riom ) – 19,300 km2 (est.)
- Languedoc [Lengadòc] ( Tuluza ) – 45,300 km2 (est.)
- Dauphiné ( Grenoble ) – 8,500 km2 (est.)
- Qarku i Nicës [County of Nissa] ( Nice ) – 3,600 km2 (est.)
- Provence [Provença] ( Aix-en-Provence ) – 22,700 km2 (est.)
- Comtat Venaissin [lo Comtat Venaicin] ( Carpentras ) – 3600 km2 (est.)
- Qarku i Foix [County of Fois] ( Foix ) – 3,300 km2 (est.)
Ndarjet administrative në Francë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Rajonet administrative që mbulojnë Occitaninë janë si më poshtë: Rajoni Occitanie (përveç Pyrenees-Orientales ku shumica flasin katalanisht, megjithëse rajoni Fenouillèdes, në veri-perëndim të departamentit, domethënë i gjuhës dhe kulturës oksitane), Nouvelle- Aquitaine (përveç periferive ku flitet baske, poitevin dhe saintongeais ), Auvergne-Rhône-Alpes (në gjysmën jugore, domethënë pothuajse të gjithë Drôme dhe Ardeche, Isère jugore dhe disa skaje të Loire ) dhe Provence-Alpes- Côte d'Azur . Në Centre-Val de Loire flitet oksitanishtja në disa komuna në Cher dhe Indre jugore.
- ^ "The ancient language of the South France, was called, la langue d'oc, from the sound of its affirmative particle. From this circumstance, the country has been called Occitanie, and a specific portion of it, Languedoc. The French have lately formed a new adjective, Occitanique, to comprize all the dialects derived from the ancient tongue." in Sharon Turner, The history of England (during the middle ages), London, Longman, Hurst, &c. 1814. Read on GoogleBooks
- ^ Map of the Roman Empire, ca400 AD
- ^ Map of the Visigothic Kingdom
- ^ Map of the 806 divisio regnorum'. Louis' share in yellow.'
- ^ Fabrice BERNISSAN (2012). "Combien l'occitan compte de locuteurs en 2012 ?", Revue de Linguistique Romane, 76 (12/2011-07/2012), pp. 467-512
- ^ "World Directory of Minorities and Indigenous People". Arkivuar nga origjinali më 2009-04-29.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!) - ^ Jean-Pierre Juge (2001) Petit précis – Chronologie occitane – Histoire & civilisation, p. 14.
- ^ "Décret n° 2016-1264 du 28 septembre 2016 portant fixation du nom et du chef-lieu de la région Occitanie - Legifrance". www.legifrance.gouv.fr. Arkivuar nga origjinali më 2017-04-14. Marrë më 2017-04-13.
{{cite web}}
: Mungon ose është bosh parametri|language=
(Ndihmë!)