Geografija naselja
Geografija naselja je geografska disciplina, deo društvene geografije. Bavi se proučavanjem naseljenih mesta i njihove teritorijalne mreže i sistema. Istražuje tipologiju naselja, geografske pretpostavke njihovog postanka i razvoja, grupne oblike naseljavanja, ukupan boroj nekih naselja u nekoj oblasti ili državi itd.
Sela se proučavaju 10.000 godina, a gradovi oko 6.000 godina. Prve naučne osnove geografiji naselja dali su Aleksandar fon Humbolt, Fridrih Racel i Karl Riter. Kod nas je osnivač Jovan Cvijić, a nagli razvoj doživljava tokom 1950-ih godina.
Geografija naselja je prošla kroz nekoliko faza razvoja. Od pojave prvi geografskih znanja do naučnog utemeljenja. Tom prilikom nauka je prošla kroz brojne teorijsko-filozofske pravce (determinizam, posibilizam, pragmatizam itd).
Geografija naselja je prošla kroz tri faze razvoja:
- deskriptivnaa (opisna) — od pojave prvih poimanja do naučnog utemeljenja,
- naučna (ekstrikativna) — od kraja XVIII veka do kraja Prvog svetskog rata i
- primenjena (aplikativna) - od sredine 1930-ih do danas.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Chicago_Downtown_Aerial_View.jpg/200px-Chicago_Downtown_Aerial_View.jpg)
Uopšteno rečeno predmet proučavanja geografije naselja je naselje, kao osnovna naseobinska jedinica. Postoje dva shvatanja o predmetu proučavanja:
- proučavanje postanka, položaja, tipa i istorija istorijskog i geografskog razvoja (gradska i seoska naselja)
- proučavanje bitnih fizičkih, društvenih i regionalnih karakteristika i zakonitosti (svi tipovi naselja)
Geografija naselja se može podeliti na sledeći način:
- Teorijska (opšta) — bavi se opštim pitanjima, formulisanjem teorije i metodologije, kao i objašnjenjem cele nauke,
- Ruralna geografija — bavi se proučavanjem seoskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
- Urbana geografija — bavi se proučavanjem gradskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
- Geografija privremenih naselja — bavi se proučavanjem privremenih naselja (kampovi, katuni itd.) i
- Aplikativna geografija — bavi se primenom rezultata i prakse u planiranju i uređenju naselja (prostorno planiranje).
Podela geografije naselja
Geografija naselja se može podeliti na sledeći način: Teorijska (opšta) — bavi se opštim pitanjima, formulisanjem teorije i metodologije, kao i objašnjenjem cele nauke, Ruralna geografija — bavi se proučavanjem seoskih naselja i njegovih bitnih karakteristika, Urbana geografija — bavi se proučavanjem gradskih naselja i njegovih bitnih karakteristika, Geografija privremenih naselja — bavi se proučavanjem privremenih naselja (kampovi, katuni itd.) i Aplikativna geografija — bavi se primenom rezultata i prakse u planiranju i uređenju naselja (prostorno planiranje)..itd
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Starlight_Mountain_-_encampment.jpg/200px-Starlight_Mountain_-_encampment.jpg)
Naselja se mogu podeliti na stalna i privremena:
- Stalna naselja su: sela, gradovi i mešovita naselja
- Privremena naselja su: katuni, salaši, majuri, ribarska naselja, čerge, kampovi i vikend-naselja.
Geografija naselja je samostalna disciplina, koja je tesno povezana sa nekoliko nauka. Na prvom mestu, sa geografijom, kao osnovnom naukom o prostoru. Veza sa sociologijom ogleda se u proučavanju osnovnih odlika stanovništva, gde se jednim delom primenjuju i psihološka znanja. Ekonomska geografija obezbeđuje znanja o poljoprivrednim i industrijskim karakteristikama naselja i na kraju bliska veza ostvaruje se i sa ostalim društvenim i fizičkim naukama u okviru geografije, na prvom mestu geografija stanovništva, geomorfologija, pedologija, i dr.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Pittenweem.jpg/200px-Pittenweem.jpg)
- Matilo, Natalija (2005): Rečnik savremene srpske geografske terminologije, Geografski fakultet, Beograd
- Stamenković, Srboljub i Bačević, Milan (1992): Geografija naselja, Geografski fakultet, Beograd