سانسور
ځانګړې وېشنيزه |
---|
برخه د |
---|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/VAE_Websitesperre.png/220px-VAE_Websitesperre.png)
سانسور د وینا، عامه اړیکو، او نورو معلوماتو منع کولو یا حذف کولو ته ويل کېږي. دا ممکن له دې امله ترسره شي چې دا ډول معلومات کېدای شي تر نیوکې لاندې، مضر، حساس یا "ځوروونکي" وي. سانسور کېدای شي د حکومت، خصوصي بنسټونو، یا نورو کنترول کوونکو اشخاصو له خوا په لار واچول شي. [۱][۲][۳][۴]
کېدای شي حکومتونه او خصوصي بنسټونه سانسور وکړي. نورې ډلې یا بنسټونه کولای شي د سانسور لپاره وړاندیز او غوښتنې وکړي. کله چې یو فرد یا لیکوال خپل کارونه یا ویناوې سانسور کړي، دې ته خپل-سانسور وایي. عمومي سانسور لکه د وینا، کتاب، موسیقي، فلمونو او نورو هنري کارونو، مطبوعاتو، رادیو، تلویزیون او انټرنیټ په بېلابېلو رسنیو کې واقع کېږي، لکه ملي امنیت، د فحشا کنترول، د ماشومانو د فحشا کنترول، او د کرکې وینا، څو د ماشومانو یا نورې زیان منوونکې ډلي خوندي، سیاسي یا دیني نظریاتو رواجولو یا محدودلو، او له تهمت او سپکاوي څخه مخنیوی وکړي. [۵]
مستقیم سانسور ممکن قانوني بڼه ولري یا نه، خو دا په دا ډول، موقعیت او منځپانګه پورې اړه لري. ډېری هېوادونه د قانون پر بنسټ د سانسور پروړاندې پراخ خوندیتوب منځ ته راوړي، خو دغه خوندیتوبونه هېڅ یو په مطلق ډول نه پلی کېږي او په پرلپسې ډول د اړتیا په صورت کې د متضادو حقوقو تر منځ انډول لپاره غوښتل کېږي، څو معلومه شي چې کوم شی باید سانسور او کوم نشي. د خپل-سانسور پروړاندې هېڅ قانون نشته.
تاریخچه
[سمول]له میلاد مخکې په 399 کال کې یوناني فیلسوف سقراط، په داسې حال کې چې د یوناني دولت له خوا د هغه د فلسفي زدکړو سانسور کولو هڅو په مقابل کې سرغړونه کوله، د اتن ځوانانو په فساد تورن کړ او د هملاک hemlock زهرو څښلو سره په مرګ محکوم شو.
د سقراط د محکومیت جزئیات د افلاطون له خوا په لاندې ډول لیکل شوي دي. سقراط له میلاد مخکې په ۳۹۹ کال کې محکمې ته یوړل شو او وروسته د اتن د ځوانانو ذهنونو فاسدولو او بې ایمانۍ (اسبیه، asebeia"د دولت په خدایانو عقیده نه درلودلو") له امله مجرم وګڼل شو او د هیملاک لرونکي مخلوط د څښلو په واسطه د مرګ په سزا محکوم شو. [۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲]
افلاطون چې د سقراط شاګرد و د جمهوریت په اړه په خپله مقاله کې د سانسور ملاتړ کړی ؤ چې د ولسواکۍ له شتون سره مخالف و. یوناني ډرامه لیکونکي یوریپایدز (۴۸۰ – ۴۰۶ کلونو تر منځ مخکې له میلاد نه) د افلاطون برعکس د آزاد زیږېدونکو نارینه او په آزاده توګه د خبرو کولو له حق څخه دفاع وکړه. سویډن په ۱۷۶۶ کال کې لومړی هېواد شو چې سانسور یې د قانون په بنسټ لغوه کړ. [۱۳]
منطق او نیوکه
[سمول]سانسور د نامناسبې کړنې په توګه او د پرمختګ پر وړاندې د خنډ کېدو له امله د تاریخ په اوږدو کې تر نیوکې لاندې راغلی. ، ټولنیز تبصره کوونکی مایکل لینډېر په ۱۹۹۷ ز کال کې د انټرنېټ د سانسور په اړه په یوې مقالې کې ادعا وکړه چې سانسور د مولدیت خنډ دی ځکه چې سانسور د دې لامل کېږي چې یوه موضوع له بحث څخه پاتې شي. لیندیر د دې ادعا سره خپل استدلال پراخوي او وایي، هغه څوک چې سانسور پلي کوي باید دا په پام کې ونیسي چې سانسور اړین دی او که نه؛ ځکه هغه کسان چې ځانونه سم ګڼي باید له هغه فرصت څخه چې مخالف لیدلوری کسانو د ردولو لپاره یې لري، هرکلی وکړي. [۱۴]
په ټولنه کې سانسور ډېری د اخلاقي ارزښتونو د پلي کولو لپاره کارول کېږي لکه، د هغو موادو سانسور کې چې فحش ګنل کېږي. انګریزي ناول لیکوونکی اي ام فورستر د فحش یا غیر اخلاقي موادو د سانسورسخت مخالف و، هغه د اخلاقو د شخصی توب او د اخلاقی ارزښتونو د دوامداره بدلون موضوع راپورته کړه. کله چې د ۱۹۲۹ ز کال د (لیډي چاتلرلي مینه) ناول په ۱۹۶۰ ز کال کې محکمې ته وړاندې شو، فورستر لیکي: [۱۵]
د (لیډي چاتلرلي مینه) ارښتناکه ادبی کار ... زه فکر نه کوم چې دا به فحش وي، خو دلته له دې امله په مشکل کې یم چې زه هېڅکله نه یم توانېدلې چې د فحشا په قانوني تعریف پوه شم. قانون ماته وایي چې فحشاء ممکن یو کس بدلمن او بدنام کړي خو تر هغه ځایه چې زه پوهېږم، دا هیڅ کله د فساد او بدلمنۍ تعریف نشي کېدلی.
د سانسورشویو معلوماتو پلویان هڅه کوي چې د توجیه لپاره یې بېلابېل دلیلونه راوړي:
- اخلاقي سانسور د هغو موادو حذف دی چې فحش وي یا له اخلاقي اړخه په بل ډول تر پوښتنې لاندې راشي. د بېلګې په ډول فحش فلمونه ډېری د دې منطق پر بنسټ سانسور کېږي چې په ځانګړي توګه د ماشومانو فحشا فلمونه د نړۍ په ډېری قضایي نظامونو کې ناقانونه او سانسور دي. [۱۶][۱۷]
- پوځي سانسور له دښمنڅخه د پوځي استخباراتو او تاکتیکونو محرم او لرې ساتل دي. دا ډول سانسور د جاسوسۍ د مخنیوي لپاره کارول کېږي.
- سیاسي سانسور د حکومتونو له خوا له خپلو اتباعو څخه د معلوماتو د محرم ساتلو په و خت کې پېښېږي. دا ډول سانسور ډېری وخت د خلکو د کنټرول لپاره کېږي او د هغه ازاد بیان مخه نیسي چې ممکن بغاوت رامنځ ته کړي.
- د دیني سانسور پر بنسټ هغه مواد چې د یو ځانګړي دین له خوا د نیوکې وړ ګڼل کېږي له منځه وړل کېږي. په دې ډول سانسور کې ډېری وختونه یو مسلط دين په یو غیر مسلط دین محدودیتونه راولي. په بله وینا، یو دین د بل دین کارونه ممکن له دې امله محدود کړي چې فکر وکړي دا ډول منځپانګې د هغه دین لپاره مناسبې نه دي.
- شرکتي سانسور هغه بهیر دی چې له مخې یې ایډیټوران یا تصحیح کوونکي په سازماني رسنۍ کي لاس وهنه کوي څو د هغو معلوماتو خپرول محدود کړي چې د دوی سوداګرۍ یا سوداګریزو شریکانو په اړه منفي وي، یا له دې امله لاس وهنه کوي چې خلکو ته د بدیلو وړاندیزونو د رسولو مخنیوی وکړي.[۱۸][۱۹][۲۰]
ډولونه
[سمول]سیاسي
[سمول]د دولت رازونه او د پام اړولو مخنیوی
[سمول]ښکاره سانسور د جګړې په وخت کې د هغو معلوماتو د خپریدو مخنیوي لپاره ترسره کېږي چې ممکن دښمن ته ګټور وي. معمولاُ په دې کې د وخت یا ځایونو پټ ساتل، یا د معلوماتو خپرولو ځنډول (د مثال په توګه یوه عملیاتي موخه ) تر هغې چې د دښمن د ځواکونو لپاره نور د کارونې وړ نه وي، شامل دي. په دې ډول سانسور کې ډېری اخلاقي مسایل په یو څه توپیرسره لیدل کېږي، ځکه چې د دې ډول سانسور پلویان استدلال کوي چې د تاکتیکي معلوماتو خپرول د ځواکونو ترمنځ د تلفاتو لوی ګواښ را منځ ته کوي او ممکن د جبهې د له لاسه ورکولو لامل شي.
د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترځ کې د بريټانوي سرتېرو لیکونه باید سانسور شوي وای. په دې کې د افسرانو یو ډله ګمارل شوې وه چې لیکونه یې تور مارکر چک کول او هر هغه شی یې خط وهل چې ممکن د لیک له استولو مخکې د عملیاتو محرمیت له ګواښ سره مخ کړي. د دویمې نړیوالې جګړې شعار "Loose lips sink ships" د رسمي جګړې پرمهال د سانسور کولو لپاره کارول کېده او یو کس دې ته هڅېده چې د ممکنه حساسو معلوماتو د شریکولو پرمهال پټه خوله پاتې شي. [۲۱][۲۲]
د "حذف" یوه پالیسي چې د ستالین په وخت کې او په پخواني شوروي اتحاد کې حاکمه وه د هغو خلکو عکس بدلول وو چې د ستالین له خوا په اعدام محکوم شوي وو. که څه هم اصلي انځورونه په یاد پاتې یا پټ ساتل شوي وو، خو د خلکو په ذهنونو کې د تاریخ دا قصدي بدلون د ستالین د مکتب او د هغه وخت د استبداد یو له مهمو تګلارو څخه و.
سانسور کله ناکله له چارواکو سره د مرستې یا د یو فرد ساتنې لپاره ترسره کېږي لکه، د ځینې تښتونو په وخت کې کله چې د قربانیانو او رسنیز پوښښ زیان اړوونکې وي. [۲۳]
سرچينې او ياداښتونه
[سمول]- ↑ "censorship noun". merriam-webster.com. لاسرسينېټه ۳۰ جنوري ۲۰۱۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "cen·sor·ship". ahdictionary.com. The American Heritage Dictionary. د اصلي آرشيف څخه پر ۳۱ جنوري ۲۰۱۹ باندې. لاسرسينېټه ۳۰ جنوري ۲۰۱۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "Definition of censorship in English". oxforddictionaries.com. Oxford Living Dictionaries. د اصلي آرشيف څخه پر ۲۶ سپټمبر ۲۰۱۶ باندې. لاسرسينېټه ۳۰ جنوري ۲۰۱۹. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ "censorship, n.", OED Online, Oxford University Press, June 2018, لاسرسينېټه ۰۸ اگسټ ۲۰۱۸ منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ https://www.aclu.org/other/what-censorship "What Is Censorship", ACLU
- ↑ M.F. Burnyeat (1997), The Impiety of Socrates Mathesis publications; Ancient Philosophy 17 Accessed November 23, 2017
- ↑ Debra Nails, A Companion to Greek and Roman Political Thought Chapter 21 – The Trial and Death of Socrates John Wiley & Sons, 2012 ISBN 1-118-55668-2 Accessed November 23, 2017
- ↑ Plato. Apology, 24–27.
- ↑ Warren, J (2001). "Socratic suicide". J Hell Stud. 121: 91–106. doi:10.2307/631830. JSTOR 631830. PMID 19681231. S2CID 24221544. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Linder, Doug (2002). "The Trial of Socrates". University of Missouri–Kansas City School of Law. Retrieved September 12, 2013.
- ↑ "Socrates (Greek philosopher)". Encyclopædia Britannica. Retrieved September 12, 2013.
- ↑ R. G. Frey (January 1978).
- ↑ "The Long History of Censorship", Mette Newth, Beacon for Freedom of Expression (Norway), 2010
- ↑ "Internet Censorship is Absurd and Unconstitutional" Archived 2019-06-29 at the Wayback Machine., Michael Landier, 4 June 1997
- ↑ "The Trial of Lady Chatterley's Lover", Paul Gallagher, Dangerous Minds, 10 November 2010
- ↑ "Child Pornography: Model Legislation & Global Review" (PDF) (چاپ 5). International Centre for Missing & Exploited Children. 2008. د اصلي (PDF) آرشيف څخه پر ۲۰ نومبر ۲۰۱۲ باندې. لاسرسينېټه ۲۵ اگسټ ۲۰۱۲. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود); Cite journal requires|journal=
(لارښود) - ↑ "World Congress against CSEC". Csecworldcongress.org. 2002-07-27. د اصلي آرشيف څخه پر March 16, 2012 باندې. لاسرسينېټه ۲۱ اکتوبر ۲۰۱۱. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Timothy Jay (2000). Why We Curse: A Neuro-psycho-social Theory of Speech. John Benjamins Publishing Company. مخونه 208–209. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-1-55619-758-1. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ David Goldberg; Stefaan G. Verhulst; Tony Prosser (1998). Regulating the Changing Media: A Comparative Study. Oxford University Press. مخونه 207. د کتاب نړيواله کره شمېره 978-0-19-826781-2. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ McCullagh, Declan (2003-06-30). "Microsoft's new push in Washington". CNET. لاسرسينېټه ۲۱ اکتوبر ۲۰۱۱. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود) - ↑ Eberhard Demm: Censorship, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
- ↑ Eberhard Demm, Censorship and Propaganda in World War I: A Comprehensive History (Bloomsbury Academic, 2019) online review
- ↑ "Keeping News of Kidnapping Off Wikipedia". The New York Times. June 29, 2009. منځګړی
|CitationClass=
له پامه غورځول شوی (لارښود)