وولٹیج ملٹیپلائر
میکانیکی طریقے توں وولٹیج ودھانے دا پہلا آلہ 1872 وچ Augusto Righiنے ہندوستانی ربڑ دی بیلٹ دی مدد توں بنایا سی جس نے ترقی پا کر Van de Graaff generator دی شکل اختیار کر لئی۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Spark_by_Van_de_Graaff_generator.jpg/400px-Spark_by_Van_de_Graaff_generator.jpg)
اے سی توں ڈی سی جنیریٹر
[سودھو]وولٹیج ملٹیپلائر (voltage multiplier) توں مراد ایداں دے برقی سرکٹ ہُندے نيں جو کم وولٹیج دی اے سی (آلٹرنیٹنگ کرنٹ) نوں زیادہ وولٹیج دی ڈی سی ( ڈائیریکٹ کرنٹ) وچ تبدیل کر دیندے نيں۔ اسٹیپ اپ (step up) ٹرانسفورمر وی کم وولٹیج دی اے سی نوں زیادہ وولٹیج دی اے سی وچ تبدیل کر دیندا اے جسنوں فیر ڈائیوڈ دی مدد توں ڈی سی بنایا جا سکدا اے۔ لیکن عام طور اُتے ٹرانسفورمر دا استعمال مہنگا پڑدا اے۔ وولٹیج ملٹی پلائیر وچ عام طور اُتے کئی ڈائیوڈ تے کیپیسٹر استعمال ہُندے نيں۔
وولٹیج ملٹی پلائر دا ایہ سرکٹ سب توں پہلے سوئزرلینڈ دے فزکس دان Heinrich Greinacher نے بنایا سی مگر ایہ Villard دے سرکٹ دے ناں توں مشہور ہويا۔ 1932 وچ کوکروفٹ تے والٹن نامی سائنس داناں نے اس دی مدد توں دنیا وچ پہلی دفعہ کِسے ایٹم دے مرکزے نوں توڑنے وچ کامیابی حاصل کری جس اُتے انہاں نوں 1951 وچ نوبل انعام ملیا (انہاں نے اس دی مدد توں لیتھیئم دا مرکزہ توڑیا تھا)۔ اس وقت توں ایہ کوکروفٹ والٹن جنریٹر وی کہلانے لگیا۔ ایہ سرکٹ اج وی ایکس رے مشیناں، فوٹوکاپیئر تے ٹی وی وچ استعمال ہُندا اے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Voltage_multiplier_with_DC_output.TIF/lossy-page1-400px-Voltage_multiplier_with_DC_output.TIF.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Cockcroft-Walton_3MV_Kaiser_Wilhelm_Institute_1937_top_view.png/400px-Cockcroft-Walton_3MV_Kaiser_Wilhelm_Institute_1937_top_view.png)
ڈی سی توں ڈی سی جنیریٹر
[سودھو]کم وولٹیج دی ڈی سی توں زیادہ وولٹیج دی ڈی سی بنانے والے سرکٹاں وچ سب توں آسان مارکس جنریٹر (Marx generator) اے۔ اس وچ ڈائیوڈ استعمال نئيں ہُندے بلکہ مزاحم (ریزسٹر) تے کیپیسیٹر استعمال ہُندے نيں۔ بہت سارے کیپیسٹر اں نوں متوازی (parallel) چارج کیتا جاندا اے۔ کچھ وقت دے بعد جدوں سارے کیپیسٹر چارج ہوئے جاندے نيں تاں اوہ اک نال سیریز وچ شرارہ (spark) بناتے ہوئے ڈسچارج ہوئے جاندے نيں تے چارجنگ دا عمل فیر توں دوبارہ شروع ہوئے جاندا اے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Zap%21.jpg/400px-Zap%21.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Jabalpur_Engineering_College_%28JEC%29%27s_High_Voltage_Lab.jpg/400px-Jabalpur_Engineering_College_%28JEC%29%27s_High_Voltage_Lab.jpg)
ڈکسن چارج پمپ
[سودھو]Dickson charge pump یا ڈکسن ملٹی پلائر وی کوکروفٹ والٹن ملٹی پلائر دی ہی ترمیم شدہ شکل اے۔ لیکن ایہ اے سی دی بجائے ڈی سی انہاں پٹ (input) لیندا اے تے اس دی آوٹ پٹ (output) ڈی سی وولٹیج زیادہ وی ہوئے سکدی اے تے کم وی رکھی جا سکدی اے۔ اک ہور واضح فرق ایہ اے کہ ڈکسن چارج پمپ نوں چلانے دے لئی 2 کلوک پلس (clock pulse) دی ضرورت ہُندی اے جو ڈی سیinput نوں اے سی وچ تبدیل کر دیندی نيں۔
یہ چارج پمپ کمپیوٹر تے موبائل فون وچ وڈی کثرت توں استعمال ہُندے نيں۔ مثال دے طور اُتے ایہ اک ہی 3 وولٹ یا 5 وولٹ دی بیٹری توں +10V تے -10V دونے اک نال بنا سکدے نيں۔
اک میموری کارڈ اُتے لکھنے (یعنی save کرنے) دے لئی 5 وولٹ دی ضرورت ہُندی اے لیکن مٹانے (یعنی delete کرنے) دے لئی 12 وولٹ دی ضرورت پڑدی اے۔ ہر میموری کارڈ وچ چارج پمپ موجود ہُندا اے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Dickson_voltage_multiplier.svg/350px-Dickson_voltage_multiplier.svg.png)
بوسٹ کنورٹر (Boost converter)
[سودھو]انہاں نوں ڈی سی توں ڈی سی کنورٹر وی کہیا جاندا اے۔ ایداں دے سرکٹ عام طور اُتے بوہت گھٹ ڈی سی وولٹ توں زیادہ ڈی سی وولٹ حاصل کرنے دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں۔ جدوں کِسے کوائل (coil) توں گزرنے والے ڈی سی کرنٹ نوں اچانک منقطع کیتا جاندا اے تاں اک لمحے دے لئی وولٹیج کوائل اُتے لگائی جانے والی اصل وولٹیج توں وی ودھ جاندی اے۔ الیکٹرونی طریقےآں توں اسنوں بار بار دُہرا کر اصل وولٹیج توں زیادہ وولٹیج حاصل کيتی جا سکدی اے کیونجے کوائل وچ جمع شدہ برقی توانائی وولٹیج وچ تبدیل ہوئے جاندی اے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Boost_circuit_2.png)
بوسٹ کنورٹر کِسے اسٹیپ اپ (step up) ٹرانسفورمر دی طرح وولٹیج تاں ودھیا دیندے نيں لیکن کرنٹ کم کر دیندے نيں۔ لیکن ٹرانسفورمر صرف AC وچ استعمال کیتے جاسکدے نيں، DC وچ نہيں۔
ایداں دے سرکٹ جو زیادہ ڈی سی وولٹیج نوں کم ڈی سی وولٹیج وچ تبدیل کر دیندے نيں اوہ buck converter (step-down converter) کہلاندے نيں۔ ایہ کرنٹ ودھیا دیندے نيں۔
بذریعہ کیپیسٹر
[سودھو]جب اک سیدھی پلیٹاں تے ڈائی الیکٹرک والے کیپیسٹر نوں بیٹری توں منسلک کیتا جاندا اے تاں کیپیسٹر اُتے چارج آ جاندا اے تے کیپیسٹر اُتے اوہی وولٹیج بن جاندی اے جِنّی بیٹری دی ہُندی اے۔ ہن جے بیٹری توں منسلک شدہ حالت وچ کیپیسیٹر دا ڈائی الیکٹرک کھچ کر کڈ دتا جائے تاں کیپسیٹر اُتے چارج کم ہوئے جاندا اے لیکن وولٹیج ہن وی بیٹری دی وولٹیج دے برابر رہندی اے۔ کیپیسٹر دا اضافی چارج ہن بیٹری وچ منتقل ہوئے جاندا اے۔
لیکن جے چارج شدہ کیپیسٹر نوں بیٹری توں جدا کرنے دے بعد اس دا ڈائی الیکٹرک کھچ کر کڈ دتا جائے تاں کیپیسٹر دی وولٹیج ودھ جاندی اے کیونجے ڈائی الیکٹرک نوں کھینچنے وچ صرف ہونے والی توانائی (work done) ہن وولٹیج وچ تبدیل ہوئے جاندی اے۔