جنگ خلیج
جنگ خلیج | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() اُتے توں گھڑی دی سمت: امریکی فضائیہ دے ایف-15 ای ، ایف-16 ، تے اک ایف-15 سی کویتی تیل دے جلدے کھوآں اُتے اڑان بھر رہیا اے۔ آپریشن گرانبی وچ اسٹافورڈشائر رجمنٹ دے برطانوی فوجی؛ لاک ہیڈ AC-130 دا کیمرا ویو۔ موت دی شاہراہ؛ M728 کامبیٹ انجینئر گڈی | |||||||||
| |||||||||
محارب | |||||||||
|
![]() | ||||||||
کمانڈر اور رہنما | |||||||||
| |||||||||
طاقت | |||||||||
956،600 ، بشمول 700،000 امریکی فوجی [۵][۶] | 650,000 فوجی | ||||||||
ہلاکتیں اور نقصانات | |||||||||
اتحادی: |
عراقی: 25,000–50,000 ہلاک [۲۰] 75,000+ زخمی[۷] 80,000 پکڑے گئے [۲۰] 3,300 ٹینک تباہ[۲۰] 2,100 اے پی سی تباہ[۲۰] 2,200 آرٹلری پیس تباہ[۲۰] 110 جہاز تباہ[۱۸] 137 جہاز ایران چلے گئے[۱۸] 19 بحری جہاز ڈُبے, 6 نوں نقصان پہنچیا[۱۸] | ||||||||
کویندی شہری ہلاکتاں: 75 اسرائیل تے سعودی عرب وچ ہلاک, 309 زخمی |
خلیجی جنگ [lower-alpha ۲] (2 اگست 1990 – 28 فروری 1991) ، کوڈنیم آپریشن ڈیزرٹ شیلڈ (2 اگست 1990 – 17 جنوری 1991) فوجیاں دی تشکیل تے سعودی عرب دے دفاع تے آپریشن صحرا طوفان (17 جنوری 1991 – 28 فروری 1991 ء) دے نتیجے وچ ہونے والی کارروائیاں دے لئی اپنے جنگی مرحلے وچ ، ایہ اوہ جنگ سی جو عراق کیخلاف امریکا دے زیرقیادت 35 ملکاں دی اتحادی افواج دے ذریعہ عراقی فوج دے ذریعہ عراق دے کویت اُتے حملے تے تیل دے نرخاں تے پیداواری تنازعات دے نتیجے وچ پیدا ہونے والی ردعمل دے جواب وچ لڑی گئی سی۔
2 اگست 1990 نوں عراقی فوج نے کویت اُتے حملہ کر کے قبضہ کر ليا ، جسنوں بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا تے اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دے ممبراں دے ذریعہ عراق دے خلاف فوری معاشی پابندیاں لگاواں۔ برطانیہ دے وزیر اعظم مارگریٹ تھیچر [۲۹] تے امریکی صدر جارج ایچ ڈبلیو بش نے سعودی عرب وچ فوجاں تعینات کيتیاں ، تے دوسرے ملکاں توں وی اپنی فوجاں جائے وقوع اُتے بھیجنے دی تاکید کيتی۔ اقوام عالم دی صفاں اس اتحاد وچ شامل ہوگئياں ، دوسری جنگ عظیم دے بعد سب توں وڈا فوجی اتحاد تشکیل دتا گیا۔ اس ترتیب وچ اتحادی فوج دی زیادہ تر فوجاں سعودی عرب ، برطانیہ تے مصر دے معاونین دی حیثیت توں سن۔ کویت تے سعودی عرب نے 60 ارب امریکی ڈالر دی لاگت وچوں 32 ارب امریکی ڈالر ادا کیندے۔ [۳۰]
جنگ وچ فرنٹ لائناں توں براہ راست نیوز نشریات دا تعارف ہُندا اے ، خاص طور اُتے امریکی نیٹ ورک سی این این دے ذریعہ ۔ [۳۱][۳۲][۳۳] آپریشن صحرا طوفان دے دوران امریکی بمباراں اُتے لگے کیمراں توں تصاویر دی روزانہ نشر ہونے دے بعد اس جنگ نے ویڈیو گیم جنگ کا عرفی ناں وی حاصل کيتا اے۔ [۳۴][۳۵]
کویت توں عراقی فوجاں نوں ملک بدر کرنے دے لئی ابتدائی کشمکش 17 جنوری 1991 نوں پنج ہفتےآں تک جاری رہنے والے ہوائی تے بحری بمباری توں شروع ہوئی۔ اس دے بعد 24 فروری نوں زمینی حملہ ہويا۔ ایہ اتحادی افواج دے لئی فیصلہ کن فتح سی ، جس نے کویت نوں آزاد کرایا تے عراقی سرزمین تک ودھیا۔ اس اتحاد نے اپنی پیش قدمی ختم کردتی تے زمینی مہم شروع ہونے دے 100 گھینٹے بعد فائر بندی دا اعلان کيتا۔ فضائی تے زمینی لڑائی صرف عراق ، کویت تے سعودی عرب دی سرحد اُتے واقع علاقےآں تک محدود سی۔ عراق نے سعودی عرب وچ تے اسرائیل دے خلاف اتحادیاں دے اہداف دے خلاف سکڈ میزائل داغے ۔
ناں
[سودھو]اس جنگ نوں دوسرے ناواں توں وی جانیا جاندا اے ، جداں خلیج فارس دی جنگ ، پہلی خلیجی جنگ ، کویت جنگ ، پہلی عراق جنگ یا عراق جنگ [۳۶] عراق - اصطلاح توں پہلے عراق جنگ "کی شناخت 2003 دی عراق جنگ (جس نوں امریکا وچ " آپریشن عراقی آزادی "کے ناں توں وی جانیا جاندا اے ) دی بجائے پہچانا گیا۔ [۳۷]
پس منظر
[سودھو]سرد جنگ دے دوران ، عراق سوویت یونین دا حلیف رہیا سی ، تے عراق تے امریکا دے وچکار تنازعہ دی تریخ سی۔ اسرائیل - فلسطینی سیاست توں متعلق عراق دی حیثیت توں امریکا دا تعلق سی۔ امریکا نے ابو ندال جداں متعدد عرب تے فلسطینی عسکریت پسند گروپاں دے لئی عراقی حمایت نوں وی ناپسند کيتا ، جس دی وجہ توں عراق نوں 29 دسمبر 1979 کو دہشت گردی دے ریاستی اسپانسرز دی ترقی پذیر لسٹ وچ شامل کيتا گیا۔
1980 وچ عراق اُتے ایران دے حملے دے بعد امریکا باضابطہ غیر جانبدار رہیا ، جو ایران – عراق جنگ بن گیا ، حالانکہ اس نے عراق نوں وسائل ، سیاسی مدد تے کچھ "غیر فوجی" طیارے مہیا کیندے سن ۔ [۳۸] مارچ 1982 وچ ، ایران نے اک کامیاب جوابی کاروائی ( آپریشن ناقابل تردید فتح ) دا آغاز کيتا ، تے ایران دے سامنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہونے توں روکنے دے لئی عراق دی حمایت وچ اضافہ کيتا۔ عراق دے نال مکمل سفارتی تعلقات کھولنے دے لئی امریکی بولی وچ ، اس ملک نوں امریکی دہشت گردی توں متعلق ریاست دے اسپانسرز دی لسٹ توں ہٹا دتا گیا۔ ظاہر اے ، اس دی وجہ حکومت دے ریکارڈ وچ بہتری سی ، حالانکہ سابق امریکی اسسٹنٹ وزیر دفاع نوئل کوچ نے بعد وچ کہیا سی: "[عراقیاں] دی دہشت گردی وچ مسلسل مداخلت دے بارے وچ کِسے نوں کوئی شبہ نئيں سی۔ . . . اصل وجہ انہاں نوں ایران دے خلاف جنگ وچ کامیابی وچ مدد فراہم کرنا سی۔ " [۳۹]
عراق وچ جنگ وچ نويں کامیابی تے جولائی دے مہینے وچ ایران دی طرف توں امن پیش کش دی وجہ توں ، عراق نوں اسلحہ دی فروخت 1982 وچ ریکارڈ اضافے تک پہنچی۔ جدوں نومبر 1983 وچ عراقی صدر صدام حسین نے امریکا دی درخواست اُتے ابو ندال نوں شام توں کڈ دتا تاں ، ریگن انتظامیہ نے ڈونلڈ رمسفیلڈ نوں بطور خصوصی ایلچی دی حیثیت نال ملاقات کرنے تے تعلقات استوار کرنے دے لئی بھیجیا۔ اگست 1988 وچ ایران دے نال جنگ بندی اُتے دستخط ہونے تک ، عراق بہت زیادہ قرضےآں توں دوچار سی تے معاشرے دے اندر تناؤ بڑھدا جارہیا سی۔ [۴۰] اس دا زیادہ تر قرض سعودی عرب تے کویت اُتے عائد سی۔ کویت اُتے عراق دے قرضےآں دی مالیت 14 ارب ڈالر سی۔ عراق نے دونے ملکاں اُتے قرضےآں نوں معاف کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا ، لیکن انہاں نے انکار کردتا۔ [۴۱]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Saddam_rumsfeld.jpg/220px-Saddam_rumsfeld.jpg)
عراق – کویت دے تنازعہ وچ کویت دی سرزمین اُتے عراقی دعوے وی شامل سن ۔ [۳۸] کویت عثمانی سلطنت دے صوبہ بصرہ دا اک حصہ رہیا سی ، جس دا دعوی عراق نے کویت نوں عراقی سرزمین بنادتا سی۔ [۴۲] کویت دے حکمران خاندان الصباح خاندان ، نے 1899 وچ اک دفاعی معاہدہ کيتا سی جس وچ کویت دے خارجہ امور دی ذمہ داری برطانیہ نوں سونپی گئی سی۔ برطانیہ نے 1922 وچ کویت تے عراق دے وچکار سرحد کھچ لی سی ، جس توں عراق تقریبا مکمل طور اُتے لینڈ لاک ہوئے گیا سی۔ کویت نے علاقے وچ ہور دفعات نوں محفوظ بنانے دی عراقی کوششاں نوں مسترد کردتا۔ سانچہ:Campaignbox Persian Gulf Wars سانچہ:Campaignbox Gulf War سانچہ:Ba'athism sidebar سانچہ:George H. W. Bush series عراق نے وی کویت اُتے تیل دی پیداوار دے لئی اوپیک دے کوٹے توں تجاوز کرنے دا الزام لگایا۔ کارٹیل دے لئی اپنی قیمت 18 ڈالر فی بیرل برقرار رکھنے دے لئی ، نظم و ضبط دی ضرورت سی۔ متحدہ عرب امارات تے کویت مستقل طور اُتے زیادہ پیداوار لے رہے سن ۔ مؤخر الذکر گھٹ توں گھٹ اک حصہ وچ ایران - عراق جنگ وچ ایرانی حملےآں توں ہونے والے نقصانات دی اصلاح تے معاشی اسکینڈل دے نقصانات دی ادائیگی دے لئی۔ نتیجہ تیل دی قیمت وچ مندی دا شکار رہیا – جِنّا کم $۱۰ فی بشکه ($۶۳/میٹر3) – عراق نوں سالانہ 7بلین ڈالر دا نقصان ہويا ، اس دے 1989 وچ ادائیگی خسارے دے توازن دے برابر۔ [۴۳] نتائج دی آمدنی حکومت دے بنیادی اخراجات دی تائید دے لئی جدوجہد کر رہی اے ، عراق دے تباہ شدہ انفراسٹرکچر دی تنہا مرمت کرنے دو۔ اردن تے عراق دونے نے بوہت گھٹ کامیابی دے نال ہور نظم و ضبط دی تلاش کيتی۔ [۴۴] عراقی حکومت نے اسنوں معاشی جنگ کيتی اک شکل دے طور اُتے بیان کيتا ، جس دے بارے وچ اس نے دعوی کيتا اے کہ کویت دی طرف توں عراق دے رومائیل آئل فیلڈ تک سرحد پار توں سلیٹ ڈرلنگ کيتی گئی۔ [۴۵] ايسے وقت ، صدام نے انہاں عرب ریاستاں دے نال نیڑےی تعلقات دی تلاش دی جنھاں نے جنگ وچ عراق دی حمایت دی سی۔ اس اقدام دی امریکا نے تائید کيتی ، جو ایہ سمجھدے نيں کہ مغربی حامی خلیجی ریاستاں دے نال عراقی تعلقات عراق نوں امریکا دے اثر و رسوخ دے دائرہ وچ لیانے تے برقرار رکھنے وچ مدد فراہم کرن گے۔ [۴۶]
1989 وچ ، ایہ ظاہر ہويا کہ جنگ دے دوران مضبوط سعودی ، عراقی تعلقات برقرار رہن گے۔ دونے ملکاں دے وچکار عدم مداخلت تے عدم جارحیت دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، اس دے بعد کویت توں عراقیاں نے عراق نوں کویت نوں پینے تے آبپاشی دے لئی پانی دی فراہمی دے معاہدے اُتے دستخط کیندے ، حالانکہ کویت دی طرف توں عراق نوں ام القصر نوں لیز اُتے دینے دی درخواست مسترد کردتی گئی۔ [۴۶] سعودی عرب دے حمایت یافتہ ترقیاتی منصوبےآں نوں عراق دے وڈے قرضےآں توں روک دتا گیا ، ایتھے تک کہ 200،000 فوجیاں دا تعین کيتا گیا ۔ عراق نے اسلحہ دی پیداوار وچ اضافہ کرنا وی چاہیا تاکہ برآمد کنندہ بن سکے ، حالانکہ انہاں منصوبےآں دی کامیابی نوں عراق دی ذمہ داریاں توں وی روکیا گیا سی۔ عراق وچ ، اوپیک دے کنٹرول اُتے ناراضگی پھیل گئی۔ [۴۷]
عراق دے اپنے عرب ہمسایہ ملکاں خصوصا مصر دے نال تعلقات نوں عدم استحکام توں دوچار کرنے والے بے روزگار عراقیاں ، جنہاں وچ جنگ دے دوران اچھی طرح توں ملازمت کرنے والے ، غیر مہاجرین گراوتھے دے خلاف عراق وچ تشدد دے واقعات پیدا ہوئے سن ۔ مشرقی یوروپ وچ کمیونزم دے خاتمے توں براہ راست تعلق رکھنے والے تیزی توں چلنے والے واقعات دی وجہ توں انہاں واقعات نے عرب دنیا دے باہر بوہت گھٹ توجہ دتی۔ اُتے ، امریکا نے عراق دے انسانی حقوق دے ریکارڈ دی مذمت کرنا شروع کيتی سی ، جس وچ اذیت دے مشہور استعمال وی شامل نيں۔ [۴۸] برطانیہ نے برطانوی اخبار دی آبزرور کے لئے کم کرنے والے صحافی فرزاد بازوفٹ دی پھانسی دی وی مذمت کيتی۔ [۳۸] صدام دے اس اعلان دے بعد کہ جے اوہ عراق دے خلاف فوجی طاقت دا استعمال کردا اے تاں اسرائیل اُتے "بائنری کیمیائی ہتھیاراں" دا استعمال کيتا جائے گا ، واشنگٹن نے اس دی مالی اعانت دا اک حصہ روک دتا۔ [۴۹] اسرائیلی مقبوضہ علاقےآں وچ اقوام متحدہ دے اک مشن ، جتھے فلسطینیاں دی ہلاکتاں دے نتیجے وچ فسادات ہوئے سن ، نوں امریکا نے ویٹو کردتا سی ، جس توں عراق خطے وچ امریکی خارجہ پالیسی دے مقاصد اُتے گہری شکی اے تے مشرق وسطی دے توانائی دے ذخائر اُتے امریکا دی انحصار دے نال۔ [۵۰]
جولائی 1990 دے اوائل وچ ، عراق نے کویت دے برتاؤ جداں اپنے کوٹے دا احترام نہ کرنے دی شکایت کیتی ، تے کھلے عام فوجی کارروائی کرنے دی دھمکی دتی۔ 23 تریخ نوں ، سی آئی اے نے اطلاع دتی کہ عراق نے 30،000 فوجاں عراق کویت دی سرحد اُتے منتقل کردتی نيں ، تے خلیج فارس وچ امریکی بحری بیڑے نوں الرٹ کردتا گیا سی۔ صدام دا خیال سی کہ عراق مخالف سازش تیار ہورہی اے – کویت نے ایران دے نال گل گل دا آغاز کيتا سی ، تے عراق دے حریف شام نے مصر دے دورے دا انتظام کيتا سی۔ [۵۱] سکریٹری دفاع دے جائزے اُتے ، ایہ پتہ چلا کہ شام واقعتا آنے والے دناں وچ عراق دے خلاف ہڑتال دا منصوبہ بنا رہیا اے۔ صدام نے فوری طور اُتے شام وچ مرکزی انٹیلی جنس نوں شامل کرنے دے لئی مالی اعانت دا استعمال کيتا تے بالآخر آنے والے ہوائی حملے نوں روک دتا۔ 15 جولائی 1990 نوں ، صدام دی حکومت نے عرب لیگ پر اپنے مشترکہ اعتراضات پیش کیندے ، جنہاں وچ ایہ وی شامل اے کہ اس پالیسی اقدام اُتے عراق اُتے اک سال وچ اک بلین ڈالر لاگت آندی اے ، ایہ گل کہ کویت حالے وی رومیلا آئل فیلڈ ہی استعمال کررہیا اے ، متحدہ عرب امارات تے کویت دے ذریعہ ایہ قرضے نئيں ہوسکدے سن ۔ اپنے "عرب بھائیاں" اُتے قرضےآں اُتے غور کيتا۔ انہاں نے کویت تے متحدہ عرب امارات دے خلاف طاقت نوں دھمکی دیندے ہوئے کہیا: "کچھ عرب حکمراناں دی پالیسیاں امریکيتیاں نيں . . . اوہ عرب مفادات تے سلامتی نوں مجروح کرنے دے لئی امریکا توں متاثر نيں۔ " [۵۲] انہاں دھمکیوں دے جواب وچ امریکا نے خلیج فارس وچ فضائی ایندھن سازی کرنے والے طیارے تے جنگی جہاز بھیجے۔ [۵۳] مصر دے صدر حسنی مبارک دے ذریعہ عرب لیگ دی جانب توں ثالثی طور اُتے ، سعودی عرب دے جدہ وچ تبادلہ خیال 31 جولائی نوں ہويا تے اس مبارک نوں اس گل اُتے راضی کيتا کہ اک پرامن راستہ قائم کيتا جاسکدا اے۔ [۵۴]
25 تریخ نوں ، صدام نے بغداد وچ ، عراق وچ امریکی سفیر ، اپریل گلاپی نال ملاقات کيتی۔ عراقی رہنما نے کویت تے متحدہ عرب امارات دے حوالے توں امریکی پالیسی اُتے حملہ کيتا:
تو اس دا کیہ مطلب ہوسکدا اے جدوں امریکا ایہ کہے کہ اوہ ہن اپنے دوستاں دی حفاظت کريں گا؟ اس دا مطلب عراق دے خلاف تعصب ہی ہوسکدا اے۔ اس موقف دے علاوہ ہتھکنڈاں تے بیانات نے جو متحدہ عرب امارات تے کویت نوں عراقی حقوق دی پامالی کرنے دی ترغیب دتی اے … … جے آپ دباؤ استعمال کردے نيں تاں اسيں دباؤ تے طاقت دا تعی .ن کرن گے۔ اسيں جاندے نيں کہ آپ سانوں نقصان پہنچیا سکدے نيں حالانکہ اسيں آپ نوں دھمکی نئيں دیندے نيں۔ لیکن اسيں وی آپ نوں نقصان پہنچیا سکدے نيں۔ ہر کوئی اپنی صلاحیت تے اس دے سائز دے مطابق نقصان پہنچیا سکدا اے۔ اسيں آپ دے پاس ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ نئيں آسکدے نيں ، لیکن انفرادی عرب آپ تک پہنچ سکدے نيں؛ … اسيں امریکا نوں دشمناں وچ شامل نئيں کردے نيں۔ اسيں اسنوں اپنی جگہ رکھنا چاہندے نيں جتھے اسيں اپنے دوست بننا چاہندے نيں تے اسيں دوست بننے دی کوشش کردے نيں۔ لیکن پچھلے سال بار بار امریکی بیانات نے ایہ واضح کردتا کہ امریکا نے سانوں دوست نئيں سمجھیا۔[۵۵]
گلاسپی نے جواب دتا:
وچ جاندا ہاں کہ آپ نوں فنڈز دی ضرورت اے۔ اسيں اسنوں سمجھدے نيں تے ساڈی رائے ایہ اے کہ آپ نوں اپنے ملک دی تعمیر نو دا موقع ملنا چاہیدا۔ لیکن کویت دے نال آپ دے سرحدی اختلاف دی طرح ، عرب-عرب تنازعات اُتے ساڈی کوئی رائے نئيں اے ؛ … سچ تاں ایہ اے کہ ، اسيں صرف ایہ دیکھ سکدے نيں کہ آپ نے جنوب وچ وڈے پیمانے اُتے فوج تعینات دی اے۔ عام طور اُتے ایہ ہماریا کوئی کاروبار نئيں ہوئے گا۔ لیکن جدوں ایہ گل آپ دے قومی دن دے موقع اُتے ہُندی اے تاں فیر جدوں اسيں وزیر خارجہ دے دو خطوط وچ تفصیلات پڑھدے نيں ، تب جدوں اسيں عراقی نقطہ نظر نوں دیکھدے نيں کہ متحدہ عرب امارات تے کویت دے اقدامات کيتا نيں۔ ، حتمی تجزیہ وچ ، عراق دے خلاف فوجی جارحیت دے متوازی ، فیر میرے لئے ایہ فکر مند ہونا مناسب ہوئے گا۔[۵۵]
صدام نے کہیا اے کہ اوہ کویت دے نال آخری گل گل دی کوشش کرن گے لیکن عراق "موت قبول نئيں کريں گا۔"
گلاسپی دے اپنے اکاؤنٹ دے مطابق ، اس نے کویت تے عراق دے وچکار قطعی سرحد دے حوالے توں کہیا ، "... کہ اس نے 20 سال پہلے کویت وچ خدمات انجام دتیاں۔ 'تب ، ہن دی طرح اساں وی عرب امور دے بارے وچ کوئی حیثیت نئيں اختیار کيتی۔' [۵۶] گلاسی دا وی ايسے طرح خیال سی کہ جنگ نیڑے آنا نئيں اے۔ [۵۴]
کویت اُتے حملہ
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Ku-map.gif/220px-Ku-map.gif)
جدہ مذاکرات دا نتیجہ عراق نے 10 بلین دا مطالبہ کيتا [۵۷] تاکہ رومیلا توں کھوئی ہوئی آمدنی نوں پورا کيتا جاسکے۔ کویت نے 500 ملین ڈالر دی پیش کش کيتی۔ عراقیاں دا جواب فوری طور اُتے حملے دا حکم دینا سی ، [۵۸] جس دا آغاز 2 اگست 1990 نوں کویت دے راجگڑھ کویت شہر اُتے بمباری توں ہويا۔
حملے توں پہلے ، خیال کيتا جاندا سی کہ کویت دی فوج وچ 16،000 جوان شامل سن ، جنہاں نوں تن بکتر بند ، اک میکانائزڈ پیادہ تے اک کم طاقت والے توپ خانے برگیڈ وچ شامل کيتا گیا سی۔ [۵۹] کویت ایئرفورس دی جنگ توں پہلے دی طاقت تقریبا 2،200 کویندی اہلکار سی ، 80 فکسڈ ونگ طیارے تے 40 ہیلی کاپٹر سن ۔ عراقی سیبر جہازاں دی پروازاں دے باوجود ، کویت نے اپنی فورس نوں متحرک نئيں کيتا۔ 19 جولائی نوں فوج کھڑی ہوگئی سی ، [۶۰] تے عراقی حملے دے دوران کویت دے بوہت سارے فوجی اہلکار چھیويں اُتے سن ۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/A-4KUs_13Feb1991.jpg/220px-A-4KUs_13Feb1991.jpg)
1988 وچ ، ایران – عراق جنگ دے اختتام اُتے ، عراقی فوج دنیا دی چوتھی سب توں وڈی فوج سی ، جس وچ پاپولر فوج وچ 955،000 کھڑے فوجی تے 650،000 نیم فوجی دستے شامل سن ۔ جان چلڈز تے آندرے کورویسیر دے مطابق ، اک کم تخمینہ توں عراقی فوج 4،500 ٹینک ، 484 جنگی طیارے تے 232 جنگی ہیلی کاپٹراں نوں میدان وچ اتارنے دے قابل دکھاندی اے۔ [۶۱] مائیکل نائٹس دے مطابق ، اک اعلیٰ تخمینے توں معلوم ہُندا اے کہ عراقی فوج 10 لکھ جواناں تے 850،000 محافظاں ، 5،500 ٹینک ، 3،000 توپ خانے دے ٹکڑےآں ، 700 جنگی طیارے تے ہیلی کاپٹراں نوں کھڑا کرنے دی صلاحیت رکھدی اے۔ اس وچ 53 ڈویژن ، 20 اسپیشل فورس بریگیڈ ، تے متعدد علاقائی ملیشیا شامل سن ، تے انہاں دا مضبوط دفاعی دفاع سی۔ [۶۲]
عراقی کمانڈوز نے اہم یونٹاں دی تیاری دے لئی کویت دی سرحد وچ پہلے گھس لیا ، جس نے ادھی رات نوں حملہ شروع کيتا۔ عراقی حملے دے دو داغ سن ، جنہاں وچ بنیادی حملہ آور فورس سِدھے کویت شہر دے لئی مرکزی شاہراہ دے تھلے جنوب دی طرف چل رہی سی ، تے اک معاون حملہ آور فورس کویت توں کدرے زیادہ مغرب وچ داخل ہوئی ، لیکن فیر مشرق دا رخ موڑ کر چل رہی سی تے اس نے ملک دے جنوبی نصف حصے توں کویت سٹی نوں منقطع کردتا۔ کویت دی بکتر بند بٹالین دے کمانڈر ، 35 ويں آرمرڈ بریگیڈ نے انہاں نوں عراقی حملے دے خلاف تعینات کيتا تے کویت سٹی دے مغرب وچ الجہرہ دے نیڑے پلاں دی لڑائی وچ اک مضبوط دفاع کيتا۔ [۶۳]
حملہ آور قوت نوں پورا کرنے دے لئی کویت دے طیارے لڑکھڑاندے رہے ، لیکن لگ بھگ 20٪ کھوئے یا قبضے وچ ہوگئے۔ عراقی زمینی فوج دے خلاف کچھ جنگی پروازاں اڑائی گئياں۔ [۶۴]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Iraqi_T-72_tanks.jpg/220px-Iraqi_T-72_tanks.jpg)
کویت شہر وچ داخل ہونے والے مرکزی عراقی حملے نوں ہیلی کاپٹراں تے کشتیاں دے ذریعے تعینات کمانڈوز نے سمندر توں شہر اُتے حملہ کرنے دے لئی کيتا سی ، جدوں کہ ہور ڈویژناں نے ہوائی اڈاں تے دو ائیر بیس نوں اپنے قبضے وچ لے لیا اے۔ عراقیاں نے دسمان پیلس ، کویت دے امیر ، جابر الاحمد الجابر الصباح دے شاہی رہائش گاہ اُتے حملہ کيتا ، جس دا دفاع ایمری گارڈ نے کيتا جس دی مدد توں ایم -88 ٹینکاں دی مدد توں حمایت حاصل کيتی گئی اے۔ اس عمل وچ ، عراقیاں نے امیر دے سب توں چھوٹے بھائی فہد الاحمد الجابر الصباح نوں ہلاک کردتا۔
12 گھنٹےآں دے اندر ہی ، کویت وچ زیادہ مزاحمت ختم ہوگئی سی ، تے شاہی خاندان فرار ہوئے گیا سی ، تے عراق نوں کویت دے بیشتر حصے اُتے قابو پالیا گیا سی۔ [۵۸] دو دن تک جاری رہنے والی شدید لڑائی دے بعد ، کویت دی زیادہ تر فوج یا تاں عراقی ریپبلکن گارڈ نے مغلوب کردتی سی ، یا اوہ سعودی عرب فرار ہوگئے سن ۔ امیر تے اہم وزرا سعودی عرب وچ پناہ دے لئی شاہراہ راست اُتے جنوب فرار ہوگئے۔ عراقی زمینی فورسز نے کویت سٹی اُتے اپنا کنٹرول مستحکم کيتا ، فیر جنوب دی طرف روانہ ہويا تے سعودی سرحد دے نال نال دوبارہ کم کرنے لگا۔ فیصلہ کن عراقی فتح دے بعد ، صدام نے 8 اگست نوں اپنے کزن علی حسن المجید کویت دے گورنر دے عہدے توں پہلے ابتدا وچ اک کٹھ پتلی حکومت " آزاد کویت دی عارضی حکومت " دے ناں توں موسوم کيتی۔
حملے دے بعد ، عراقی فوج نے کویت دے سنٹرل بینک دے نوٹاں وچ 1،000،000،000 ڈالر پرت لئے۔ [۶۵] ايسے دوران ، صدام حسین نے کویندی دینار نوں عراقی دینار دے برابر کردتا ، اس طرح کویت دی کرنسی نوں اپنی اصل قیمت دے بارہواں حصہ اُتے کردتا گیا۔ اس دے جواب وچ ، شیخ جابر الاحمد الصباح نے نوٹ نوں ناجائز قرار دتا تے چوری شدہ نوٹاں دی ادائیگی توں انکار کردتا ، جو اقوام متحدہ دے پابندی دی وجہ توں بیکار ہوئے گیا۔ تنازعات دے خاتمے دے بعد ، چوری شدہ بوہت سارے نوٹ گردش وچ آ گئے۔ اج ، چوری شدہ نوٹ نوٹ جمع کرنے والےآں دے لئے مل جاندے نيں۔ [۶۶]
کویندی مزاحمتی تحریک
[سودھو]کویت اُتے عراقی قبضے دے بعد کویت نے اک مقامی مسلح مزاحمتی تحریک دی بنیاد رکھی۔ [۶۷][۶۸][۶۹] کویندی مزاحمت دی ہلاکتاں دی شرح اتحادی فوج تے مغربی یرغمالیاں دی نسبت بہت زیادہ اے۔ مزاحمت بنیادی طور اُتے عام شہریاں اُتے مشتمل سی جنہاں دے پاس کسی وی طرح دی تربیت تے نگرانی دا فقدان سی۔ [۷۰]
جنگ دے لئے بھج دوڑ
[سودھو]سفارتی ذرائع
[سودھو]امریکی سیاسی ، فوجی تے توانائی معاشی منصوبہ بندی دا اک اہم عنصر 1984 دے اوائل وچ پیش آیا۔ اس وقت تک ایران – عراق دی جنگ پنج سالاں توں جاری سی تے دونے فریقاں نے اہم ہلاکتاں برداشت کيتیاں ، جو سیکڑاں ہزاراں تک پہنچ گئياں۔ صدر رونالڈ ریگن دی قومی سلامتی کونسل دے اندر ایہ تشویش ودھدی جارہی سی کہ ایہ جنگ دونے جھگڑےآں دی حدود توں باہر پھیل سکدی اے۔ اس وقت دے نائب صدر جارج بش دی زیر صدارت ، نیشنل سیکیورٹی پلاننگ گروپ دا اجلاس تشکیل دتا گیا ، تاکہ امریکی اختیارات دا جائزہ لیا جاسکے۔ ایہ عزم کيتا گیا سی کہ ایہ تنازعہ ممکنہ طور اُتے سعودی عرب تے ہور خلیجی ریاستاں وچ پھیل جائے گا ، لیکن امریکا اس خطے دا دفاع کرنے دی بوہت گھٹ صلاحیت رکھدا اے۔ ہور برآں ، ایہ عزم کيتا گیا اے کہ خطے وچ طویل جنگ تیل دی قیمتاں وچ بہت زیادہ اضافے دا باعث بنے گی تے عالمی معیشت دی نازک بحالی دا خطرہ اے ، جس نے حالے زور پھڑنا شروع کيتا سی۔ 22 مئی 1984 نوں ، صدر ریگن نوں اوول آفس وچ ولیم فلن مارٹن دے ذریعہ پروجیکٹ دے نتائج دے بارے وچ دسیا گیا جنہاں نے اس مطالعے دا انعقاد کرنے والے این ایس سی اسٹاف دے سربراہ دی حیثیت توں خدمات انجام دتیاں۔ (مکمل منقطع نمائش نوں ایتھے دیکھیا جاسکدا اے: [۷۱] ) نتائج تن گنیاسن : پہلے ، بین الاقوامی توانائی ایجنسی دے ممبراں دے درمیان تیل دے ذخیرے وچ اضافہ کرنے دی ضرورت اے تے ، جے ضروری ہويا تاں ، تیل مارکیٹ وچ خلل پڑنے دی صورت وچ اسنوں جلد جاری کيتا جائے۔ دوسرا ، امریکا نوں خطے وچ دوستانہ عرب ریاستاں دی سیکیورٹی وچ اضافے دی ضرورت سی۔ تے تیسرا ، ایران تے عراق نوں فوجی سازوسامان دی فروخت اُتے پابندی عائد کيتی جانی چاہیدا۔ اس منصوبے نوں صدر ریگن نے منظور کيتا سی تے بعدازاں برطانیہ دے وزیر اعظم ، مارگریٹ تھیچر دی سربراہی وچ جی -7 رہنماواں نے 1984 دے لندن اجلاس وچ اس دی تصدیق دی سی۔ اس منصوبے اُتے عمل درآمد کيتا گیا سی تے 1991 وچ کویت اُتے عراقی قبضے دا جواب دینے دے لئی امریکی تیاری دی بنیاد بنی۔
حملے دے چند ہی گھنٹےآں وچ ، کویت تے امریکی وفود نے اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دے اجلاس دی درخواست کيتی ، جس نے اس حملے دی مذمت کردے ہوئے عراقی فوجاں دی واپسی دا مطالبہ کردے ہوئے قرارداد 660 منظور کيتی۔ [۷۲][۷۳] 3 اگست 1990 نوں ، عرب لیگ نے اپنی اک قرارداد منظور دی ، جس وچ لیگ دے اندر توں تنازعہ دے حل دا مطالبہ کيتا گیا ، تے بیرونی مداخلت دے خلاف متنبہ کيتا گیا۔ عراق تے لیبیا ہی عرب لیگ دی دو ریاسدیاں سن جنہاں نے عراق کویت توں دستبرداری دے لئی قرارداد دی مخالفت کيتی۔ پی ایل او نے وی اس دی مخالفت کيتی۔ یمن تے اردن دی عرب ریاستاں – اک مغربی اتحادی جو عراق توں متصل اے تے معاشی مدد دے لئی اس ملک اُتے انحصار کردا اے – غیر عرب ریاستاں دی فوجی مداخلت دی مخالفت کيتی۔ [۷۴] عرب ریاست سوڈان نے صدام دے نال صف بندی کرلئی- [۷۵]
6 اگست نوں قرارداد 661 نے عراق اُتے اقتصادی پابندیاں عائد کردتیاں سن۔ [۷۶][۷۷] قرارداد 665.[۷۳] دے فورا بعد اس اُتے عمل پیرا ہويا ، جس نے پابندیاں نوں نافذ کرنے دے لئی بحری ناکہ بندی دا اختیار دتا ۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ "اقدامات دا استعمال مخصوص حالات دے مطابق اے جِنّا کہ ضروری ہوسکدا اے … اپنے سامان تے تھاںواں دی جانچ تے توثیق کرنے تے قرارداد 661 اُتے سختی توں عمل درآمد نوں یقینی بنانے دے لئی داخلی تے بیرونی سمندری ترسیل نوں روکنا۔ " [۷۸][۷۹]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Bush_troops.jpg/220px-Bush_troops.jpg)
جب تک برطانیہ دے وزیر اعظم مارگریٹ تھیچر نے اک طاقتور کردار ادا نئيں کيتا ، صدر نے 1930 دی دہائی وچ مطمعن ہونے دی یاد دلانے تک امریکی انتظامیہ اس حملے وچ مستعفی ہونے تے حتی کہ اس دے نال اک موافقت دے نال موافقت دے "ابتدائی طور اُتے بے راہ روی دا مظاہرہ کردتی رہی۔ جنگ دا باعث بنی ، کہ صدام پوری دنیا دی تیل دی فراہمی دا 65 فیصد نال نال اس دے رحم و کرم اُتے ہوئے گا ، تے مشہور صدر بش نوں "گھبراہٹ وچ نہ جانے" دے لئی مشہور سی۔ [۲۹]
اک بار راضی ہوجانے دے بعد ، امریکی عہدے داراں نے کویت توں عراقی انخلا اُتے زور دتا ، بغیر کسی مشرق وسطی دے ہور مسائل تاں۔
12 اگست 1990 نوں ، صدام نے "تجویز کيتا کہ اس خطے وچ قبضے دے تمام معاملات ، تے جنہاں معاملات نوں قبضے دے طور اُتے پیش کيتا گیا اے ، بیک وقت حل ہوجاواں"۔ خاص طور اُتے ، انہاں نے اسرائیل توں مطالبہ کيتا کہ اوہ فلسطین ، شام ، تے لبنان ، شام وچ مقبوضہ علاقےآں توں دستبرداری دا مطالبہ کرن ، تے "عراق تے ایران دے ذریعہ باہمی انخلاء تے کویت دی صورتحال دے انتظامات کرن۔" انہاں نے "اک عرب قوت" دے نال کویت دے حملے دے جواب وچ سعودی عرب وچ متحرک امریکی فوجیاں دی تبدیلی دا وی مطالبہ کيتا ، جدوں تک کہ اس فوج نے مصر نوں شامل نئيں کيتا۔ ہور برآں ، انہاں نے "تمام بائیکاٹ تے محاصرے دے فیصلےآں نوں فوری طور اُتے منجمد کرنے" تے عراق دے نال تعلقات نوں معمول اُتے لیانے دی درخواست کيتی۔ بحران دے آغاز توں ہی ، صدر بش کویت دے قبضے تے فلسطین دے مسئلے دے وچکار کسی وی "ربط" دے سخت مخالف سن ۔ [۸۰]
23 اگست نوں صدام سرکاری ٹیلی ویژن اُتے مغربی یرغمالیاں دے نال حاضر ہوئے جنہاں دے پاس انہاں نے خارجی ویزا توں انکار کردتا سی۔ ویڈیو وچ ، اوہ اک نوجوان برطانوی لڑکے ، اسٹوارٹ لاک ووڈ توں پوچھدا اے ، کہ آیا اسنوں اپنا دُدھ مل رہیا اے ، تے اپنے ترجمان دے ذریعہ ایہ کہندے ہوئے اگے بڑھدا اے ، "سانوں امید اے کہ ایتھے بطور مہمان آپ دی موجودگی زیادہ دیر تک نئيں ہوئے گی۔ ایتھے تے دوسری جگہاں اُتے آپ دی موجودگی دا مطلب جنگ کيتی لعنت نوں روکنا اے۔ " [۸۱]
اگست 1990 وچ اک ہور عراقی تجویز نامی عراقی اہلکار نے امریکی قومی سلامتی دے مشیر برینٹ سکو کرافٹ نوں پہنچیا دی۔ اہلکار نے وائٹ ہاؤس نوں دسیا کہ عراق "کویت توں دستبردار ہوجائے گا تے غیر ملکیوں نوں اوتھے توں جانے دی اجازت دے گا" بشرطیکہ اقوام متحدہ نے پابندیاں ختم کرداں ، "ببیان تے واربہ دے کویت دے جزیراں دے ذریعے خلیج فارس تک رسائی دی ضمانت دتی جائے ، تے عراق نوں اجازت دی"۔ رومیلا آئل فیلڈ اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرن جو کویت دے علاقے وچ تھوڑا سا پھیلا ہويا اے "۔ اس تجویز وچ "شامل نيں [d] امریکا دے نال تیل دے معاہدے اُتے گل گل کرنے دی پیش کش" دونے ملکاں دے قومی سلامتی دے مفادات دے لئی اطمینان بخش ، عراق دے معاشی تے مالی پریشانیاں دے خاتمے دے لئی 'اک مشترکہ منصوبہ تیار کرنا' تے 'مشترکہ طور اُتے استحکام اُتے کم کرنے دی پیش کش خلیج۔ ''
29 نومبر 1990 نوں ، سلامتی کونسل نے قرارداد 678 منظور دی ، جس نے عراق نوں کویت توں دستبرداری دے لئی 15 جنوری 1991 تک دی مہلت دتی سی ، تے ریاستاں نوں اختیار دتا سی کہ اوہ آخری تریخ دے بعد عراق نوں کویت توں بے دخل کرنے دے لئی "تمام ضروری وسائل" استعمال کرے۔
دسمبر 1990 وچ ، عراق نے کویت توں دستبرداری دی تجویز پیش دی ، بشرطیکہ غیر ملکی افواج خطہ چھڈ داں تے فلسطین دے مسئلے تے اسرائیل تے عراق دونے کے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دے خاتمے دے سلسلے وچ اک معاہدہ طے پا گیا۔ وائٹ ہاؤس نے اس تجویز نوں مسترد کردتا۔ پی ایل او دے یاسر عرفات نے اظہار خیال کيتا کہ نہ ہی انہاں نے تے نہ ہی صدام نے اس گل اُتے زور دتا کہ اسرائیل – فلسطین دے معاملات کویت وچ حل کرنے دی پیشگی شرط ہونی چاہیدا ، حالانکہ انھاں نے انہاں مسائل دے وچکار "مضبوط روابط" نوں تسلیم کيتا۔
آخر کار ، امریکا تے برطانیہ اپنے مؤقف اُتے قائم رہے کہ عراق کویت توں دستبردار ہونے تک کوئی مذاکرات نئيں کريں گا تے انہاں نوں عراق نوں مراعات فراہم نئيں کرنے چاہن ، ایسا نہ ہوئے کہ اوہ ایہ تاثر داں کہ عراق نوں اپنی فوجی مہم توں فائدہ ہويا اے۔ ہور ، جدوں امریکی وزیر خارجہ جیمز بیکر نے 1991 دے اوائل وچ جینیوا ، سوئٹزرلینڈ وچ طارق عزیز نال ملاقات کيتی ، تاں مبینہ طور اُتے عزیز نے کوئی ٹھوس تجاویز پیش نئيں کيتیاں تے نہ ہی کسی فرضی عراقی اقدام دی خاکہ پیش کيتا۔
14 جنوری 1991 نوں ، فرانس نے ایہ تجویز پیش دی کہ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل نے عراق توں متعلق اک بیان دے نال کویت توں "تیزی توں تے وڈے پیمانے اُتے انخلا" دا مطالبہ کيتا اے کہ کونسل دے ممبران خطے دے ہور مسائل دے حل وچ "فعال شراکت" لاواں گے ، " خاص طور اُتے ، عرب – اسرائیلی تنازعہ دا تے خاص طور اُتے فلسطین دے مسئلے دے لئی ، مناسب موقع اُتے ، اک بین الاقوامی کانفرنس "دنیا دے اس خطے دی سلامتی ، استحکام تے ترقی" دی یقین دہانی دے لئی۔ فرانسیسی تجویز دی حمایت بیلجیم (اس وقت گھومنے والی کونسل دے اک ممبر) ، جرمنی ، اسپین ، اٹلی ، الجیریا ، مراکش ، تیونس تے متعدد غیر منسلک ملکاں نے کيتی۔ امریکا ، برطانیہ تے سوویت یونین نے اسنوں مسترد کردتا۔ اقوام متحدہ وچ امریکی سفیر سیمس پیکرنگ نے کہیا کہ فرانسیسی تجویز ناقابل قبول سی ، کیونجے ایہ عراقی حملے توں متعلق کونسل دی سابقہ قرارداداں توں بالاتر اے۔ [۸۲][۸۳][۸۴] فرانس نے ایہ تجویز اس وقت مسترد کردتی جدوں اسنوں بغداد توں "دلچسپی دا کوئی ٹھوس اشارہ نئيں ملا"۔ [۸۵]
فوجی ذرائع
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Multiple_F-15E_parked_during_Operation_Desert_Shield.jpg/220px-Multiple_F-15E_parked_during_Operation_Desert_Shield.jpg)
مغرب دا سب توں وڈا خدشہ عراق نوں سعودی عرب دے لئی لاحق خطرہ سی۔ کویت دی فتح دے بعد ، عراقی فوج سعودی تیل دے کنوواں توں آسان فاصلے اُتے سی۔ کویت تے عراقی ذخائر دے نال نال انہاں شعبےآں دے کنٹرول توں صدام نوں دنیا دے تیل دے ذخائر دی اکثریت اُتے قابو حاصل ہُندا۔ عراق نوں سعودی عرب توں وی متعدد شکایات سن۔ سعودیاں نے ایران دے نال اپنی جنگ دے دوران عراق نوں تقریبا 26 26 ارب ڈالر دا قرض دتا سی۔ سعودیاں نے اس جنگ وچ عراق دی حمایت کيتی سی ، کیونجے انہاں نوں شیعہ اقلیت اُتے شیعہ ایران دے اسلامی انقلاب دے اثر و رسوخ دا اندیشہ سی۔ جنگ دے بعد ، صدام نوں لگیا کہ اوہ ایران توں لڑ کر سعودیاں دی مدد کيتی وجہ توں اسنوں قرضےآں دی ادائیگی نئيں کرنی چاہیدا۔
کویت دی فتح دے فورا بعد ، صدام نے سعودیاں اُتے زبانی حملہ کرنا شروع کردتا۔ انہاں نے استدلال کيتا کہ امریکا دی مدد توں سعودی ریاست مکہ تے مدینہ دے مقدس شہراں دا ناجائز تے غیر مستحق سرپرست اے۔ انہاں نے اسلام پسند گراوتھے دی بولی جو کہ حال ہی وچ افغانستان وچ بیان بازی دے نال لڑی سی نوں ایران نے سعودیاں اُتے حملہ کرنے دے لئی طویل عرصے توں استعمال کيتا سی۔ [۸۶]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Stinger_Crew_Operation_Desert_Shield_--_1_April_1992.jpg/220px-Stinger_Crew_Operation_Desert_Shield_--_1_April_1992.jpg)
کارٹر نظریے دی پالیسی اُتے عمل پیرا ، تے خوف دے عالم وچ عراقی فوج سعودی عرب اُتے حملہ کر سکدی اے ، امریکی صدر جارج ایچ ڈبلیو بش نے جلدی توں اعلان کيتا کہ امریکا سعودی عرب اُتے حملے توں روکنے دے لئی اک "مکمل دفاعی" مشن شروع کريں گا ، کوڈ ناں آپریشن صحرای شیلڈ۔ ایہ کارروائی 7 اگست 1990 نوں شروع ہوئی سی ، جدوں اس دے بادشاہ شاہ فہد دی درخواست دے سبب امریکی فوجی سعودی عرب بھیجے گئے سن ، جنھاں نے پہلے امریکی فوجی امداد دا مطالبہ کيتا سی۔ [۵۷] اس "مکمل طور اُتے دفاعی" نظریہ نوں فوری طور اُتے ترک کردتا گیا جدوں ، 8 اگست نوں ، عراق نے کویت نوں عراق دا 19 واں صوبہ ہونے دا اعلان کيتا تے صدام نے اپنے کزن علی حسن المجید نوں اپنا فوجی گورنر نامزد کيتا۔ [۸۷]
امریکی بحریہ نے دو بحری جنگی گروہ طیارہ بردار بحری جہاز یو ایس ایس <i id="mwAgA">ڈوائٹ ڈی آئزن ہاور</i> تے یو ایس ایس <i id="mwAgI">آزادی</i> نوں خلیج فارس بھیج دتا ، جتھے اوہ 8 اگست تک تیار ہوگئے سن ۔ امریکا نے اس جنگ وچ یو ایس ایس <i id="mwAgQ">مسوری</i> تے یو ایس ایس <i id="mwAgY">وسکونسن</i> نوں وی لڑاکا جہاز بھیجیا۔ ورجینیا دے لینگلے ایئر فورس اڈے اُتے یکم فائٹر ونگ توں کل 48 امریکی فضائیہ دے ایف ۔15 طیارے سعودی عرب پہنچے تے ہور عراقی فوج دی حوصلہ شکنی دے لئی فوری طور اُتے سعودی -کویت – عراق بارڈر دے چوبیس گھینٹے فضائی گشت دا آغاز کيتا۔ جرمنی دے شہر بٹ برگ دے 36 ويں ٹیکٹیکل فائٹر ونگ توں انہاں دے نال 36 ایف -15 اے ڈی ایس شامل ہوئے۔ بٹ برگ دستہ ریاض دے جنوب مشرق وچ تقریبا اک گھنٹہ الخارج ایئر بیس اُتے قائم سی۔ جنگ دے دوران گرایا گیا عراقی فضائیہ دے 11 طیارےآں دی 36 ويں ٹی ایف ڈبلیو ذمہ دار ہوئے گی۔ ائیر نیشنل گارڈ دے دو یونٹ الخارج ایئر ویہہ اُتے تعینات سن ، ساؤتھ کیرولائنا ایئر نیشنل گارڈ دے 169 ويں فائٹر ونگ نے 24 ایف 16 طیارےآں دے نال 2 جنگی مشن اڑاندے ہوئے بمباری مشن اڑائے تے چار ملین پاؤنڈ (1،800،000 کلو گرام؛ 1،800 میٹرک ٹن) اسلحے توں گرے، تے نیویارک ایئر نیشنل گارڈ دی سائراکیز نال تعلق رکھنے والی 174 ويں فائٹر ونگ نے 24 ایف 16 طیارے بمباری مشناں اُتے اڑا۔ فوجی تعمیرات اوتھے توں جاری رہیاں ، بالآخر 543،000 فوجیاں تک پہنچ گئياں ، جو 2003 وچ عراق اُتے حملے وچ دوگنی تعداد وچ استعمال ہوئیاں سن۔ تیز تر سیلف جہازاں دے ذریعہ بیشتر مٹیریل نوں ہويا وچ منتقل یا اسٹیجنگ والے علاقےآں تک پہنچایا جاندا سی ، جس توں اک تیز رفتار تعمیر دی سہولت ہُندی سی۔
اتحاد بنانا
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Coalition_of_the_Gulf_War_vs_Iraq.svg/220px-Coalition_of_the_Gulf_War_vs_Iraq.svg.png)
عراق اُتے کویت اُتے حملے دے سلسلے وچ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی قرارداداں تے عرب لیگ دی قرارداداں دا سلسلہ جاری کيتا گیا۔ قرارداد 678 ، 29 نومبر 1990 نوں منظور کيتی گئی ، عراق نے انخلا دی آخری تریخ 15 جنوری 1991 تک دے دتی ، تے "قرارداد 660 نوں برقرار رکھنے تے اس اُتے عمل درآمد کرنے دے لئی تمام ضروری ذرائع" دی اجازت دتی ، تے جے عراق اس اُتے عمل کرنے وچ ناکام رہیا تاں طاقت دے استعمال کیتی اجازت دینے والی اک سفارتی تشکیل تشکیل دتی گئی۔ [۹۰]
اس گل نوں یقینی بنانے دے لئی کہ امریکا نوں معاشی مدد ملی ، جیمز بیکر ستمبر 1990 وچ نو ملکاں دے 11 دن دے سفر اُتے روانہ ہوئے ، جسنوں پریس نے "دی ٹن کپ ٹرپ" دا ناں دتا۔ پہلا اسٹاپ سعودی عرب سی ، جس نے اک ماہ پہلے ہی امریکا نوں اپنی سہولیات دے استعمال کیتی اجازت دے دتی سی۔ اُتے ، بیکر دا خیال سی کہ سعودی عرب نوں اس دے دفاع دے لئی فوجی کوششاں دا کچھ خرچ اٹھانا چاہیدا۔ جدوں بیکر نے شاہ فہد توں 15 ارب ڈالر منگے تاں ، بادشاہ آسانی توں اس وعدے توں اتفاق کردا سی کہ بیکر کویت توں وی ايسے رقم دے لئی منگدا اے۔ حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ دی ضرورت ] اگلے ہی دن ، 7ستمبر ، اس نے ایسا ہی کيتا ، تے کویت دے امیر ، اپنے حملہ آور ملک توں باہر شیریٹن دے اک ہوٹل وچ بے گھر ہوگئے ، آسانی توں اس اُتے راضی ہوگئے۔ اس دے بعد بیکر مصر دے نال گل گل کرنے دے لئی اگے ودھے ، جس دی قیادت نوں اوہ "مشرق وسطی دی اعتدال پسند آواز" سمجھدے سن ۔ مصر دے صدر مبارک کویت اُتے حملہ کرنے اُتے صدام توں ناراض سن ، تے اس حقیقت دی وجہ توں صدام نے مبارک نوں یقین دلایا سی کہ حملہ انہاں دا ارادہ نئيں سی۔ مصر دی طرف توں امریکا دی زیرقیادت مداخلت دے لئی مدد تے فوج دی فراہمی اُتے تقریبا 7 ارب ڈالر دی قرض معافی ملی۔ [۹۱]
سوویت یونین دے نال مشرق وسطی وچ امن کانفرنس دے عراقی مطالبات نوں حل کرنے دے لئی ہیلسنکی تے ماسکو وچ رک جانے دے بعد ، بیکر نے شامی صدر حافظ اسد دے نال اس بحران وچ اپنے کردار اُتے تبادلہ خیال دے لئی شام دا سفر کيتا۔ اسد دی صدام توں گہری ذاتی دشمنی سی ، جس دی وضاحت اس حقیقت نال کیندتی گئی سی کہ "صدام کئی سالاں توں [اسد] نوں مارنے دی کوشش کر رہے سن ۔" اس عداوت نوں دوچار کردے ہوئے تے بیکر کے دمشق دا دورہ کرنے دے سفارتی اقدام توں متاثر ہوئے ( 1983 وچ بیروت وچ امریکی میرین بیرکاں اُتے بمباری دے بعد ہی تعلقات منقطع ہوگئے تھے ) ، اسد نے اتحادی کوششاں وچ اک لکھ شامی فوجیاں دے عہد کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ اتحاد وچ عرب ریاستاں دی نمائندگی نوں یقینی بنانا ایہ اک اہم اقدام سی۔ اس دے بدلے وچ ، واشنگٹن نے شامی آمر صدر حافظ الاسد نوں لبنان وچ شام دی حکمرانی کيتی مخالفت کرنے والی فوجاں نوں ختم کرنے دے لئی گرین لائٹ دتی تے شام نوں اک ارب ڈالر مالیت دے ہتھیاراں دا بندوبست کيتا ، زیادہ تر خلیجی ریاستاں دے ذریعے۔ [۹۲] امریکی زیرقیادت مداخلت دے لئی ایران دی حمایت دے بدلے وچ ، امریکی حکومت نے ایرانی حکومت توں وعدہ کيتا سی کہ اوہ ایران اُتے عالمی بینک دے قرضےآں دے بارے وچ امریکی مخالفت نوں ختم کريں گا۔ زمینی حملہ شروع ہونے توں اک دن پہلے ، عالمی بینک نے ایران نوں 250 ملین ڈالر دا پہلا قرض دتا سی۔
بیکر اٹلی دے نال اک مختصر دورے دے لئی روم روانہ ہويا جس وچ اس توں پہلے امریکی اتحادی چانسلر کوہل نال ملاقات دے لئی جرمنی جانے توں پہلے ، کچھ فوجی سازوسامان دے استعمال دا وعدہ کيتا گیا سی۔ اگرچہ جرمنی دے آئین (جو بنیادی طور اُتے امریکا نے توڑیا سی) نے بیرونی ملکاں وچ فوجی مداخلت اُتے پابندی عائد کيتی سی ، کوہل نے اتحادیاں دی جنگ کيتی کوششاں وچ دو ارب ڈالر دی شراکت دے نال نال اتحادی اتحادی ترکی دی ہور اقتصادی تے فوجی مدد ، تے آوا جائی دے لئی وی وعدہ کيتا سی۔ خلیج فارس وچ مصری فوجی تے جہاز [۹۳]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Bush_saudi_arabia.jpg/220px-Bush_saudi_arabia.jpg)
عراق دی جارحیت دی مخالفت کرنے والی افواج دا اتحاد تشکیل دتا گیا ، جس وچ 34 ملکاں دی افواج شامل نيں: ارجنٹائن ، آسٹریلیا ، بحرین ، بنگلہ دیش ، بیلجیئم ، کینیڈا ، ڈنمارک ، مصر ، فرانس ، یونان ، اٹلی ، کویت ، مراکش ، نیدرلینڈز ، نیوزی لینڈ ، نائجر ، ناروے ، عمان ، پاکستان ، پولینڈ ، پرتگال ، قطر ، جنوبی کوریا ، سعودی عرب ، سینیگال ، سیرا لیون ، سنگاپور ، اسپین ، شام ، متحدہ عرب امارات ، برطانیہ ، تے خود امریکا۔ ایہ دوسری جنگ عظیم دے بعد دا سب توں وڈا اتحاد سی ۔ امریکی فوج دے جنرل نارمن شوارزکوپ ، جونیئر نوں خلیج فارس دے علاقے وچ اتحادی افواج دا کمانڈر نامزد کيتا گیا سی۔ سوویت یونین نے وی امریکا دی مداخلت دی حمایت کيتی۔
اگرچہ انھاں نے کسی وی قوت وچ حصہ نئيں لیا ، جاپان تے جرمنی نے بالترتیب 10 بلین تے 6.6 بلین ڈالر دی مالی شراکت کيتی۔ عراق وچ اتحادی فوج دے 956،600 فوجیاں وچوں 73 فیصد امریکی فوجی نمائندگی کردے نيں۔ [۹۴]
اتحادی ملکاں دے بوہت سارے لوک فوجی افواج دا ارتکاب کرنے توں گریزاں سن ۔ کچھ لوکاں دا خیال سی کہ ایہ جنگ اک داخلی عرب معاملہ اے یا اوہ مشرق وسطی وچ امریکی اثر و رسوخ بڑھانا نئيں چاہندا سی۔ اُتے ، آخر کار ، بہت ساریاں اقوام نوں ہور عرب ریاستاں دے نال عراق دی طرفداری ، معاشی امداد یا قرض معافی دی پیش کشاں ، تے امداد نوں روکنے دے خطرات دی وجہ توں راضی کيتا گیا۔ [۹۵]
مداخلت دا جواز
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Cheney_meeting_with_Prince_Sultan.jpg/220px-Cheney_meeting_with_Prince_Sultan.jpg)
امریکا تے اقوام متحدہ نے تنازعہ وچ ملوث ہونے دے لئی کئی عوامی جواز پیش کیندے ، جنہاں وچ سب توں نمایاں عراقی کویت دی علاقائی سالمیت دی خلاف ورزی اے۔ اس دے علاوہ ، امریکا اپنے اتحادی سعودی عرب دی حمایت کرنے دے لئی منتقل ہويا ، جس دی خطے وچ اہمیت تے تیل دے اک اہم سپلائر دی حیثیت توں ، اسنوں جیو پولیٹیکل اہمیت دا حامل بنا دتا گیا۔ عراقی حملے دے فورا بعد ہی ، امریکی وزیر دفاع ڈک چینی نے سعودی عرب دے متعدد دوراں وچ پہلا دورہ کيتا جتھے شاہ فہد نے امریکی فوجی مدد کيتی درخواست کيتی۔ 11 ستمبر 1990 نوں امریکی کانگریس دے خصوصی مشترکہ اجلاس وچ دتے گئے اک تقریر دے دوران ، امریکی صدر جارج بش نے مندرجہ ذیل ریمارکس دے نال وجوہات دا خلاصہ کيتا: "تین دن دے اندر ہی ، 850 ٹینکاں دے نال 120،000 عراقی فوج کویت وچ داخل ہوکے جنوب دی طرف منتقل ہوگئی سی۔ سعودی عرب نوں دھمکيتی۔ تب ہی ميں نے اس جارحیت نوں روکنے دے لئی کارروائی کرنے دا فیصلہ کيتا۔ " [۹۶]
پینٹاگون نے دسیا کہ سرحد دے نال عراقی فورسز دی تشکیل نوں ظاہر کرنے والی مصنوعی سیارہ دی تصاویر وچ معلومات دا ایہ وسیلہ سی ، لیکن بعد وچ ایہ الزام غلط ثابت ہويا۔ سینٹ پیٹرزبرگ ٹائمز کے اک رپورٹر نے اس وقت بنائے گئے دو کمرشل سوویت سیٹلائٹ تصاویر حاصل کيتیاں ، جنہاں وچ خالی صحرا دے سوا کچھ نئيں دکھایا گیا سی۔
غیر ملکی مداخلت دے دوسرے جوازاں وچ صدام دے تحت عراق دی انسانی حقوق دی پامالیاں دی تریخ وی شامل اے۔ عراق حیاتیاندی ہتھیاراں تے کیمیائی ہتھیاراں دا مالک وی سی ، جو صدام نے ایران-عراق جنگ دے دوران ایرانی فوجیاں دے خلاف تے الانفال مہم وچ اپنے ہی ملک کرد آبادی دے خلاف استعمال کيتا سی۔ عراق وی اک تعلق کرنے اُتے جانیا جاندا سی کے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام، لیکن جنوری 1991 توں اس دے بارے وچ رپورٹ جزوی طور اُتے 26 سی آئی اے دی طرف توں غیر مخفی کر دتا گیا سی مئی 2001.[۹۷]
عوامی رابطہ مہم
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Powell%2C_Schwarzkopf%2C_and_Wolfowitz_at_Cheney_press_conference%2C_February_1991.jpg/220px-Powell%2C_Schwarzkopf%2C_and_Wolfowitz_at_Cheney_press_conference%2C_February_1991.jpg)
اگرچہ عراقی فوج نے حملے دے دوران انسانی حقوق دی پامالی دی ، لیکن امریکا وچ مبینہ طور اُتے سب توں زیادہ پذیرائی حاصل کرنے والے مبینہ واقعات کویت دی حکومت کیتی خدمات حاصل کرنے والی عوامی تعلقات دی فرم دی جعلی سازشاں سن تاکہ امریکیوں نوں فوجی مداخلت دی حمایت کرنے اُتے راضی کرن۔ عراق اُتے کویت اُتے حملے دے فورا بعد ہی ، امریکا وچ اک شہری دے لئی فری کویت نامی تنظیم تشکیل دتی گئی۔ اس نے عوامی تعلقات دی کمپنی ہل اینڈ نولٹن نوں تقریبا 11 ملین ڈالر دی خدمات حاصل کيتیاں ، کویت دی حکومت نے ادا کيتا۔ [۹۸]
امریکی رائے نوں متاثر کرنے دے بہت سارے ہور ذرائع وچ ، جداں خطے وچ تعینات امریکی فوجیاں نوں عراقی مظالم اُتے کتاباں تقسیم کرنا ، "فری کویت" ٹی شرٹس تے کالج کیمپس وچ مقررین ، تے ٹیلی ویژن اسٹیشناں اُتے درجناں ویڈیو نیوز ریلیز ، فرم دا اہتمام امریکی کانگریس دے ممبران دے اک گروپ دے سامنے پیشی دے لئی جس وچ کویت سٹی دے اسپتال وچ کم کرنے والی اک نرس دے طور اُتے اپنی شناخت کرنے والی اک نوجوان خاتون نے دسیا کہ عراقی فوجیاں نوں بچےآں نوں انکیوبیٹراں توں باہر کھینچدے ہوئے فرش اُتے مرنے دتا۔
اس کہانی توں عوام تے کانگریس دوناں نوں عراق دے نال جنگ کيتی طرف راغب کرنے وچ مدد ملی: چھ کانگریسیاں نے کہیا کہ انہاں دے لئی عراق دے خلاف فوجی کارروائی کيتی حمایت کرنے دی گواہی کافی اے تے ست سینیٹرز نے مباحثے وچ گواہی دا حوالہ دتا۔ سینیٹ نے 52–47 دے ووٹ وچ فوجی کارروائیاں دی حمایت کيتی۔ اُتے ، جنگ دے اک سال بعد ، ایہ الزام من گھڑت ثابت ہويا۔ اس نوجوان خاتون نے جس دی گواہی دتی سی اوہ کویت دے شاہی کنبہ کی رکن تے امریکا وچ کویت دے سفیر دی بیٹی سی۔ عراقی حملے دے دوران اوہ کویت وچ نئيں رہندی سی۔
انکیوبیٹر دی گواہی سمیت ہل اینڈ نولٹن تعلقات عامہ دی مہم دی تفصیلات جان آر میک آرتھر دے دوسرے محاذ وچ : خلیجی جنگ وچ سنسرشپ تے پروپیگنڈا ، [۹۹] وچ شائع کيتیاں گئیاں تے اس وقت لوکاں دے سامنے توجہ دتی گئی جدوں اک اوپن ایڈ بذریعہ میک آرتھر دی نیویارک ٹائمز وچ شائع ہويا۔ اس توں ایمنسٹی انٹرنیشنل دی جانب توں ازسرنو جائزہ لینے نوں اکسایا گیا ، جس نے اصل وچ اک ایداں دے اکاؤنٹ نوں فروغ دتا سی جس وچ الزام لگایا گیا سی کہ جعلی گواہاں توں زیادہ تعداد وچ انکیوبیٹرز توں پھینکے گئے بچےآں دی تعداد موجود اے۔ اس دی حمایت کرنے دے لئی کوئی ثبوت نئيں ملنے دے بعد ، تنظیم نے مراجعت جاری کردتی۔ صدر بش نے فیر ٹیلی ویژن اُتے انکیوبیٹر الزامات دہرائے۔
حقیقت وچ ، عراقی فوج نے کویت اُتے قبضے دے دوران مختلف دستاویزی جرماں دا ارتکاب کيتا ، جداں تن بھائیاں دے بغیر کسی مقدمے دی سماعت دے سمری اُتے عمل درآمد ، جس دے بعد انہاں دی لاشاں کھڑی کردتی گئياں تے اک عوامی گلی وچ گرنے دے لئی چھڈ دتا گیا۔ [۱۰۰] عراقی فوجیاں نے کویندی دے نجی مکانات توڑنے تے پرت مار وی کيتی۔ اک رہائش گاہ وچ بار بار شوچ کيتا گیا۔ [۱۰۱] بعد وچ اک رہائشی نے تبصرہ کيتا: "پوری چیز تشدد دی خاطر تشدد ، تباہی دی خاطر تباہی سی . . . " سلواڈور پائی دی اک حقیقت پسندانہ پینٹنگ دا تصور کرن"۔ [۱۰۲]
امریکی صدر بش نے بار بار صدام حسین دا ہٹلر توں موازنہ کيتا۔ [۱۰۳]
ابتدائی لڑائیاں
[سودھو]ہوائی مہم
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/F-117_Nighthawk_Front.jpg/220px-F-117_Nighthawk_Front.jpg)
خلیجی جنگ دا آغاز وسیع پیمانے اُتے ہوائی بمباری مہم دے نال 16 جنوری 1991 نوں ہويا سی۔ لگاتار 42 دن تے راتاں تک ، اتحادی فوج نے عراق نوں فوجی تریخ دی اک انتہائی تیز فضائی بمباری دا نشانہ بنایا۔ اس اتحاد نے 100،000 توں زیادہ پروازاں کيتیاں ، 88،500 ٹن بم گرائے ، [۱۰۴] جس نے فوجی تے شہری بنیادی ڈھانچے نوں وسیع پیمانے اُتے تباہ کردتا۔ [۱۰۵] اس فضائی مہم دی کمان یو ایس اے ایف لیفٹیننٹ جنرل چک ہورنر نے کيتی سی ، جس نے مختصر طور اُتے امریکی سنٹرل کمانڈ دے کمانڈر انچیف دی حیثیت توں خدمات انجام دتیاں۔ – جدوں کہ جنرل شوارزکوف حالے تک امریکا وچ ہی سی۔
قرارداد 678 وچ مقررہ آخری تریخ دے اک دن بعد ، اس اتحاد نے اک وسیع پیمانے اُتے فضائی مہم دا آغاز کيتا ، جس نے آپریشن صحرا طوفان دے ناں توں عمومی جارحیت دا آغاز کيتا۔ ترجیح عراق دی فضائیہ تے طیارہ مخالف سہولیات دی تباہی سی۔ ایہ سروے زیادہ تر سعودی عرب تے خلیج فارس تے بحیرہ احمر وچ چھ کیریئر جنگ گروپ (سی وی بی جی) توں شروع کیندے گئے سن ۔
اگلے اہداف کمانڈ تے مواصلات دی سہولیات سن ۔ صدام حسین نے ایران – عراق جنگ وچ عراقی افواج دا نیڑے توں انتظام کيتا سی ، تے نچلی سطح اُتے ہونے والے اقدام دی حوصلہ شکنی کيتی گئی سی۔ اتحاد دے منصوبہ سازاں نے امید ظاہر کیتی کہ عراقی مزاحمت تیزی توں گر جائے گی جے کمانڈ تے کنٹرول توں محروم رہے۔
فضائی مہم دے تیسرے تے سب توں وڈے مرحلے نے عراق تے کویت بھر وچ فوجی اہداف نوں نشانہ بنایا: اسکود میزائل لانچر ، اسلحہ دی تحقیق دی سہولیات ، تے بحری فوجاں۔ اتحاد دی فضائی طاقت دا اک تہائی حصہ اسکود اُتے حملہ کرنے دے لئی وقف سی ، جنہاں وچوں کچھ ٹرکاں اُتے سن تے اس لئی اس دا پتہ لگانا مشکل سی۔ امریکی تے برطانوی اسپیشل آپریشن فورسز نوں خفیہ طور اُتے مغربی عراق وچ داخل کيتا گیا سی تاکہ اسکوداں دی تلاش تے تباہی وچ مدد دتی جاسکے۔
عراقی ہوائی جہاز دے دفاعی دفاع ، بشمول مین پورٹیبل ایئر ڈیفنس سسٹم ، دشمن طیارےآں دے خلاف حیرت انگیز طور اُتے غیر موثر سن ، تے عراقی کارروائی کيتی وجہ توں اتحاد نوں 100،000 توں زیادہ پروازاں وچ صرف 75 ہوائی جہازاں دا نقصان برداشت کرنا پيا۔ انہاں وچوں دو نقصان عراقی زمین توں چلنے والے اسلحہ توں بچدے ہوئے طیارے دی زمین توں ٹکرانے دا نتیجہ نيں۔ [۱۰۶] انہاں نقصانات وچوں اک ہويا توں ہويا دی تصدیق دی اے۔
عراق دا سکڈ میزائلاں توں اسرائیل تے سعودی عرب اُتے حملہ
[سودھو]عراق دی حکومت نے کوئی راز نئيں رکھیا کہ حملہ ہويا تاں اوہ حملہ کريں گا۔ جنگ دے آغاز توں پہلے ، سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ امریکا - عراق وچ ناکام امن مذاکرات دے نتیجے وچ ، اک رپورٹر نے عراق دے انگریزی بولنے والے وزیر خارجہ تے نائب وزیر اعظم طارق عزیز توں پُچھیا: "جناب وزیر خارجہ ، جے جنگ شروع ہُندا اے تاں … کیہ تسيں حملہ کرن گے؟ " اس دا جواب سی: "ہاں ، بالکل ، ہاں۔" [۱۰۷][۱۰۸]
پہلے حملےآں دے پنج گھینٹے بعد ، عراق دے سرکاری ریڈیو براڈکاسٹ نے اعلان کيتا کہ "فتح دا ایہ آغاز نیڑے آندے ہی جداں جداں ایہ زبردست مظاہرہ شروع ہُندا اے۔" دوسرے دن عراق نے اٹھیا میزائل داغے۔ ایہ میزائل حملے پوری جنگ وچ جاری رہنے سن ۔ عراق نے جنگ دے ست ہفتےآں دے دوران 88 اسکڈ میزائل داغے۔ [۱۰۹]
عراق نوں اسرائیل دی طرف توں فوجی ردعمل دی امید سی۔ عراقی حکومت نے امید ظاہر کیتی کہ بہت ساری عرب ریاستاں اتحاد توں دستبردار ہوجاواں گی ، کیونجے اوہ اسرائیل دے شانہ بشانہ لڑنے توں گریزاں ہون گے۔ [۸۰] پہلے حملےآں دے بعد اسرائیلی فضائیہ دے جیٹ طیارے عراق دے نال شمالی فضائی حدود وچ گشت کرنے دے لئی تعینات سن ۔ اسرائیل فوجی طور اُتے انتقامی کارروائی کرنے دے لئی تیار اے ، کیونجے پچھلے 40 سالاں توں اس دی پالیسی ہمیشہ انتقامی کارروائی کيتی جاندی رہی اے۔ اُتے ، صدر بش نے اسرائیلی وزیر اعظم یزاک شمر پر دباؤ ڈالیا کہ اوہ اسرائیلی جیٹ طیارےآں دی جوابی کارروائی تے انخلا نہ کرن ، اس خوف توں کہ جے اسرائیل نے عراق اُتے حملہ کردتا تاں دوسری عرب اقوام یا تاں اتحاد چھڈ داں گی یا عراق وچ شامل ہوجاواں گی۔ ایہ وی خدشہ سی کہ جے اسرائیل عراق اُتے حملہ کرنے دے لئی شام یا اردن دی فضائی حدود دا استعمال کردا اے تاں اوہ عراق دی طرف نال جنگ وچ مداخلت کرن گے یا اسرائیل اُتے حملہ کرن گے۔ اس اتحاد نے اسرائیل دا دفاع کرنے دے لئی پیٹریاٹ میزائلاں دی تعیناتی کرنے دا وعدہ کيتا سی جے اس نے اسکڈ حملےآں دا جواب دینے توں گریز کيتا۔ [۱۱۰][۱۱۱]
اسرائیل نوں نشانہ بنانے والے سکڈ میزائل نسبتا غیر موثر سن ، کیونجے انتہائی حد تک دائنے دے نتیجے وچ درستگی تے پے لوڈ وچ ڈرامائی کمی واقع ہوئی۔ یہودی ورچوئل لائبریری دے مطابق ، عراقی حملےآں وچ 74 اسرائیلی ہلاک ہوگئے: دو براہ راست تے باقی دم گھٹنے تے دل دا دورہ پڑنے تاں۔ [۱۱۲] تقریبا 230 اسرائیلی زخمی ہوئے۔ [۱۱۳] وڈے پیمانے اُتے املاک نوں وی نقصان پہنچیا تے اسرائیل دی وزارت خارجہ دے امور دے مطابق ، "عام املاک نوں پہنچنے والے نقصان وچ 1،302 مکانات ، 6،142 اپارٹمنٹس ، 23 عوامی عمارتاں ، 200 دکاناں تے 50 کاراں شامل نيں۔" [۱۱۴] خدشہ سی کہ عراق سرین جداں عصبی ایجنٹاں توں بھرے میزائل فائر کريں گا۔ اس دے نتیجے وچ ، اسرائیل دی حکومت نے اپنے شہریاں نوں گیس ماسک جاری کيتا۔ جدوں پہلے عراقی میزائلاں نے اسرائیل نوں نشانہ بنایا تاں کچھ لوکاں نے خود نوں اعصابی گیس دا تریاق لگایا۔ ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ اسرائیلی شہراں وچ مستحکم تعمیراتی تکنیکاں دا استعمال ، اس حقیقت دے نال کہ اسکود صرف رات دے وقت ہی شروع کيتا جاندا سی ، اس نے اسکود حملےآں توں ہلاکتاں دی تعداد نوں محدود کرنے وچ اہم کردار ادا کيتا۔ [۱۱۵]
اسرائیل اُتے سکوڈس دے خطرے دے جواب وچ ، امریکا نے شہریاں دے تحفظ دے لئی ایم اے ایم 104 پیٹریاٹ میزائلاں دی دو بیٹریاں نال اسرائیل نوں تیزی توں پیٹریاٹ میزائل ایئر ڈیفنس آرٹلری بٹالین بھیجیا۔ رائل نیدرلینڈ ایئر فورس نے اسرائیل تے ترکی دے لئی پیٹریاٹ میزائل اسکواڈرن وی تعینات کيتا۔ بعد وچ ہالینڈ دی وزارت دفاع نے دسیا کہ پیٹریاٹ میزائل نظام دا فوجی استعمال وڈے پیمانے اُتے غیر موثر سی ، لیکن متاثرہ آبادی دے لئی اس دی نفسیاتی قدر زیادہ اے۔ [۱۱۶]
اتحادی فضائیہ نے عراقی ریگستان وچ "سکڈ ہنٹس" وچ وی وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا ، انہاں نے اسرائیل یا سعودی عرب اُتے میزائل داغنے توں پہلے چھپدے ہوئے ٹرکاں نوں تلاش کرنے دی کوشش کيتی۔ زمین اُتے ، اسپیشل آپریشن فورسز نے عراق وچ وی دراندازی دی ، سکڈ میزائلاں دا پتہ لگانے تے اسنوں ختم کرنے دا کم سونپیا۔ اک بار جدوں فضائی گشت دے نال خصوصی کاروائیاں کر دتی گئياں تاں ، حملےآں دی تعداد وچ تیزی توں کمی واقع ہوئی ، فیر عراقی افواج نے اتحادی حکمت عملیاں نوں ایڈجسٹ کرنے دے بعد قدرے قدرے اضافہ کيتا۔
جب اسکود حملے جاری رہے ، اسرائیلی تیزی توں بے چین ہوئے گئے ، تے انہاں نے عراق دے خلاف یکطرفہ فوجی کارروائی کرنے اُتے غور کيتا۔ 22 جنوری 1991 نوں ، اسکاؤڈ میزائل اسرائیلی شہر رمات گان اُتے لگا ، جدوں اتحادی فوج دے دو محب وطن اسنوں روکنے وچ ناکام رہے۔ تن بزرگ افراد نوں دل دے مہلک حملے دا سامنا کرنا پيا ، ہور 96 افراد زخمی ہوئے ، تے اپارٹمنٹ دی 20 عمارتاں نوں نقصان پہنچیا۔ اس حملے دے بعد اسرائیلیاں نے متنبہ کيتا کہ جے امریکا حملے روکنے وچ ناکام رہیا تاں اوہ کرن گے۔ اک موقع اُتے ، اسرائیلی کمانڈوز عراق وچ پرواز دے لئی تیار ہیلی کاپٹراں اُتے سوار سن ، لیکن اس مشن نوں امریکی سکریٹری دفاع ڈک چینی دے فون آنے دے بعد اس اسکواڈس نوں تباہ کرنے دے لئی اتحادیاں دی کوششاں دی حد تک اطلاع دینے دے بعد ختم کردتا گیا تے اس گل اُتے زور دتا گیا کہ اسرائیلی مداخلت امریکی افواج نوں خطرے وچ ڈال سکدی اے۔ .[۱۱۷]
اسرائیل اُتے حملےآں دے علاوہ ، 47 اسکوڈ میزائل سعودی عرب اُتے فائر کیندے گئے ، تے اک میزائل بحرین تے دوسرا قطر اُتے فائر کيتا گیا۔ ایہ میزائل فوجی تے سویلین دونے اہداف اُتے فائر کیندے گئے سن ۔ اک سعودی شہری ہلاک ، تے 78 ہور زخمی ہوئے۔ بحرین یا قطر وچ کِسے جانی نقصان دی اطلاع نئيں اے۔ سعودی حکومت نے اپنے تمام شہریاں تے غیر ملکیوں نوں گیس ماسک دے ذریعے جاری کيتا عراق وچ کیمیائی یا حیاتیاندی وار ہیڈز والے میزائلاں دا استعمال کرنے دی صورت وچ ۔ حکومت اسکوڈ حملےآں دے دوران شہریاں نوں متنبہ کرنے دے لئی ٹیلیویژن اُتے الرٹ تے 'تمام صاف' پیغامات نشر کردتی اے۔
25 فروری 1991 نوں ، سکڈ میزائل ، سعودی عرب دے شہر ظہران وچ واقع ، گرینسبرگ ، پنسلوانیا توں باہر ، 14 ويں کوارٹر ماسٹر ڈیٹمنٹ دی امریکی فوج دی بیرکاں توں ٹکرا گیا ، جس وچ 28 فوجی ہلاک تے 100 توں زیادہ زخمی ہوگئے۔ [۱۱۸]
سعودی عرب اُتے عراقی یلغار (خفجی دی لڑائی)
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Battle_of_Khafji_1991.svg/220px-Battle_of_Khafji_1991.svg.png)
29 جنوری نوں عراقی افواج نے ٹینکاں تے پیدل فوج دے ذریعہ سعودی شہر خفجی اُتے ہلکے دفاع اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قابض ہوگئے ۔ خفجی دی لڑائی دو دن بعد ختم ہوئی جدوں عراقیاں نوں سعودی عرب دے قومی گارڈ نے پِچھے ہٹادتا ، قطری فورسز دے تعاون توں تے امریکی میرینز۔ اتحادی فوج نے توپ خانے وچ وسیع پیمانے اُتے فائر دا استعمال کيتا۔
دونے فریقاں نوں جانی نقصان دا سامنا کرنا پيا ، حالانکہ عراقی افواج اتحادی فوج دے مقابلے وچ کافی زیادہ مردہ تے گرفت وچ آگئی نيں۔ گیارہ امریکی دو مختلف دوستانہ واقعات وچ مارے گئے ، اضافی 14 امریکی ہوائی فوجی ہلاک ہوگئے جدوں انہاں دی AC-130 گن شپ نوں عراقی سطح اُتے ہويا توں مار کرنے والے اک میزائل نے نشانہ بنایا سی ، تے جنگ دے دوران دو امریکی فوجی پکڑے گئے سن ۔ سعودی تے قطری فوجاں وچ مجموعی طور اُتے 18 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ خفجی وچ عراقی فورسز دے 60–300 ہلاک تے 400 نوں گرفتار کيتا گیا سی۔
خفجی دی لڑائی اس دی اک مثال سی کہ کس طرح فضائی طاقت دشمن زمینی قوتاں دی پیش قدمی نوں اکیلے ہتھ وچ روک سکدی اے۔ عراقی فوج دی نقل و حرکت دے بارے وچ جاننے دے بعد ، اتحادی فوج دے 140 طیارےآں نوں بٹالین دے سائز والے یونٹاں وچ دو بکتر بندےآں اُتے مشتمل اک پیش قدمی کالم اُتے حملہ کرنے دے لئی موڑ دتا گیا۔ رات دے وقت تے اگلے دن تک پریسنس اسٹینڈ آف حملے کیندے گئے۔ عراقی گڈیاں دے نقصان وچ 357 ٹینک ، 147 بکتر بند عملہ کیریئر ، تے 89 موبائل توپ خانے شامل نيں۔ کچھ عملے نے ایہ سمجھنے اُتے محض اپنی گاڑیاں ترک کرداں کہ اوہ گائیڈڈ بماں دے ذریعہ تباہ ہوسکدے نيں ، تے اس ڈویژناں نوں قصبے اُتے منظم حملے دے لئی اجتماع توں روکنا۔ اک عراقی فوجی ، جو ایران عراق جنگ وچ لڑ چکيا سی ، نے ریمارکس دتے کہ اس دی بریگیڈ نے ایران دے خلاف اٹھیا سالاں توں لڑنے دے مقابلے وچ ، خفجی وچ 30 منٹ وچ اتحادی فضائیہ توں زیادہ سزا برداشت دی اے۔ [۱۱۹]
انسداد جاسوسی
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Destroyed_Iraqi_tank_TF-41.jpg/220px-Destroyed_Iraqi_tank_TF-41.jpg)
ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری ، دوسری آرمرڈ ڈویژن (فارورڈ) دی طرف توں امریکی فوج دی ہیوی بٹالین ٹاسک فورس سی۔ ایہ اٹھويں کور دا پیش خیمہ سی ، جو بنیادی طور اُتے یکم بٹالین ، 41 ويں انفنٹری رجمنٹ ، تیسری بٹالین ، 66 ويں آرمر رجمنٹ ، تے چوتھی بٹالین ، تیسری فیلڈ آرٹلری رجمنٹ اُتے مشتمل سی ۔ ٹاسک فورس 1–41 پہلی اتحادی فورس سی جس نے 15 فروری 1991 نوں سعودی عرب دی سرحد دی خلاف ورزی کيتی سی ، تے عراق وچ زمینی جنگی کاروائیاں کردے ہوئے 17 فروری 1991 نوں دشمن دے نال براہ راست یا بالواسطہ اگ دی لڑائی لڑی سی۔ [۱۲۰] آمد دے فورا بعد ہی تھیٹر وچ ٹاسک فورس 1–41 انفنٹری نوں جوابی مشن ملا۔ [۱۲۱] 1–41 انفنٹری دی مدد پہلے اسکواڈرن ، چوتھے آرم آرم کیولری رجمنٹ نے کيتی۔ ایہ مشترکہ کوشش ٹاسک فورس آئرن دے ناں توں مشہور ہوئے گی۔ [۱۲۲] جوابی تجزیے وچ عام طور اُتے دشمن دے جاسوس عناصر نوں ختم کرنا یا انہاں نوں ختم کرنا تے انہاں دے کمانڈر نوں دوست افواج دا مشاہدہ کرنے توں انکار کرنا شامل اے۔ 15 فروری 1991 نوں تیسری فیلڈ آرٹلری رجمنٹ دی چوتھی بٹالین نے عراقی سیکٹر وچ امریکی افواج دا مشاہدہ کردے ہوئے اک ٹریلر تے چند ٹرکاں اُتے فائر کيتا۔ [۱۲۳] 16 فروری 1991 نوں عراقی گڈیاں دے متعدد گروہ ٹاسک فورس اُتے نظر ڈالدے ہوئے دکھائے گئے تے 4– ایف اے توں اگ لگاکے انھاں بھگا دتا گیا۔ [۱۲۴] اک ہور دشمن پلاٹون ، جس وچ چھ گاڑیاں شامل نيں ، ٹاسک فورس دے شمال مشرق وچ دسیا گیا سی۔ اوہ 4– ایف اے توں توپ خانے وچ اگ لگانے وچ مصروف سن ۔ [۱۲۵] ايسے شام عراقی گڈیاں دے اک ہور گروپ نوں ٹاسک فورس دے مرکز دی طرف جاندے ہوئے دیکھیا گیا۔ اوہ عراقی سوویت ساختہ بی ٹی آر تے ٹینک دکھائے گئے سن ۔ اگلے گھنٹہ تک ٹاسک فورس نے عراقی بحالی یونٹاں دے نال کئی چھوٹی لڑائیاں لڑاں۔ TF 1–41 IN نے عراقی تشکیل اُتے TOW میزائل داغے جس توں اک ٹینک تباہ ہوگیا۔ باقی تشکیل نوں 4– ایف اے توں آرٹلری فائر توں تباہ یا دور کردتا گیا سی۔ 17 فروری 1991 نوں ٹاسک فورس نے دشمن نوں مارٹر فائر کيتا ، لیکن دشمن قوتاں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئياں۔ [۱۲۶] اس شام دے بعد ٹاسک فورس نوں دشمن دی توپ خانے توں گولہ باری ہوئی لیکن اسنوں کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔ [۱۲۷]
خلاف ورزی
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/C141Infantryds.jpg/220px-C141Infantryds.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/DSbon1991.jpg/220px-DSbon1991.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/Destroyediraqitank4-3fa.jpg/220px-Destroyediraqitank4-3fa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Mlrs1stgulfwar.jpg/220px-Mlrs1stgulfwar.jpg)
ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری فروری 1991. 17 اُتے دشمن دے نال براہ راست تے بالواسطہ اگ لڑائی وچ مشغول 15 فروری 1991 نوں سعودی عرب دی سرحد دی خلاف ورزی کرنے والے پہلے اتحادی فوج تے عراق وچ برتاؤ دی زمین جنگی کارروائیاں وچ سی [۱۲۸] اس کارروائی توں پہلے ٹاسک فورس دی ابتدائی فائر سپورٹ بٹالین ، تیسری فیلڈ آرٹلری رجمنٹ دی چوتھی بٹالین ، نے توپ خانے دی وڈے پیمانے اُتے تیاری وچ حصہ لیا۔ توپخانہ بیراج وچ متعدد ملکاں دی 300 دے نیڑے بندوقاں نے حصہ لیا۔ انہاں مشناں دے دوران 14،000 توں زیادہ راؤنڈ فائر کیندے گئے سن ۔ ایم 270 اک توں زیادہ لانچ راکٹ سسٹم نے عراقی اہداف اُتے فائر کیندے جانے والے اضافی 4،900 راکٹاں دی مدد کيتی۔ [۱۲۹] عراق نے اس بیراج دے ابتدائی مراحل دے دوران 22 توپ خانہ بٹالین دے نیڑے کھو دتا ، [۱۳۰] جس وچ نیڑے 396 عراقی توپ خانے دے ٹکڑے وی تباہ سن ۔
ان چھاپےآں دے اختتام تک عراقی توپ خانے دے اثاثےآں دا وجود ختم ہوئے گیا سی۔ اک عراقی یونٹ جو تیاری دے دوران مکمل طور اُتے تباہ ہوگیا سی اوہ عراقی 48 ويں انفنٹری ڈویژن آرٹلری گروپ سی۔ [۱۳۱] گروپ دے کمانڈر نے دسیا کہ اس دی یونٹ نے اپنی 100 بندوقاں وچوں 83 توپاں نوں توپ خانے دی تیاری وچ کھو دتا اے۔ اس آرٹلری پری نوں B-52 بمباراں تے لاک ہیڈ AC-130 فکسڈ ونگ گن شپ دے ذریعہ ہوائی حملےآں توں پورا کيتا گیا سی۔ [۱۳۲] پہلی انفنٹری ڈویژن اپاچی ہیلی کاپٹراں تے بی 52 بمباراں نے عراق دی 110 واں انفنٹری بریگیڈ دے خلاف چھاپے مارے۔ [۱۳۳] یکم انجینئر بٹالین تے 9 ويں انجینئر بٹالین نے دشمن دے علاقے وچ قدم رکھنے تے یکم انفنٹری ڈویژن تے برطانوی یکم بکتر بند ڈویژن نوں اگے منتقل کرنے دے لئی براہ راست تے بالواسطہ دشمن دی اگ دے تحت نشان زد کيتا تے اس اُتے حملہ کيتا۔ [۱۲۸][۱۳۴]
24 فروری 1991 نوں پہلا کیولری ڈویژن نے عراقی توپ خانے دے یونٹاں دے خلاف اک جوڑے آرٹلری مشن چلائے۔ [۱۳۵] اک آرٹلری مشن نے عراقی 25 ويں انفنٹری ڈویژن دے سیکٹر وچ عراقی ٹی 55 ٹینک دے ذریعہ عراقی بنکراں دی اک سیریز نوں نشانہ بنایا۔ ايسے دن دوسری بریگیڈ ، یکم کیولری ڈویژن جس وچ پہلی بٹالین ، 5 ويں کیولری ، پہلی بٹالین ، 32 ويں آرمر ، تے پہلی بٹالین ، 8 ويں کیولری نے عراقی 25 ويں انفنٹری ڈویژن دے سیکٹر وچ عراقی بنکراں تے جنگی گاڑیاں تباہ کردتی گئياں۔ 24 فروری نوں 2 بریگیڈ ، اول انفنٹری ڈویژن نے وادی البطین دے مغرب وچ عراقی دفاعی علاقے وچ خلاف ورزی دی تے دشمناں دے خلاف مزاحمت دی خلاف ورزی دی جگہ دے شمال مشرقی شعبے نوں وی صاف کردتا۔ [۱۲۸] ٹاسک فورس 3-37 ويں آرمر نے عراقی دفاع دی خلاف ورزی دی جس توں چار راستے صاف ہوگئے تے دشمناں دی براہ راست اگ دے تھلے خلاء نوں ودھایا گیا۔ ہور 24 فروری نوں یکم انفنٹری ڈویژن دے نال نال پہلی کیولری ڈویژن نے عراقی چوکیوں تے عراقی 26 ويں انفنٹری ڈویژن نال تعلق رکھنے والے گشت نوں تباہ کردتا۔ [۱۳۶] دونے ڈویژناں نے قیدیاں نوں وی گرفتار کرنا شروع کردتا۔ پہلے انفنٹری ڈویژن نے فیز لائن ورمونٹ تے فیز لائن کینساس دے درمیان زون نوں صاف کيتا۔ اک بار پہلی انفنٹری ڈویژن دی تیسری بٹالین ، 37 ويں آرمر عراقی عقبی دفاعی پوزیشناں اُتے پہنچی اس نے عراقی ڈی -30 توپ خانے دی بیٹری تے بوہت سارے ٹرک تے بنکر تباہ کردتے۔ [۱۳۷]
ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری نوں عراق - سعودی عرب دی سرحد دے نال عراق دی ابتدائی دفاعی پوزیشناں دی خلاف ورزی دا کم سونپیا گیا سی۔ [۱۲۸] پہلا اسکواڈرن ، چوتھا بکتر بند کیولری رجمنٹ نے اپنے آپریشن سیکٹر وچ ايسے طرح دی ذمہ داریاں سنبھال لاں۔ پہلی انفنٹری ڈویژن دی 5 ويں بٹالین ، 16 ويں انفنٹری نے وی خندقاں نوں صاف کرنے وچ اہم کردار ادا کيتا تے 160 عراقی فوجیاں نوں اس عمل وچ گرفتار کرلیا۔ [۱۳۷] اک بار عراقی علاقے وچ ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری نوں عراقی دفاعی عہدےآں تے بنکراں دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں دفاعی پوزیشناں اُتے بریگیڈ سائز دے عنصر نے قبضہ کيتا سی۔ [۱۳۸] ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری دے عناصر نے برخاست تے دشمن دے فوجی جواناں نوں شامل کرنے دے لئی تیار کيتا جنہاں نے انہاں اچھی طرح توں تیار تے بھاری قلعہ بند بنکراں اُتے قبضہ کيتا۔ ٹاسک فورس نے وسیع بینکر کمپلیکس نوں ختم کرنے دے لئی خود نوں چھ گھینٹے دی لڑائی وچ مصروف پایا۔ عراقیاں نے ٹاسک فورس نوں اسلحہ دی چھوٹی چھوٹی اگ ، آر پی جی ، مارٹر فائر ، تے عراقی توپ خانے دے اثاثےآں دے نال جو کچھ بچا سی ، مصروف رکھیا۔ لڑائیاں دا اک سلسلہ شروع ہويا جس دے نتیجے وچ عراقیاں نوں بھاری جانی نقصان ہويا تے عراقیاں نوں جنگی قیدی بننے دے نال ہی انہاں نوں اپنے دفاعی عہدےآں توں ہٹا دتا گیا۔ کچھ اتحادی افواج دے ہتھوں مارے جانے یا پکڑے جانے وچ فرار ہوگئے۔ [۱۳۹] بنکراں نوں صاف کرنے دے عمل وچ ، ٹاسک فورس 1-41 نے دو بریگیڈ کمانڈ پوسٹس تے عراقی 26 ويں انفنٹری ڈویژن دی کمانڈ پوسٹ اُتے قبضہ کرلیا۔ [۱۴۰] ٹاسک فورس نے اک بریگیڈ کمانڈر ، کئی بٹالین کمانڈر ، کمپنی کمانڈر ، تے اسٹاف آفیسرز نوں وی گرفتار کرلیا۔ جدوں جنگی کارروائیاں وچ ترقی ہوئی تاں ٹاسک فورس 1-41 انفنٹری نے گھات لگیا کر گھات لگیا کر حملہ کيتا۔ [۱۲۰] کچھ گھنٹےآں دے لئی ، عراقی آر پی جی توں لیس اینٹی ٹینک ٹیماں ، ٹی 55 ٹینکاں نوں نظرانداز کيتا ، تے گذشتہ روز امریکی گڈیاں دے ذریعہ تباہ ہونے والی عراقی پیادہاں نوں امریکی گڈیاں دے ذریعے منتقل کيتا گیا ، ابتدائی فورسز دے بعد صرف دوسری امریکی ٹینکاں تے لڑائی گاڑیاں تباہ ہوگئياں۔ [۱۴۱]
یکم انفنٹری ڈویژن دی ٹاسک فورس 2-16 انفنٹری نے دشمن دے قلعہ بند کھادی دے نظام دے ذریعے بیک وقت چار لیناں نوں صاف کيتا جدوں کہ عراقی فورسز نوں بھاری جانی نقصان پہنچیا۔ [۱۲۸] ٹاسک فورس 2-16 نے ۲۱ کلومیٹر (۱۳ میل) اُتے حملے نوں کلیئر کردے ہوئے جاری رکھیا دشمن دی متعدد پوزیشناں دے نتیجے وچ دشمن دی متعدد گاڑیاں ، سامان ، عملہ تے کمانڈر بنکراں دی گرفت تے تباہی۔
زمینی مہم
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/DesertStormMap_v2.svg/220px-DesertStormMap_v2.svg.png)
زمینی مہم وچ امریکی فوجی تریخ دی تن وڈی ٹینک لڑائیاں اُتے مشتمل سی۔ [۱۴۲][۱۴۳] 73 ایسٹینگ ، نورفولک ، تے مدینہ رج وچ لڑائی انہاں دی تاریخی اہمیت دے لئی اچھی طرح توں مشہور اے۔ کچھ لوک مدینہ رج دی جنگ نوں جنگ کيتی سب توں وڈی ٹینک جنگ سمجھدے نيں۔ [۱۲۸] امریکی میرین کور نے وی کویت بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اپنی تریخ دی سب توں وڈی ٹینک جنگ لڑی۔ امریکی تیسری آرمرڈ ڈویژن نے وی اس مقصد توں دور نئيں جتھے نارنفولک دی جنگ ہورہی سی ، اس مقصد توں دوری مقصد ڈارسیٹ وچ وی اک اہم جنگ لڑی۔ امریکی تیسری آرمرڈ ڈویژن نے عراقی افواج دے نال اس خاص تصادم دے دوران دشمن دی تقریبا 300 جنگی گاڑیاں تباہ کردتیاں امریکی زیرقیادت اتحاد دے خلاف لڑائیاں دے دوران عراقیاں نوں 3،000 توں ودھ ٹینکاں تے 2،000 توں زیادہ ہور جنگی گڈیاں دا نقصان ہويا۔
کویت دی آزادی
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/3_AD_Iraq.jpg/220px-3_AD_Iraq.jpg)
کویت دی آزادی توں اک رات پہلے امریکی فضائی حملےآں تے بحری بندوق برداراں دے حملے دے ذریعے عراقیاں نوں ایہ یقین دلانے دے لئی تیار کيتا گیا سی کہ اتحادیاں دا مرکزی حملہ مرکزی کویت اُتے ہوئے گا۔
کئی مہینےآں توں ، سعودی عرب وچ امریکی یونٹ لگاتار مستقل عراقی توپ خانے دی اگ دے نال نال اسکود میزائلاں تے کیمیائی حملےآں توں وی خطرہ بنے ہوئے سن ۔ 24 فروری 1991 نوں ، یکم تے دوسرا میرین ڈویژنز تے یکم لائٹ آرمرڈ انفینٹری بٹالین کویت وچ داخل ہوکے کویت شہر دی طرف ودھیا۔ انہاں نوں خندقاں ، خار دار تاراں تے مائن فیلڈس دا سامنا کرنا پيا۔ اُتے ، انہاں عہدےآں دا خراب دفاع کيتا گیا ، تے ابتدائی چند گھنٹےآں وچ انھاں ختم کردتا گیا۔ متعدد ٹانک لڑائیاں ہوئیاں ، لیکن بصورت ہور اتحادی فوجیاں نوں کم توں کم مزاحمت دا سامنا کرنا پيا ، کیونجے بیشتر عراقی فوجیاں نے ہتھیار ڈال دیے۔ عام طور اُتے ایہ سی کہ عراقی ہتھیار سُٹن توں پہلے اک مختصر جنگ لڑاں گے۔ اُتے ، عراقی فضائی دفاع دے نتیجے وچ نو امریکی طیارے ہلاک ہوگئے۔ دراں اثنا ، عرب ریاستاں دی افواج مشرق توں کویت چلی گئياں ، جس وچ بوہت گھٹ مزاحمت دا سامنا کرنا پيا تے کچھ ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا۔ حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ دی ضرورت ] اتحادی افواج دی کامیابیاں دے باوجود ، ایہ خدشہ ظاہر کيتا جارہیا سی کہ عراقی ری پبلیکن گارڈ تباہ ہونے توں پہلے ہی عراق وچ فرار ہوجائے گا۔ طے شدہ وقت توں 15 گھینٹے پہلے کویت وچ برطانوی بکتر بند فوج بھیجنے تے ری پبلکن گارڈ دے بعد امریکی فوج بھیجنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ اتحادی فوج دی پیش قدمی پہلے بھاری توپخانے تے راکٹ بیراج دے ذریعے کيتی گئی سی ، جس دے بعد ڈیڑھ لکھ فوج تے اک ہزار پنج سو ٹینکاں نے اپنی پیش قدمی شروع کيتی۔ کویت وچ عراقی فورسز نے خود صدام حسین دے براہ راست حکم اُتے عمل کردے ہوئے امریکی فوجیاں دے خلاف جوابی کارروائی کيتی۔ شدید لڑائی دے باوجود ، امریکیوں نے عراقیاں نوں پسپا کيتا تے کویت شہر دی طرف پیش قدمی کردے رہے۔ حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ دی ضرورت ] شہر نوں آزاد کروانے دی کویت دی افواج نوں ذمہ داری سونپی گئی سی۔ عراقی فوج نے صرف ہلکی مزاحمت دی پیش کش کيتی۔ اک فوجی دے کھو جانے تے اک طیارے دی گولیاں توں دوچار ہونے دے باوجود کویت نے جلد ہی شہر نوں آزاد کرا لیا۔ 27 فروری نوں ، صدام نے کویت توں دستبرداری دا حکم دتا ، تے صدر بش نے اسنوں آزاد کرانے دا اعلان کيتا۔ اُتے ، کویت بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے واقع اک عراقی یونٹ نوں ایہ پیغام موصول نئيں ہويا تے اس نے شدید مزاحمت کيتی۔ امریکی میرینز نوں ہوائی اڈے نوں محفوظ بنانے توں پہلے کئی گھنٹےآں تک لڑائی لڑنی پئی جس دے بعد کویت نوں محفوظ قرار دے دتا گیا۔ چار دن دی لڑائی دے بعد عراقی افواج کویت توں بے دخل کردتا گیا۔ اک جھلکی ہوئی زمین دی پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے ، انہاں نے لگ بھگ 700 تیل کنوواں نوں اگ لگائی تے کنوواں دے گرد بارودی سرنگاں بچھاواں تاکہ اگ بجھانے نوں تے مشکل بنادتیاں [ حوالہ دی ضرورت ]
عراق وچ ابتدائی چالاں
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/RemnantsofLAV25.jpg/220px-RemnantsofLAV25.jpg)
جنگ دے زمینی مرحلے نوں باضابطہ طور اُتے آپریشن ڈیزرٹ صابر نامزد کيتا گیا سی۔ [۱۴۴] عراق جانے والے پہلے یونٹاں وچ جنوری دے آخر وچ برطانوی اسپیشل ایئر سروس دے بی اسکواڈرن دے تن گشت سن ، جنہاں نوں اشارے براوو ون زیرو ، براوو ٹو زیرو تے براوو تھری زیرو کہندے سن ۔ ایہ اٹھیا رکنی گشتی اسکود موبائل میزائل لانچراں دی نقل و حرکت اُتے خفیہ معلومات جمع کرنے دے لئی عراقی خطوط دے پِچھے اترے ، جنہاں دا ہويا توں پتہ نئيں چل سکیا ، کیونجے اوہ دن دے وقت پلاں تے چھلاورن دے جالےآں دے تھلے چھپے ہوئے سن ۔ [۱۴۵] دوسرے مقاصد وچ لانچراں دی تباہی تے انہاں دی فائبر آپٹک مواصلات دی صفاں شامل نيں جو پائپ لائناں وچ پیوست نيں تے اسرائیل دے خلاف حملے شروع کرنے والے ٹیلی فون آپریٹرز نوں رابطہ کار قرار دیندے نيں۔ ایہ کارروائی اسرائیلی مداخلت نوں روکنے دے لئی ڈیزائن کيتی گئی سی۔ اپنی ذمہ داری نوں پورا کرنے دے لئی خاطر خواہ زمینی احاطہ نہ کرنے دی وجہ توں ، اک صفر تے تھری زیرو نے اپنی کاروائیاں ترک کرداں ، جدوں کہ دو صفر باقی رہے ، تے بعد وچ سمجھوتہ کيتا گیا ، صرف سارجنٹ کرس ریان شام فرار ہوگئے۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Destroyed_Iraqi_T-62.jpg/220px-Destroyed_Iraqi_T-62.jpg)
امریکی فوج دے یکم کیولری ڈویژن دی دوسری بریگیڈ ، یکم بٹالین دی 5 ويں کیولری دے عناصر نے 15 فروری 1991 نوں عراق وچ براہ راست حملہ کيتا ، اس دے بعد 20 فروری نوں اک فورس نے انہاں ست عراقی ڈویژناں دے ذریعے براہ راست حملہ کيتا جو محافظاں دی گرفت وچ آ گئے سن ۔ . حوالےدی لوڑ؟ 17 جنوری 1991 نوں 101 ويں ایئر بورن ڈویژن ایوی ایشن رجمنٹ نے اس وقت جنگ دا پہلا گولہ اس وقت فائر کيتا جدوں اٹھیا اے ایچ-64(اپاچی) ہیلی کاپٹراں نے عراقی ابتدائی انتباہی راڈار سائٹاں نوں کامیابی دے نال تباہ کردتا سی۔ [۱۴۶] 15 توں 20 فروری تک ، وادی البطین دی لڑائی عراق دے اندر ہوئی۔ ایہ پہلا کیولری ڈویژن دی 1 بٹالین 5 واں کیولری دے ذریعہ دو حملےآں وچ پہلا حملہ سی۔ ایہ اک عجیب حملہ سی ، جسنوں عراقیاں نوں ایہ سوچنے دے لئی تیار کيتا گیا سی کہ جنوب توں اتحادی حملہ ہوئے گا۔ عراقیاں نے زبردست مزاحمت دی ، تے بالآخر امریکی وادی البطین وچ منصوبہ بندی دے تحت پِچھے ہٹ گئے۔ تن امریکی فوجی ہلاک تے نو زخمی ہوئے ، اک ایم 2 بریڈلی IFV برج تباہ ہونے دے نال ہی ، لیکن انہاں نے 40 قیدیاں نوں لے لیا سی تے پنج ٹینک تباہ کردتے سن تے عراقیاں نوں کامیابی دے نال دھوکہ دتا۔ اس حملے دی وجہ توں XVIII ایئر بورن کور دے لئی پہلا گفا دے پِچھے گھومنا تے مغرب تک عراقی فورسز اُتے حملہ کرنا سی۔ 22 فروری 1991 نوں ، عراق نے سوویت مجوزہ جنگ بندی دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا۔ اس معاہدے وچ عراق توں مطالبہ کيتا گیا سی کہ اوہ جنگ بندی دے بعد چھ ہفتےآں دے اندر حملے توں پہلے دی پوزیشناں اُتے فوجی دستے واپس لے تے جنگ بندی دی نگرانی تے اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دے زیر نگرانی دستبرداری دا مطالبہ کيتا گیا۔
اتحاد نے اس تجویز نوں مسترد کردتا ، لیکن کہیا کہ عراقی فوج توں پِچھے ہٹنا حملہ نئيں کيتا جائے گا ، تے عراق نوں اپنی فوجاں واپس لینے دے لئی 24 گھینٹے دتے۔ 23 فروری نوں لڑائی دے نتیجے وچ 500 عراقی سپاہی پکڑے گئے۔ 24 فروری نوں ، برطانوی تے امریکی بکتر بند فوج نے عراق - کویت دی سرحد عبور دی تے سینکڑاں قیدی لے کے وڈی تعداد وچ عراق وچ داخل ہوئے۔ عراقی مزاحمت ہلکيتی سی ، تے چار امریکی ہلاک ہوگئے سن ۔ [۱۴۷]
اتحادی فوجاں عراق وچ داخل
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/T72_MBT.jpg/220px-T72_MBT.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Demolished_vehicles_line_Highway_80_on_18_Apr_1991.jpg/220px-Demolished_vehicles_line_Highway_80_on_18_Apr_1991.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/IrakDesertStorm1991.jpg/220px-IrakDesertStorm1991.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/BrennendeOelquellenKuwait1991.jpg/220px-BrennendeOelquellenKuwait1991.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/USAF_F16C_block_87-0257_remains.jpg/220px-USAF_F16C_block_87-0257_remains.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Bradley_on_fire.jpg/220px-Bradley_on_fire.jpg)
اس دے فورا بعد ہی ، امریکی ہشتم کور نے پوری طاقت دے نال تے دوسری آرمرڈ کیولری رجمنٹ دی سربراہی وچ ، 24 فروری نوں کویت دے مغرب وچ ، عراقی افواج نوں حیرت وچ ڈالدے ہوئے ، بکتر بند حملہ کيتا۔ ايسے دے نال ہی ، امریکی XVIII ایربورن کور نے جنوبی عراق دے وڈے پیمانے اُتے غیر صحتمند صحرا وچ اک تیز "کھبے ہتھ" حملہ کيتا ، جس دی سربراہی امریکی تیسری آرمرڈ کیولری رجمنٹ تے 24 ويں انفنٹری ڈویژن (میکانائزڈ) نے دی ۔ اس تحریک دے کھبے بازو دی حفاظت فرانسیسی ڈویژن ڈگوئٹ نے دی ۔ 101 ويں ایئر بورن ڈویژن نے دشمن دے علاقے وچ اک جنگی فضائی حملہ کيتا۔ [۱۴۶] 101 واں ایئر بورن ڈویژن نے ۲۴۹ کلومیٹر (۱۵۵ میل) نوں ماریا سی دشمن دی لکیراں دے پِچھے ایہ تریخ دا سب توں گہری فضائی حملہ سی۔ لگ بھگ 400 ہیلی کاپٹراں نے 2،000 فوجیاں نوں عراق منتقل کيتا جتھے انہاں نے مغرب دی طرف فرار ہونے دی کوشش کرنے والے عراقی کالماں نوں تباہ کردتا تے عراقی فورسز دے فرار نوں روکیا۔ [۱۴۸] 101 واں ایئر بورن ڈویژن نے ہور ۸۰ تا ۱۰۰ کلومیٹر (۵۰ تا ۶۰ میل) سفر کيتا عراق وچ ۔ رات گئے تک ، 101 ويں نے ہائی وے 8 نوں منقطع کردتا جو بصرہ تے عراقی افواج دے وچکار چلنے والی اک اہم سپلائی لائن سی۔ 101 ويں نے 100 گھینٹے دی جنگ دے دوران ایکشن وچ 16 فوجیاں نوں کھو دتا سی تے ہزاراں دشمن جنگی قیدیاں نوں گرفتار کرلیا سی۔
فرانسیسی فوج نے فوری طور اُتے عراق دے 45 ويں انفنٹری ڈویژن اُتے قابو پالیا ، ہلکی ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا تے بہت وڈی تعداد وچ قیدی وی شامل ہوئے ، تے اتحادی فوج دے عہدے اُتے عراقی جوابی کارروائی نوں روکنے دے لئی رکدی ہوئی پوزیشناں سنبھال لاں۔ اس تحریک دے سجے حصے دی حفاظت برطانیہ دے یکم بکتر بند ڈویژن نے دی ۔ اک بار اتحادی عراقی علاقے وچ گہری داخل ہوئے گئے تاں ، اوہ مشرق دی طرف متوجہ ہوئے ، اشرافیہ ریپبلکن گارڈ دے فرار ہونے توں پہلے ہی اس اُتے حملہ کر دتا۔ عراقیاں نے کھودتی گئی پوزیشناں تے اسٹیشنری گڈیاں توں سخت مزاحمت دی ، تے بکتر بند الزامات وی لگائے۔
پچھلی مصروفیات دے برعکس ، پہلے عراقی ٹینکاں دی تباہی دا نتیجہ وڈے پیمانے اُتے ہتھیار سُٹن دا نئيں ہويا۔ عراقیاں نوں وڈے پیمانے اُتے نقصان اٹھانا پيا تے درجناں ٹینک تے گاڑیاں ضائع ہوئیاں ، جدوں کہ امریکی ہلاکتاں نسبتا کم سن ، اک بریڈلی نے دستک دے دی۔ اتحادی فوج نے ہور 10 دباؤ ڈالے عراقی علاقے وچ کلومیٹر ، تے تن گھنٹےآں دے اندر اندر اپنے مقصد نوں حاصل کرلیا۔ انہاں نے 500 قیدی لے کے عراق دے 26 ويں انفنٹری ڈویژن نوں شکست دے کے بھاری نقصان پہنچایا۔ اک امریکی فوجی عراقی لینڈ بارودی سرنگ دے ذریعے ہلاک ہويا ، دوسرا پنج دوستانہ فائر توں ہلاک تے 30 زخمی ہوگئے۔ ادھر ، برطانوی افواج نے عراق دے مدینہ ڈویژن تے ریپبلکن گارڈ دے اک وڈے لاجسٹک اڈے اُتے حملہ کيتا۔ جنگ کيتی کچھ شدید لڑائی دے تقریبا دو دن دے دوران ، انگریزاں نے دشمن دے 40 ٹینک تباہ کردتے تے ڈویژن کمانڈر نوں گرفتار کرلیا۔
ادھر ، امریکی افواج نے شدید مزاحمت دا سامنا کردے ہوئے ، البصایہ پنڈ اُتے حملہ کيتا۔ امریکی فورس نے فوجی ہارڈویئر نوں تباہ تے قیدی لے لیا ، جدوں کہ کسی جانی نقصان دا سامنا نئيں کرنا پيا۔
25 فروری 1991 نوں عراقی افواج نے سعودی عرب دے شہر دہران وچ اک امریکی بیرک اُتے اسکود میزائل داغے۔ میزائل حملے وچ 28 امریکی فوجی اہلکار ہلاک ہوگئے۔ [۱۴۹]
اس اتحاد دی پیش قدمی امریکی جرنیلاں دی توقع توں کدرے زیادہ تیز سی۔ 26 فروری نوں عراقی فوج نے کویت توں پِچھے ہٹنا شروع کيتا ، جدوں انہاں نے تیل دے 737 کنواں نوں نذر آتش کردتا۔ عراقی فوج دی پسپائی دا اک لمبا قافلہ ، عراق - کویت دے مرکزی شاہراہ اُتے قائم ہويا۔ اگرچہ اوہ پِچھے ہٹ رہے سن ، اُتے اس قافلے اُتے اتحادی فضائیہ نے اِنّے وڈے پیمانے اُتے بمباری کيتی سی کہ ایہ موت دی شاہراہ دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ ہزاراں عراقی فوجی مارے گئے۔ امریکی ، برطانوی تے فرانسیسی فوجاں عراقی افواج دی سرحد دے پِچھے تے عراقی عراق دی طرف پِچھے ہٹنا جاری رکھے ہوئے ، بالآخر ۲۴۰ کلومیٹر (۱۵۰ میل) اندر اندر منتقل ۲۴۰ کلومیٹر (۱۵۰ میل) بغداد دے کویت تے سعودی عرب دے نال عراق دی سرحد دے پاس واپس واپس لینے توں پہلے.[۱۵۰]
زمینی مہم شروع ہونے دے اک سو گھینٹے بعد ، 28 فروری نوں ، صدر بش نے جنگ بندی دا اعلان کيتا ، تے انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ کویت آزاد ہوچکيا اے۔
سرگرم دشمنیاں دا خاتمہ
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Persian_Gulf_Veterans_National_Medal_of_US.jpg/220px-Persian_Gulf_Veterans_National_Medal_of_US.jpg)
اتحادیاں دے زیر قبضہ عراقی علاقے وچ ، اک امن کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا جتھے جنگ بندی دے معاہدے اُتے گل گل ہوئی تے دونے فریقاں نے اس اُتے دستخط کیندے۔ کانفرنس وچ ، عراق نوں شہری انفراسٹرکچر نوں پہنچنے والے نقصان دی وجہ توں سرکاری طور اُتے آوا جائی دے لئی عارضی سرحد دے اطراف وچ مسلح ہیلی کاپٹر اڑانے دا اختیار دتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی ، ایہ ہیلی کاپٹر تے عراقی فوج دا بیشتر حصہ جنوب وچ بغاوت دے خلاف لڑنے دے لئی استعمال ہويا ۔ بغاوتاں دی حوصلہ افزائی 2 فروری 1991 نوں "وائس آف فری عراق" دے نشر کرنے توں ہوئی ، جسنوں سی آئی اے دے زیر انتظام ریڈیو اسٹیشن توں سعودی عرب توں باہر نشر کيتا گیا۔ وائس آف امریکا دی عربی سروس نے اس بغاوت دی حمایت کردے ہوئے کہیا کہ اس بغاوت دی اچھی طرح توں حمایت کيتی گئی اے ، تے اوہ جلد ہی صدام توں آزاد ہوجاواں گے۔ [۱۵۱]
شمال وچ ، کرد رہنماواں نے امریکی بیانات اٹھائے کہ اوہ بغاوت دی حمایت کرن گے تے بغاوت نوں تیز کرنے دی امید وچ لڑائی شروع کردتی۔ اُتے ، جدوں کوئی امریکی مدد نئيں ملی ، عراقی جرنیل صدام دے وفادار رہے تے کرد بغاوت نوں بے دردی توں کچل دتا۔ لکھاں کرد پہاڑاں دے اس پار فرار ہوئے کے ترکی تے کرد علاقےآں وچ ایران پہنچ گئے۔ انہاں واقعات دے نتیجے وچ شمالی تے جنوبی عراق وچ نو فلائی زونز دا قیام عمل وچ آیا۔ کویت وچ ، عمیر نوں بحال کردتا گیا ، تے مشتبہ عراقی ساتھیاں اُتے دباؤ ڈالیا گیا۔ صدام دی PLO دی حمایت دی وجہ توں بالآخر ، 400،000 توں زیادہ افراد فلسطینیاں دی اک وڈی تعداد سمیت ، ملک توں بے دخل ہوگئے۔ یاسر عرفات نے عراق دی حمایت اُتے معذرت نئيں کيتی سی ، لیکن انہاں دی وفات دے بعد ، 2004 وچ محمود عباس دے زیر اقتدار فتاح نے باضابطہ طور اُتے معذرت کرلئی- [۱۵۲]
بش انتظامیہ اُتے کچھ تنقید وی ہوئی سی ، کیونجے انہاں نے بغداد اُتے قبضہ کرنے تے اس دی حکومت دا تختہ پلٹنے دے بجائے صدام نوں اقتدار وچ رہنے دی اجازت دی۔ 1998 وچ اپنی تحریری کتاب ، اے ورلڈ ٹرانسفارڈڈ ، بش تے برینٹ سکوکرٹ وچ دلیل دتی گئی کہ اس طرح دے اتحاد توں اتحاد ٹُٹ جاندا ، تے اس توں وابستہ بوہت سارے غیر ضروری سیاسی تے انسانی اخراجات پڑدے۔
1992 وچ ، جنگ دے دوران امریکی وزیر دفاع ، ڈیک چین نے وی اایہی گل کيتی سی۔
میرا اندازہ ہوئے گا کہ جے اسيں اوتھے جاندے تاں ، بغداد وچ اج وی ساڈے پاس فوج موجود ہُندی۔ اسيں ملک چلا رہے نيں۔ اسيں سب نوں باہر نکالنے تے سب نوں گھر لیانے دے قابل نہ ہُندے۔
اور حتمی نقطہ جو میرے خیال وچ سمجھنے دی ضرورت اے اوہ ایہ اے ہلاکتاں دا سوال۔ مینوں نئيں لگدا کہ آپ ایہ سب کچھ اضافی امریکی ہلاکتاں دے بغیر کرسکدے سن ، تے جدوں کہ (1991) تنازعہ دی کم لاگت توں ، ہر اک 146 امریکیوں دے لئی ، جو کارروائی وچ ہلاک ہوئے سن تے انہاں دے اہل خانہ دے لئی بے حد متاثر ہوئے سن ، اک سستی جنگ نئيں سی۔
اور میرے ذہن وچ سوال ایہ اے کہ صدام [حسین] دے کِنے اضافی امریکی ہلاکتاں دے قابل نيں؟ تے جواب ایہ اے کہ ایسا نئيں کہ بہت سارے لوکاں نوں ملامت کيتا جائے۔ لہذا ، وچ سمجھدا ہاں کہ جدوں اساں کویت توں ملک بدر کرنے دا فیصلہ کيتا ، لیکن جدوں صدر نے ایہ فیصلہ کيتا کہ اسيں اپنے مقاصد نوں حاصل کرن گے تے اسيں انہاں مشکلات وچ مبتلا نئيں ہون گے تاں اسيں انہاں نوں صحیح سمجھاں گے۔ عراق اُتے حکومت تے حکومت کرن۔[۱۵۳]
10 مارچ 1991 نوں 540،000 امریکی فوجیاں نے خلیج فارس توں نکلنا شروع کيتا۔ حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ دی ضرورت ] 15 مارچ 1991 نوں ، امریکی زیرقیادت اتحاد نے کویت دے غیر منتخب حکمران حکمران شیخ جابر الاحمد الصباح نوں اقتدار وچ بحال کيتا۔ کویندی جمہوریت دے حامی پارلیمنٹ دی بحالی دا مطالبہ کررہے سن جسنوں امیر نے 1986 وچ معطل کردتا سی۔ [۱۵۴]
اتحاد دی شمولیت
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Various_Arabic_Troops_during_Operation_Desert_Storm.jpg/220px-Various_Arabic_Troops_during_Operation_Desert_Storm.jpg)
اتحادی ارکان وچ ارجنٹائن ، آسٹریلیا ، بحرین ، بنگلہ دیش ، بیلجیم ، کینیڈا ، چیکوسلوواکیا ، ڈنمارک ، مصر ، فرانس ، یونان ، ہونڈوراس ، ہنگری ، اٹلی ، کویت ، ملائشیا ، مراکش ، نیدرلینڈز ، نیوزی لینڈ ، نائجر ، ناروے ، عمان ، پاکستان ، شامل نيں۔ فلپائن ، پولینڈ ، پرتگال ، قطر ، رومانیہ ، سعودی عرب ، سینیگال ، جنوبی کوریا ، اسپین ، سویڈن ، شام ، ترکی ، متحدہ عرب امارات ، برطانیہ تے شمالی آئرلینڈ ، تے ریاستہائے متحدہ امریکا۔ [۱۵۵]
جرمنی تے جاپان نے مالی مدد فراہم دی تے فوجی ہارڈویئر دا عطایہ کیہ ، حالانکہ انہاں نے براہ راست فوجی امداد نئيں بھیجی۔ بعد وچ ایہ چیک بک ڈپلومیسی کے ناں توں مشہور ہويا۔
آسٹریلیا
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/HMAS_Sydney_1991.jpg/220px-HMAS_Sydney_1991.jpg)
آسٹریلیائی نے نیول ٹاسک گروپ دا تعاون کيتا ، جس نے آپریشن دمشق دے تحت خلیج فارس تے خلیج عمان وچ ملٹی نیشنل بیڑے دا اک حصہ تشکیل دتا۔ اس دے علاوہ ، اک امریکی اسپتال دے جہاز اُتے سوار میڈیکل ٹیماں تعینات کيتیاں گئیاں ، تے جنگی کارروائیاں دے خاتمے دے بعد بحری کلیئرنس ڈائیونگ ٹیم نے کویت دی بندرگاہ دی سہولیات نوں ڈی کان کنی وچ حصہ لیا۔ آسٹریلیائی فوج نوں صحرا طوفان مہم دے ہفتےآں دی پہلی تعداد وچ متعدد واقعات دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ بٹ فورس زولو دے بیرونی علاقے دے حصے دے طور اُتے عراق توں اہم فضائی خطرات دا پتہ لگانا وی شامل اے۔ مفت تیردے ہوئے بارودی سرنگاں دا پتہ لگانا تے ہوائی جہاز دے کیریئر یو ایس ایس مڈ وے نوں مدد فراہم کرنا۔ آسٹریلیائی ٹاسک فورس نوں سمندری کان دی دھمکی دے سلسلے وچ وی وڈے خطرے وچ ڈال دتا گیا سی ، HMAS برسبین نے کان نوں آسانی توں بچنے توں گریز کيتا سی۔ کویت دے حملے دے بعد آسٹریلیائی باشندےآں نے عراق دے خلاف عائد پابندیاں نوں نافذ کرنے وچ نمایاں کردار ادا کيتا۔ جنگ دے خاتمے دے بعد ، آسٹریلیا نے آپریشن ہیڈائیٹ اُتے اک میڈیکل یونٹ نوں آپریشن ہیڈائیٹ کامپوریشن دے حصے دے طور اُتے شمالی عراق وچ تعینات کيتا۔[۱۵۶]
ارجنٹائن
[سودھو]ارجنٹائن لاطینی امریکا دا واحد واحد ملک سی جس نے 1991 دی خلیجی جنگ وچ حصہ لیا جس نے تباہی پھیلانے والے ، اے آر اے الیمیرت براؤن (D-10) ، اک کارویٹی ، اے آر اے اسپیرو (P-43) نوں بھیج دتا (بعد وچ اس دی جگہ اک ہور کاریوٹیٹ ، اے آر اے روزلز (P-42) ) ) تے خلیج فارس دی اقوام متحدہ دی ناکہ بندی تے سمندری کنٹرول دی کوششاں وچ حصہ لینے دے لئی سپلائی جہاز ( اے آر اے <i id="mwBKE">بہا سان بلاس</i> (بی۔ 4) )۔ 700 توں زیادہ تعطیلات تے ۲۵٬۰۰۰ بحری میل (۴۶٬۰۰۰ کلومیٹر) ) دے نال "اوپیراسیان الفیل" (انگریزی: "آپریشن بشپ ") دی کامیابی جداں کہ مشہور سی تھیٹر وچ چلنے دے بعد ناں نہاد " مالویونس سنڈروم " اُتے قابو پانے وچ مدد ملی۔ [۱۵۷]
جنگ دے دوران اس دی شراکت دی وجہ توں بعد وچ ارجنٹائن نوں امریکا نے اک اہم غیر نیٹو اتحادی دے طور اُتے درجہ بندی کيتا۔ [۱۵۸]
کینیڈا
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/CF-18_Cold_Lake_Alberta.jpg/220px-CF-18_Cold_Lake_Alberta.jpg)
کینیڈا انہاں پہلے ملکاں وچ شامل سی جس نے کویت اُتے عراق دے حملے دی مذمت کيتی سی تے اس نے جلد ہی امریکی زیر قیادت اتحاد وچ شامل ہونے اُتے اتفاق کيتا سی۔ اگست 1990 وچ ، وزیر اعظم برائن مولرونی نے کینیڈا دی افواج نوں نیول ٹاسک گروپ تعینات کرنے دا عہد کيتا سی۔ تباہ کن HMCS ٹیرا نووا تے HMCS اتھاباسکان سپلائی جہاز HMCS تعاون توں سمندری مداخلت فورس وچ شامل ہويا آپریشن رگڑ وچ HMCS کینیڈا دے ٹاسک گروپ نے خلیج فارس وچ اتحاد دی سمندری لاجسٹک فورس دی قیادت کيتی۔ اک چوتھا جہاز ، HMCS ہورون ، دشمنی ختم ہونے دے بعد تھیٹر وچ پہنچیا تے کویت دا دورہ کرنے والا پہلا اتحادی جہاز سی۔
عراق دے خلاف طاقت دے غیر مجاز استعمال دے بعد، کینیڈین افواج تعینات CF-18 ہارنیٹ تے CH-124 سی کنگ حمایت دے عملے دے نال سکواڈرن، دے نال نال اک فیلڈ ہسپتال زمین جنگ توں جانی نقصان دے نال نمٹنے دے لئی. جدوں فضائی جنگ شروع ہوئی تاں ، سی ایف 18 نوں اتحادی فوج وچ ضم کردتا گیا تے انہاں نوں فضائی کور فراہم کرنے تے زمینی اہداف اُتے حملہ کرنے دی ذمہ داری سونپی گئی۔ کورین جنگ دے بعد ایہ پہلا موقع سی جدوں کینیڈا دی فوج نے جارحانہ جنگی کارروائیاں وچ حصہ لیا سی۔ تنازعہ دے دوران سرکاری فتح ریکارڈ کرنے والا واحد سی ایف 18 ہارنیٹ اک ایسا طیارہ سی جس وچ عراقی بحریہ دے خلاف جنگ بوبیان دے آغاز وچ شامل سی۔ [۱۵۹]
مشرق وسطی وچ کینیڈا دے کمانڈر کموڈور کینتھ جے سمرز سن ۔
فرانس
[سودھو]دوسرا سب توں وڈا یورپی دستہ فرانس توں سی ، جس نے 18،000 فوجیاں دا عہد کيتا سی۔ [۱۵۵] امریکی XVIII ایئر بورن کور دے کھبے سمت اُتے کم کردے ہوئے ، فرانسیسی فوج دی فورس ڈویژن ڈگوئٹ سی ، جس وچ فرانسیسی غیر ملکی فوج دے دستے وی شامل سن ۔ ابتدائی طور اُتے ، فرانسیسی قومی کمانڈ تے کنٹرول دے تحت آزادانہ طور اُتے کم کردے سن ، لیکن امریکیوں ( سینٹکم دے ذریعے) تے سعودیاں دے نال نیڑےی رابطہ کاری کردے سن ۔ جنوری وچ ، ڈویژن XVIII ایربورن کور دے حکمت عملی دے تحت رکھیا گیا سی۔ فرانس نے متعدد جنگی طیارے تے بحری یونٹ وی تعینات کیندے۔ فرانسیسیاں نے انہاں دی شراکت نوں اوپریشن ڈاگوٹ کہیا ۔
متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم
[سودھو]برطانیہ نے کسی وی یورپی ریاست دی سب توں وڈی دستہ دا پابند کيتا جس نے جنگ کيتی جنگی کارروائیاں وچ حصہ لیا۔ خلیج فارس وچ آپریشناں دے لئی آپریشن گرانبی کوڈ دا ناں سی۔ خلیج فارس وچ برٹش آرمی رجمنٹ (بنیادی طور اُتے پہلے آرمرڈ ڈویژن دے نال) ، رائل ایئر فورس ، نیول ایئر اسکواڈرن تے رائل نیوی دے جہازاں نوں متحرک کيتا گیا سی۔ رائل ایئرفورس تے نیول ایئر اسکواڈرن دونے ، مختلف طیارےآں دا استعمال کردے ہوئے ، سعودی عرب وچ ایر بیس تے خلیج فارس دے بحری جہاز دے نیول ایئر اسکواڈرن توں چلدے سن ۔ برطانیہ نے نورفولک دی لڑائی وچ اک اہم کردار ادا کيتا جتھے اس دی افواج نے 200 توں زیادہ عراقی ٹینکاں تے وڈی تعداد وچ دوسری گڈیاں نوں تباہ کردتا۔ [۱۶۰][۱۶۱] 48 گھنٹےآں دی لڑائی دے بعد برطانوی یکم بکتر بند ڈویژن نے چار عراقی انفنٹری ڈویژن (26 ، 48 ، 31 ، تے 25) نوں تباہ یا وکھ تھلگ کردتا تے متعدد تیز مصروفیات وچ عراقی 52 ويں آرمرڈ ڈویژن اُتے قبضہ کرلیا۔
خلیج فارس وچ تعینات چیف رائل بحریہ دے جہازاں وچ <i id="mwBPA">براڈس ورڈ</i> کلاس فرگیٹ ، تے <i id="mwBPI">شیفیلڈ</i> کلاس تباہ کرنے والے شامل سن ۔ ہور آر این تے آر ایف اے جہاز وی تعینات سن ۔ ہلکا طیارہ بردار بحری جہاز ایچ ایم ایس <i id="mwBPU">آرک رائل</i> بحیرہ روم وچ تعینات سی۔
کئی ایس اے ایس اسکواڈرن تعینات کردتے گئے سن ۔
اک برطانوی چیلنجر 1 نے جنگ دے سب توں طویل فاصلے اُتے تصدیق شدہ ٹینک مار دا حصول حاصل کيتا ، تے اس نے عراقی ٹینک نوں اسلحہ توں چھیدنے والے فائن اسٹیبلائزڈ سبوٹو (اے پی ایف ایس ڈی ایس) گول توں ۴٬۷۰۰ میٹر (۲٫۹ میل) ) توں زیادہ فائر کيتا۔ - ایہ سب توں طویل ٹینک اُتے ٹینک مارنے دا شاٹ ریکارڈ کيتا گیا۔ [۱۶۲][۱۶۳]
ہلاکتاں
[سودھو]سویلین
[سودھو]عراقیاں نے اک ہزار توں ودھ کویندی شہریاں نوں ہلاک کيتا۔ [۱۶۴] عراق اُتے قبضے دے دوران 600 توں زیادہ کویت لاپتہ ہوگئے ، تے عراق وچ اجتماعی قبراں وچ تقریبا 375 باقیات پائی گئياں۔ اتحادی جنگی طیارے تے کروز میزائل دونے دے فضائی حملےآں دی ودھدی ہوئی اہمیت صحرا طوفان دے ابتدائی مراحل دے دوران ہونے والی شہری ہلاکتاں دی تعداد اُتے تنازعہ دا باعث بنی۔ صحرائی طوفان دے پہلے 24 گھنٹےآں دے اندر ، بغداد وچ اہداف دے مقابلہ وچ اک ہزار توں زیادہ تعداد وچ پرواز کيتی گئی۔ ایہ شہر بھاری بمباری دا نشانہ سی ، کیونجے ایہ صدام تے عراقی فورسز دے کمانڈ اینڈ کنٹرول دے لئی اقتدار دی نشست سی۔ اس دے نتیجے وچ شہری ہلاکتاں ہوئیاں ۔
اک قابل ذکر واقعے وچ ، یو ایس اے ایف دے دو اسٹیلٹ طیارےآں نے عمیریا وچ اک بنکر اُتے بمباری دی ، جس دی وجہ توں پناہ گاہ وچ 408 عراقی شہری ہلاک ہوئے۔ [۱۶۵] بعدازاں جلائی گئی تے مسخ شدہ لاشاں دے مناظر نشر کیندے گئے ، تے بنکر دی حیثیت اُتے تنازعہ کھڑا ہويا ، کچھ لوکاں نے ایہ کہیا کہ ایہ اک شہری پناہ گاہ اے ، جدوں کہ دوسرےآں دا کہنا سی کہ ایہ عراقی فوجی کارروائیاں دا اک مرکز اے ، تے ایہ کہ شہری جان بجھ کر اوتھے منتقل ہوگئے سن ۔ انسانی ڈھال دے طور اُتے کم کرنے دے لئی.
صدام دی حکومت نے اسلامی ملکاں دی حمایت حاصل کرنے دے لئی شہریاں دی وڈی تعداد نوں ہلاکتاں پیش کيتیاں ۔ عراقی حکومت نے دعوی کيتا اے کہ فضائی مہم دے دوران 2،300 شہری ہلاک ہوئے۔ [۱۶۶] منصوبے برائے دفاعی متبادل دے مطالعے دے مطابق ، تنازعہ وچ 3،664 عراقی شہری مارے گئے۔ [۱۶۷]
ہارورڈ یونیورسٹی دے اک مطالعہ وچ پیش گوئی کيتی گئی اے کہ 1991 دے آخر تک ملک دی بجلی پیدا کرنے دی صلاحیت نوں تباہ کرنے دے نتیجے وچ پیدا ہونے والی "صحت عامہ دی تباہ کاری" دے نتیجے وچ دسیاں ہزار اضافی عراقی شہریاں دی ہلاکت ہوئی۔ ہارورڈ دی رپورٹ وچ کہیا گیا اے ، "بجلی دے بغیر ، اسپتال کم نئيں کرسکدے ، تباہ کن دواواں خراب ہوسکدیاں نيں ، پانی نوں صاف نئيں کيتا جاسکدا اے تے کچے نالے اُتے کارروائی نئيں کيتی جاسکدی اے ،" ہارورڈ دی رپورٹ وچ کہیا گیا۔ امریکی حکومت نے عراقی صحت عامہ دے بحران دے اثرات دے بارے وچ اپنا مطالعہ جاری کرنے توں انکار کردتا۔ [۱۶۸]
بیت وسبورن ڈیپونٹے دی تحقیقات وچ بمباری توں تقریبا 3500 شہری ہلاکتاں تے جنگ دے ہور اثرات توں تقریبا 100،000 دا تخمینہ لگایا گیا اے۔ [۱۶۹][۱۷۰][۱۷۱] ڈیپونٹے نے بعد وچ خلیجی جنگ دے ذریعہ بالواسطہ یا بلاواسطہ عراقی ہلاکتاں دی تعداد دا اندازہ 142،500 توں 206،000 دے درمیان ودھایا۔ [۱۷۲]
عراقی
[سودھو]مارچ 1991 وچ اقوام متحدہ دی اک رپورٹ وچ امریکی زیرقیادت بمباری مہم دے عراق اُتے ہونے والے اثر نوں "مکمل تباہی دے نیڑے" قرار دتا گیا سی ، جس توں عراق نوں پہلے از صنعتی دور وچ واپس لیایا گیا سی۔۔ [۱۷۳] عراقی جنگجوئاں دی ہلاکتاں دی صحیح تعداد معلوم نئيں اے ، لیکن خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ بھاری سی۔ کچھ لوکاں دا اندازہ اے کہ عراق وچ 20،000 توں 35،000 اموات رنيں۔ [۱۶۹] امریکی فضائیہ دے ذریعہ جاری کردہ اک رپورٹ وچ تخمینہ لگایا گیا اے کہ فضائی مہم وچ عراقی جنگجوواں دی 10،000 توں 12،000،000 ہلاکتاں ، تے زمینی جنگ وچ 10،000 دے نیڑے ہلاکتاں۔ [۱۷۴] ایہ تجزیہ عراقی قیدی جنگی خبراں اُتے مبنی اے۔
پروجیکٹ آن ڈیفنس متبادل دے مطالعے دے مطابق ، اس تنازعہ وچ 20،000 توں 26،000 عراقی فوجی اہلکار ہلاک ہوئے جدوں کہ 75،000 ہور زخمی ہوئے۔ [۱۶۷]
کنان ماکیا دے مطابق ، "عراقی عوام دے لئی ، اقوام متحدہ دی مرضی دے نفاذ دی قیمت انتہائی گھماؤ پيا اے۔" [۱۷۵] جنرل شوارزکوف نے "ان یونٹاں وچ مرنے والےآں دی اک بہت ، بہت وڈی تعداد ، واقعتا اک بہت ، بہت وڈی تعداد" دے بارے وچ گل کيتی۔ [۱۷۶] ہاؤس آرمڈ سروسز کمیٹی دے چیئرمین لیس اسپین نے اندازہ لگایا کہ "گھٹ توں گھٹ 65،000 عراقی فوجی مارے گئے"۔ [۱۷۶] اسرائیلی ذرائع نے اک شخص دی حمایت دی ، جو "اک توں دو لکھ عراقی ہلاکتاں" دی گل کردے نيں۔ زیادہ تر ہلاکتاں زمینی جنگ دے دوران ہوئے۔ فرار ہونے والے فوجیاں اُتے اک صاف آلے توں بمباری کيتی گئی جس نوں 'ایندھن ہويا دھماکہ ' کہیا جاندا اے۔ " [۱۷۶]
اتحادی
[سودھو]ملک | کل | دشمن کی فائرنگ سے |
حادثہ | دوستانہ فائرنگ سے |
ریفری |
---|---|---|---|---|---|
ربط=|حدود ![]() |
146 | 111 | 35 | 35 | |
ربط=|حدود ![]() |
92 | 92 | [۱۷۷] | ||
ربط=|حدود ![]() |
47 | 38 | 1 | 9 | [۱۷۸] |
ربط=|حدود ![]() |
24 | 18 | 6 | [۱۷۹] | |
ربط=|حدود ![]() |
9 | 2 | |||
ربط=|حدود ![]() |
6 | 6 | [۱۸۰] | ||
ربط=|حدود ![]() |
3 | 3 | |||
ربط=|حدود ![]() |
2 | [۱] | |||
ربط=|حدود ![]() |
11 | 5 | [۱۸۱][۱۸۲] | ||
ربط=|حدود ![]() |
1 | 1 | [۱۸۳] |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/US_Navy_090813-N-1522S-007_Members_of_a_Navy_honor_guard_carry_the_remains_of_Capt._Michael_Scott_Speicher_to_All_Saints_Chapel_at_Naval_Air_Station_Jacksonville_in_Jacksonville%2C_Fla.jpg/220px-thumbnail.jpg)
امریکی محکمہ دفاع دی اطلاع اے کہ امریکی افواج نوں جنگ توں متعلقہ 148 اموات (35 توں دوستانہ اگ [۱۶۶] ) دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ اک پائلٹ ایم آئی اے دے ناں توں درج سی (اگست 2009 وچ اس دی باقیات ملیاں سن تے انہاں دی شناخت ہوئی تھی)۔ ہور 145 امریکی غیر جنگی حادثات وچ ہلاک ہوگئے۔ برطانیہ وچ 47 اموات ہوئی (نو دوستانہ اگ توں ، تمام امریکی فوجاں نے) ، فرانس نے نو ، تے کویت سمیت ہور ملکاں نوں 37 اموات (18 سعودی ، اک مصری ، چھ متحدہ عرب امارات تے تن قطری) دا سامنا کرنا پيا۔ [۱۸۴] گھٹ توں گھٹ 605 کویندی فوجی انہاں دی گرفتاری دے 10 سال بعد وی لاپتہ سن ۔ [۱۸۵]
اتحادی فوج دے وچکار جانی نقصان دا سب توں وڈا نقصان 25 فروری 1991 نوں ہويا سی ، جدوں اک عراقی الحسین میزائل سعودی عرب دے شہر دہران وچ امریکی فوجی بیرک توں ٹکرا گیا سی ، جس وچ پینسلوانیہ نال تعلق رکھنے والے 28 امریکی فوج دے محافظ ہلاک ہوگئے سن ۔ جنگ دے دوران مجموعی طور اُتے 190 اتحادی فوجی عراقی فائر توں ہلاک ہوئے ، جنہاں وچوں 113 امریکی سن ، اتحادیاں دی 358 ہلاکتاں وچ تاں۔ ہور فرینڈلی فائرنگ توں 44 فوجی ہلاک تے 57 زخمی ہوگئے سن ۔ پھٹنے والے اسلحے یا غیر جنگی حادثات وچ 145 فوجی ہلاک ہوگئے۔۔ [۱۶۶]
اتحادی افواج دے وچکار سب توں وڈا حادثہ 21 مارچ 1991 نوں ہويا ، سعودی عرب دے راس المشاحب ہوائی اڈے دے نیڑے پہنچنے اُتے اک رائل سعودی فضائیہ دا سی -130 ایچ شدید دھوئيں دی وجہ توں ڈگ کے تباہ ہويا۔ 92 سینیگالی فوجی تے عملے دے چھ عملہ مارے گئے۔ [۱۸۱]
لڑائی وچ زخمی ہونے والے اتحاد دی تعداد 776 سی ، جنہاں وچ 458 امریکی شامل نيں۔
عراقی جنگجوواں دے ذریعہ 190 اتحادی فوجی ہلاک ہوئے ، اتحادیاں دی 379 ہلاکتاں دوستانہ فائرنگ یا حادثات دی وجہ توں ہوئی نيں۔ ایہ تعداد توقع توں کدرے کم سی۔ امریکی ہلاک ہونے والےآں وچ تن خواتین فوجی وی شامل نيں۔
دوستانہ فائرنگ
[سودھو]اگرچہ عراقی جنگجوواں وچ شامل اتحادی فوج دے درمیان ہلاکتاں دی تعداد بوہت گھٹ سی ، اُتے اتحادیاں دی ہور یونٹاں دے حادّاتی حملےآں دی وجہ توں ہلاکتاں دی کافی تعداد واقع ہوئی اے۔ جنگ وچ مرنے والے 148 امریکی فوجیاں وچوں ، 24٪ دوستانہ فائر توں مارے گئے ، مجموعی طور اُتے 35 سروس دے اہلکار۔ [۱۶۶] اتحادیاں دے اسلحے دے دھماکےآں وچ ہور 11 افراد ہلاک ہوگئے۔ دو برطانوی فوجی اہلکار دوستانہ فائرنگ دے واقعے وچ مارے گئے جدوں یو ایس اے ایف اے ۔10 تھنڈربولٹ II نے دو واریر IFV دے اک گروپ نوں تباہ کردتا۔
نتیجے تے تنازعات
[سودھو]خلیجی جنگ بیماری
[سودھو]اتحاد وچ واپس آنے والے متعدد فوجیاں نے جنگ وچ اپنی کارروائی دے بعد بیماریاں دی اطلاع دتی ، ایہ واقعہ گلف وار سنڈروم یا خلیجی جنگ کيتی بیماری دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ عام علامات جنہاں دی اطلاع دتی گئی اے اوہ نيں دائمی تھکاوٹ ، فائبومیومیالجیہ ، تے معدے دی خرابی۔ [۱۸۶] بیماری دی وجوہات تے ممکنہ طور اُتے متعلقہ پیدائشی نقائص دے بارے وچ وسیع پیمانے اُتے قیاس آرائیاں تے اختلافات پائے جاندے نيں۔ محققاں نے پایا کہ 1991 دی جنگ دے مرد تجربہ کاراں وچ پیدا ہونے والے نوزائیدہ بچےآں وچ دل دے والو وال نقائص دی دو قسماں دی شرح زیادہ اے۔ خلیجی جنگ دے سابق فوجیاں دے خلاف جنگ دے بعد پیدا ہونے والے کچھ بچےآں وچ گردے دا اک خاص عیب سی جو جنگ توں پہلے پیدا ہونے والے خلیجی جنگ دے سابق فوجیاں وچ نئيں ملیا سی۔ محققاں نے کہیا اے کہ انہاں دے پاس اِنّی معلومات نئيں اے کہ اوہ پیدائشی نقائص نوں زہریلے ماداں دی نمائش توں جوڑاں۔
1994 وچ ، امریکی سینیٹ دی کمیٹی برائے بینکاری ، رہائش ، تے شہری امور برائے برآمد انتظامیہ دے حوالے توں اک رپورٹ شائع ہوئی ، جس دا عنوان سی ، "عراق وچ امریکی کیمیکل تے حیاتیاندی جنگ توں متعلق دوہری استعمال کیتی برآمدات تے خلیج جنگ دے صحت دے نتائج اُتے انہاں دے ممکنہ اثرات۔ "۔ ریگل رپورٹ کہلانے والی اس اشاعت نے اس کمیٹی نوں حاصل ہونے والی شہادت دا خلاصہ کيتا کہ 1980 دی دہائی وچ امریکا نے صدام حسین نوں کیمیائی تے حیاتیاندی جنگی ٹیکنالوجی دی فراہمی کيتی سی ، کہ حسین نے ایران تے اپنے ہی آبائی کرداں دے خلاف اس طرح دے کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال کيتا سی ، تے ممکنہ طور اُتے اس دے خلاف امریکی فوجی وی ، خلیج جنگ دے سنڈروم وچ احتیاط توں حصہ ڈال رہے نيں۔
ڈیپلیٹیڈ یورینیم دے اثرات
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/GWI_DU_map.gif/220px-GWI_DU_map.gif)
امریکی فوج نے ٹینک متحرک توانائی وچ داخل ہونے والے یورینیم تے 20–30 تک استعمال کيتا ملی میٹر توپ دا آرڈیننس ۔ زوال پذیر یورینیم دی طویل مدتی حفاظت توں متعلق اہم تنازعہ موجود اے ، جس وچ پائروفورک ، جینٹوکسک ، تے ٹیراٹجینک ہیوی میٹل اثرات دے دعوے وی شامل نيں۔ متعدد افراد نے جنگ دے دوران اس دے استعمال نوں تجربہ کاراں تے آس پاس دے شہری آبادی وچ صحت دی بہت ساریاں وڈی پریشانیاں وچ معاون عنصر دے طور اُتے پیش کيتا اے ، جس وچ پیدائشی نقائص تے بچےآں دے کینسر دی شرح وی شامل اے۔ خطرے توں متعلق سائنسی رائے ملیا دتی گئی اے۔ 2004 وچ ، عراق وچ کِسے وی ملک وچ لیوکیمیا دی وجہ توں اموات دی شرح سب توں زیادہ سی۔ [۱۸۷][۱۸۸][۱۸۹]
ختم شدہ یورینیم قدرتی یورینیم دے مقابلے وچ 40 فیصد کم ریڈیو ایکٹیویٹی رکھدا اے ، لیکن منفی اثرات نوں وی نظرانداز نئيں کيتا جانا چاہیدا۔ [۱۹۰] کچھ کہندے نيں کہ ختم شدہ یورینیم صحت دے لئی کوئی خاص خطرہ نئيں اے جدوں تک کہ اسنوں جسم وچ نہ لیا جائے۔ ختم ہونے والے یورینیم توں تابکاری دا بیرونی نمائش عام طور اُتے کوئی وڈی پریشانی نئيں اے کیونجے اس دے آاسوٹوپس دے ذریعہ خارج ہونے والے الفا ذرات صرف چند سینٹی میٹر ہويا وچ سفر کردے نيں یا کاغذ دی چادر توں روکیا جاسکدا اے۔ ہور ، یورینیم ۔235 جو ختم شدہ یورینیم وچ رہندا اے ، صرف کم مقدار وچ گاما تابکاری دا اخراج کردا اے۔ اُتے ، جے جسم وچ داخل ہونے دی اجازت دتی جاندی اے تاں ، قدرتی یورینیم دی طرح ختم ہونے والا یورینیم ، کیمیائی تے ریڈیولاجیکل زہریلا ہونے دی وی صلاحیت رکھدا اے جس دے دو اہم ہدف اعضاء گردے تے پھیپھڑاں نيں۔ [۱۹۱]
موت دی شاہراہ
[سودھو]26-227 فروری 1991 دی رات ، کچھ عراقی فورسز نے تقریبا 1400 گڈیاں دے کالم وچ الجہرہ دے شمال وچ مرکزی شاہراہ اُتے کویت چھڈنا شروع کيتا۔ ای 8 جوائنٹ اسٹارس طیارے دے گشت کر رہے اک فوجی نے پسپائی کرنے والی قوتاں دا مشاہدہ کيتا تے سعودی عرب دے شہر ریاض وچ ڈی ڈی ایم -8 فضائی کارروائیاں دے مرکز نوں ایہ اطلاع فراہم کيتی۔ [۱۹۲] انہاں گڈیاں تے پِچھے ہٹنے والے فوجیاں دے بعد دو A-10 طیارے نے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ 60 شاہراہ دا کلومیٹر دا فاصلہ ملبے دے نال پھیل گیا موت دی شاہراہ۔ نیو یارک ٹائمز کے نامہ نگار مورین ڈاؤڈ نے لکھیا ، "عراقی رہنما نوں فوجی شکست دا سامنا کرنے دے نال ، مسٹر بش نے فیصلہ کيتا اے کہ اوہ متبادل دے خطرے توں کدرے زیادہ پرتشدد تے ممکنہ طور اُتے غیر مقبول زمینی جنگ اُتے جوا کھیلاں گے: سوویت تے عراقیاں دے ہتھوں اک نامکمل تصفیہ کہ عالمی رائے قابل برداشت دے طور اُتے قبول کر سکدی اے۔ " [۱۹۳]
امریکی تے اس توں منسلک فضائی کارروائیاں دے کمانڈر ، چک ہورنر نے لکھیا اے:
[26 فروری تک] عراقیاں دا مکمل حوصلہ ہار گیا تے انہاں نے مقبوضہ کویت نوں خالی کرنا شروع کردتا ، لیکن ہوائی طاقت نے عراقی فوج دے کارواں نوں روک لیا تے بصرہ دی طرف فرار ہونے والے پرت مار کرنے والے۔ اس پروگرام نوں بعد وچ میڈیا نے "موت دی شاہراہ" دے ذریعے بلیایا۔ یقینی طور اُتے بہت ساریاں مردہ گاڑیاں سن ، لیکن اِنّے زیادہ مرنے والے عراقی نئيں سن ۔ جدوں ساڈے طیارے نے حملہ کرنا شروع کيتا تاں اوہ صحرا وچ ہچکولے ڈالنا سیکھ چکے ہون گے۔ اس دے باوجود ، گھر واپس آنے والے کچھ لوکاں نے ایہ یقین کرنے دا انتخاب کيتا کہ اسيں پہلے ہی کوڑے مارے ہوئے دشمناں نوں بے دردی تے غیر معمولی طور اُتے سزا دے رہے نيں۔
…
27 فروری تک ، گل گل دشمنی ختم کرنے دی طرف موڑ چکی سی۔ کویت آزاد سی۔ سانوں عراق اُتے حکومت کرنے وچ کوئی دلچسپی نئيں سی۔ تاں سوال ایہ بن گیا کہ "ہم قتل نوں کِداں روکاں گے؟"[۱۹۴]
بلڈوزر حملہ
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/D7_armoured_bulldozer_on_flatbed.jpg/220px-D7_armoured_bulldozer_on_flatbed.jpg)
جنگ دے دوران اک ہور واقعے نے وڈے پیمانے اُتے عراقی جنگی اموات دے سوال اُتے روشنی پائی۔ ایہ " بلڈوزر حملہ" سی ، جس وچ بھاری قلعہ بند "صدام حسین لائن" دے حصے دے طور اُتے ، اک وڈی تے پیچیدہ خندق نیٹ ورک دا سامنا کرنے دے لئی امریکی اول انفنٹری ڈویژن (میکانائزڈ) دی دو بریگیڈاں دا سامنا کرنا پيا۔ کچھ غور و خوض دے بعد ، انہاں نے ٹینک اُتے سوار اینٹی مائن ہلاں دا استعمال کيتا تے دفاعی عراقی فوجیاں نوں صرف ہل چلیا کے زندہ دفن کرنے دے لئی ٹینکاں اُتے نصب مانڈ گراں دا مقابلہ کرنے دا انتخاب کيتا۔ حملے دے دوران اک وی امریکی ہلاک نئيں ہويا۔ رپورٹرز اُتے سعودی عرب تے عراق دی سرحد نوں چھو جانے والے غیر جانبدار زون دے نیڑے ، حملے دے مشاہدے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ [۱۹۵] حملے وچ ہر امریکی بکتر بند گڈی دے اندر سی۔ نیوزڈے دے ایٹرک ڈے سلوان نے رپورٹ کيتا ، "بریڈلے فائٹنگ گاڑیاں تے ویلکن بکتر بند جہازاں نے خندق دی لکیراں نوں گھیرے وچ لے لیا تے عراقی فوجیاں اُتے فائرنگ کردتی جدوں ٹینکاں نے انہاں اُتے ٹیلےآں دا ریت ڈھانپ لیا۔ 'ماں براہ راست کمپنی دے بعد ہی حاضر ہويا ،' [کرنل انتھونی] مورینو نے کہیا۔ 'آپ نے جو کچھ دیکھیا اوہ لوکاں دے باہاں تے چیزاں دے نال دفن خندقاں دا اک گروپ سی۔ . . سانچہ:'" اُتے ، جنگ دے بعد ، عراقی حکومت نے کہیا کہ صرف 44 لاشاں ملی نيں۔ [۱۹۶] صدام دے خلاف اپنی کتاب دی وارز اگین وچ ، جان سمپسن نے الزام عائد کيتا اے کہ امریکی افواج نے واقعے اُتے پردہ ڈالنے دی کوشش کيتی۔ اس واقعے دے بعد ، پہلی برگیڈ دے کمانڈر نے کہیا: "ميں جاندا ہاں کہ اس طرح دے لوکاں نوں دفنانا بہت ہی ناگوار لگدا اے ، لیکن جے اس وقت سانوں اپنی فوج نوں خندقاں وچ ڈالنا پئے تے انہاں نوں خلیجاں توں صاف کرنا پئے تاں ایہ گل وی ناگوار ہوئے گی۔" سکریٹری برائے دفاع ڈک چینی نے آپریشن صحرا طوفان توں متعلق کانگریس نوں اک عبوری رپورٹ وچ فرسٹ ڈویژن دے حرباں دا ذکر نئيں کيتا۔ رپورٹ وچ ، چینی نے اعتراف کيتا اے کہ زمینی جنگ دے دوران دشمن دے 457 فوجی دفن کیئے سن ۔
کویت توں فلسطینیاں دے اخراج
[سودھو]خلیجی جنگ دے دوران تے اس دے بعد کویت توں فلسطینیاں دا خروج ہويا ۔خلیجی جنگ دے دوران ، کویت وچ عراقی اتھارٹی دیاں شخصیتاں دے ذریعہ ملازمت توں برخاست ہونے دے علاوہ عراقی سیکیورٹی فورسز دی طرف توں ہراساں تے دھمکیوں دے باعث کویت اُتے عراقی قبضے دے دوران 200،000 توں زیادہ فلسطینی کویت توں فرار ہوگئے۔ [۱۹۷] خلیجی جنگ دے بعد ، کویندی حکام نے 1991 وچ تقریبا 200،000 فلسطینیاں اُتے زبردستی کویت چھڈنے اُتے دباؤ ڈالیا۔ کویت دی پالیسی ، جو اس خروج دا باعث بنی ، فلسطینی رہنما یاسر عرفات تے صدام حسین دے نال پی ایل او دی صف بندی دا ردعمل سی۔
کویت توں فرار ہونے والے فلسطینی اردن دے شہری سن ۔ 2013 وچ ، فلسطینی نژاد 280،000 اردنی شہری کویت وچ مقیم سن ۔ [۱۹۸] 2012 وچ ، 80،000 فلسطینی (اردن دی شہریت دے بغیر) کویت وچ مقیم سن ۔
یمن دی خلیج جنگ دے دوران صدام دی حمایت دے بعد سعودی عرب نے یمنی کارکناں نوں ملک بدر کردتا۔ [۱۹۹]
عراق دے شہری بنیادی ڈھانچے اُتے اتحادیاں اُتے بمباری
[سودھو]واشنگٹن پوسٹ کے 23 جون 1991 دے ایڈیشن وچ ، رپورٹر بارٹ گیلمین نے لکھیا: "بوہت سارے اہداف عراق دی فوجی شکست وچ شراکت دے لئی صرف دوسرے نمبر اُتے منتخب ہوئے سن ۔ . . . فوجی منصوبہ سازاں نے امید ظاہر کیتی کہ ایہ بمباری عراقی معاشرے اُتے بین الاقوامی پابندیاں دے معاشی تے نفسیاتی اثرات نوں ودھیا دے گی . . . انہاں نے جان بجھ کر عراق نوں اک صنعتی معاشرے دی حیثیت توں اپنا تعاون کرنے دی صلاحیت نوں بہت نقصان پہنچایا . . . " [۲۰۰] امور خارجہ کے جنوری / فروری 1995 دے ایڈیشن وچ ، فرانسیسی سفارت کار ایرک راؤلو نے لکھیا: " اوہ عراقی عوام ، جنہاں توں حملے دے بارے وچ مشورہ نئيں کيتا گیا سی ، نے اپنی حکومت دے جنون دی قیمت ادا کردتی اے۔ . . . عراقی کویت توں اپنی فوج نوں بھگانے دے لئی فوجی کارروائی دے جواز نوں سمجھدے سن ، لیکن انھاں عراقی انفراسٹرکچر تے صنعت نوں منظم طریقے توں تباہ یا ناکارہ کرنے دے لئی فضائی طاقت دا استعمال کرنے دے اتحادی افواج نوں سمجھنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا: الیکٹرک پاور اسٹیشن (نصب شدہ صلاحیت دا 92 فیصد تباہ) ، ریفائنریز (پیداواری صلاحیت دا 80 فیصد) ، پیٹروکیمیکل کمپلیکس ، ٹیلی مواصلات مراکز (بشمول 135 ٹیلیفون نیٹ ورک) ، پل (100 توں زیادہ) ، سڑکاں ، شاہراہاں ، ریل روڈ ، سیکڑاں لوکوموٹوس تے سامان توں بھریا ہويا باکس باکس ، ریڈیو تے ٹیلی ویژن نشریاتی اسٹیشن ، سیمنٹ ایلومینیم ، ٹیکسٹائل ، بجلی دی کیبلز تے طبی سامان تیار کرنے والے کارخانے تے کارخانے۔ " [۲۰۱] اُتے ، اس دے نتیجے وچ اقوام متحدہ نے پورے ملک وچ ارباں اسپتالاں ، اسکولاں تے پانی صاف کرنے دی سہولیات دی تعمیر نو اُتے خرچ کيتا۔ [۲۰۲]
اتحاد جنگی قیدیاں دا غلط استعمال
[سودھو]تنازعہ دے دوران ، اتحادی فضائیہ دے طیارے نوں عراق وچ گرایا گیا ،اس دے عملے نوں جنہاں نوں ٹی وی اُتے جنگی قیدی دکھایا گیا سی ، جس وچ تشدد دے نشانات وی سن ۔ ناقص سلوک دی متعدد شہادتاں وچ ، [۲۰۳] یو ایس اے ایف دے کیپٹن رچرڈ اسٹور نوں خلیج فارس دی جنگ دے دوران عراقیاں نے مبینہ طور اُتے تشدد دا نشانہ بنایا سی۔ عراقی خفیہ پولیس نے اس دی ناک توڑ دتی ، اس دے موڈھے نوں وکھ کيتا تے اس دے کان دے سر نوں پنکچر کردتا۔ [۲۰۴] رائل ایئر فورس دے طوفان دے عملے دے جان نکول تے جان پیٹرز نے دونے اُتے الزام لگایا اے کہ انھاں اس دوران تشدد دا نشانہ بنایا گیا سی۔ [۲۰۵][۲۰۶] نکول تے پیٹرز ٹیلی ویژن اُتے جنگ دے خلاف بیانات دینے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ برطانوی اسپیشل ایر سروس براوو ٹو زیرو دے ممبراں نوں اتحادی افواج نوں اسکود میزائلاں دے عراقی سپلائی لائن دے بارے وچ معلومات فراہم کردے ہوئے پھڑیا گیا۔ صرف اک ، کرس ریان ، نے گرفتاری توں اجتناب کيتا جدوں کہ اس گروپ دے باقی بچ جانے والے ممبراں نوں پرتشدد تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ [۲۰۷] فلائٹ سرجن (بعد وچ جنرل) رونڈا کورنم دی اس دے اغوا کاراں وچوں اک دی طرف توں عصمت دری ہوئی سی جو اک بلیک ہاک ہیلی کاپٹر جس وچ اوہ سوار سی جسنوں مار گرایا گیا ، جدوں اوہ اک گرائے گئے F-16 دے پائلٹ نوں تلاش کر رہی سی۔
آپریشن سدرن واچ
[سودھو]جنگ دے بعد توں ہی امریکا دی سعودی عرب وچ 5،000 فوجیاں دی مسلسل موجودگی اے – عراق وچ 2003 دے تنازعہ دے دوران ایہ تعداد 10 ہزار ہوگئی۔ آپریشن ساؤتھرن واچ نے 1991 دے بعد قائم جنوبی عراق اُتے نو فلائی زون نافذ کيتا۔ بحرین وچ مقیم امریکی پنجويں فلیٹ دے ذریعہ خلیج فارس دی شپنگ لیناں دے ذریعے تیل دی برآمد نوں محفوظ بنایا گیا۔
چونکہ سعودی عرب وچ مک'sہ تے مدینہ ، اسلام دے سب توں پُرجوش تھاںواں نيں ، بوہت سارے مسلمان مستقل فوجی موجودگی اُتے پریشان سن ۔ جنگ دے بعد سعودی عرب وچ امریکی فوجیاں دی مسلسل موجودگی 11 ستمبر نوں ہونے والے دہشت گردانہ حملےآں ، خبار ٹاورز بم دھماکے ، تے 1998 دے امریکی سفارت خانے وچ بم دھماکےآں (7 اگست) دے لئی منتخب کردہ تریخ دے اک واضح محرکات وچوں اک سی۔ اٹھیا سال تک جدوں امریکی فوجی سعودی عرب بھیجے گئے سن ۔ [۲۰۸] اسامہ بن لادن نے اسلامی نبی محمد دی ترجمانی کردے ہوئے "عرب وچ کافراں دی مستقل موجودگی" اُتے پابندی عائد کردتی۔ [۲۰۹] 1996 وچ ، بن لادن نے اک فتویٰ جاری کيتا ، جس وچ امریکی فوجیاں نوں سعودی عرب چھڈنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ رحیم اللہ یوسف زئی دے نال دسمبر 1999 دے انٹرویو وچ ، بن لادن نے کہیا کہ انھاں لگدا اے کہ امریکی "مکہ دے بہت نیڑے" سن تے اسنوں پوری اسلامی دنیا دے لئی اشتعال انگیزی سمجھدے سن ۔
پابندیاں
[سودھو]6 اگست 1990 نوں ، کویت اُتے عراق دے حملے دے بعد ، اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل نے قرارداد 661 منظور دی جس وچ عراق اُتے معاشی پابندیاں عائد کيتی گئياں ، مکمل طور اُتے تجارتی پابندی دی فراہمی ، طبی سامان ، خوراک تے انسانی ضروریات دی ہور اشیا نوں چھڈ کے ، انہاں دا تعین کيتا جائے گا۔ کونسل دی پابندیاں دی کمیٹی۔ 1991 توں لے کے 2003 تک ، حکومتی پالیسی تے پابندیاں دے نظام دے اثرات ہائپر انفلیشن ، وسیع پیمانے اُتے غربت تے غذائیت دا باعث بنے۔
1990 دی دہائی دے آخر وچ ، اقوام متحدہ نے عراقی عراقیاں نوں درپیش مشکلات دی وجہ توں عائد پابندیاں وچ نرمی اُتے غور کيتا۔ مطالعات وچ پابندیاں دے کئی سالاں دے دوران جنوبی تے وسطی عراق وچ جاں بحق ہونے والے افراد دی تعداد اُتے اختلاف اے۔ [۲۱۰][۲۱۱]
قورنا مارشیز دی ڈریننگ
[سودھو]جنگ دے دوران تے اس دے فورا بعد ہی ، قورنا مارشیز دی نکاسی آب دا اک منصوبہ سی جو دجلہ -فرات دریائی نظام وچ دلدل دے اک وڈے علاقے نوں نکالدا سی۔ اس توں پہلے تقریبا 3،000 مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے محیط ، گیلے علاقےآں دے وڈے احاطے وچ تقریبا پانی توں خالی کر دتا گیا سی ، تے جنگ تے 1991 دی بغاوت دے بعد مقامی شیعاں دی آبادی منتقل ہوگئی سی۔ 2000 تک ، اقوام متحدہ دے ماحولیاتی پروگرام نے اندازہ لگایا سی کہ دلدل دے 90٪ حصہ غائب ہوچکے نيں ، جس دی وجہ توں ۷٬۵۰۰ مربع میل (۱۹٬۰۰۰ کلومیٹر2) توں زیادہ علاقہ صحرا وچ تبدیل ہوئے رہیا اے ۔ [ حوالہ دی ضرورت ] قرنا مارشز دی نکاسی نوں وی میسوپوٹیمین مارشیز دی ڈریننگ عراق کہیا گیا سی تے 1950 ء تے 1990 دی دہائی دے درمیان ایران وچ دجلہ فرات دے ندی دے نظام وچ دلدل دے وڈے علاقےآں نوں صاف کرنے دے لئی ایران وچ اک چھوٹی سی ڈگری آگئی۔ اس توں پہلے اس وچ تقریبا 20،000 کلومیٹر2 (7،700 مربع میل) رقبے دا احاطہ کيتا گیا سی ، 2003 وچ عراق اُتے حملے توں پہلے گیلے علاقےآں دا اک وڈا احاطہ 90 فیصد سوھا سی۔ دلدل نوں عموما تن اہم ذیلی مارشاں وچ تقسیم کيتا گیا اے ، حوثیش ، وسطی ، تے ہمار مارش تے تِناں مختلف وجوہات دی بنا اُتے مختلف اوقات وچ نالے گئے۔ وسطی مارشاں دی ابتدائی نکاسی دا مقصد زراعت دے لئی زمین اُتے دوبارہ قبضہ کرنا سی لیکن بعد وچ ایہ تِناں دلدل جنگ تے انتقام دا اک آلہ کار بن جاواں گے۔ [۲۱۲]
اقوام متحدہ دے انسانی حقوق کمیشن ، اسلامی سپریم کونسل آف عراق ، ویٹ لینڈز انٹرنیشنل ، تے مڈل ایسٹ واچ ورگی متعدد بین الاقوامی تنظیماں نے اس منصوبے نوں آبی موڑ دے ہتھکنڈاں دے ذریعے مارش عرباں نوں علاقے توں دور کرنے اُتے مجبور کرنے دی اک سیاسی کوشش قرار دتا اے۔ [۲۱۲]
تیل پھیلنا
[سودھو]23 جنوری نوں ، عراق نے خلیج فارس وچ 400 ملین امریکی گیلن (1،500،000 معکب میٹر) خام تیل سُٹ دیا[۲۱۴] ، جس دی وجہ توں اس وقت دی تریخ دا سب توں وڈا ساحل توں پرے تیل پھیلدا اے۔[۲۱۳] ایہ جان بجھ کر قدرتی وسائل دے حملے دے طور اُتے دسیا گیا اے کہ امریکی بحری جہازاں نوں ساحل توں آنے توں روکنے دے لئی (مسوری تے وسکونسن نے جنگ دے دوران فیلکا جزیرے اُتے گولہ باری کيتی سی تاکہ اس خیال نوں تقویت مل سکے کہ اوتھے اُتے حملہ کرنے دی کوشش کيتی جاسکدی اے )۔[۲۱۵] اس وچوں تقریبا– 30-40٪ عراقی سا[]حلی اہداف اُتے اتحادیاں دے چھاپےآں توں ہويا اے۔[۲۱۶]
کویندی تیل دے کنوواں نوں اگ لگانا
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Operation_Desert_Storm_22.jpg/220px-Operation_Desert_Storm_22.jpg)
کویت وچ تیل دی لپیٹ وچ عراقی فوج نے نچلی زمین دی پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے 700 تیل دے کنوواں نوں اگ لگانے دے سبب 1991 وچ ملک فتح کرنے دے بعد کویت توں پسپائی اختیار کيتی سی لیکن اتحادی فوج دے ذریعہ انھاں کڈیا گیا سی۔ اگ جنوری تے فروری 1991 وچ شروع ہوئی سی ، تے آخری اگ نومبر تک بجھی گئی۔ [۲۱۷]
فائر فائٹنگ عملے نوں بھیجنے دے خطرات دی وجہ توں ہونے والی اگ بے قابو ہوگئی۔ تیل دے کنوواں دے آس پاس دے علاقےآں وچ بارودی سرنگاں رکھی گئی سن تے اگ لگنے توں پہلے ہی علاقےآں دی فوجی صفائی ضروری سی۔ کدرے کدرے ۶ میلیون بشکه (۹۵۰٬۰۰۰ میٹر3) ہر دن تیل ضائع ہويا۔ آخر کار ، نجی طور اُتے معاہدہ کرنے والے عملے نے کویت نوں ڈیڑھ ارب امریکی ڈالر دی لاگت توں اگ اُتے قابو پالیا۔ [۲۱۸] اُتے ، اس وقت تک ، لگ بھگ 10 مہینےآں تک اگ بھڑک چکيتی سی ، جس توں وڈے پیمانے اُتے آلودگی پھیل رہی سی۔
لاگت
[سودھو]ریاستہائے متحدہ نوں جنگ کيتی قیمت دا حساب امریکی کانگریس نے اپریل 1992 وچ $ 61.1 بلین [۲۱۹] ($ سانچہ:Format price برابر) کيتا سی سانچہ:Inflation-year وچ )۔ سانچہ:Inflation/fn اس رقم دا تقریبا 52 بلین ڈالر دوسرے ملکاں نے ادا کيتا: 36 ارب کویت ، سعودی عرب تے خلیج فارس دی ہور عرب ریاستاں نے؛ جرمنی تے جاپان دے ذریعہ 16 بلین ڈالر (جس نے اپنے حلفےآں دی وجہ توں کوئی جنگی افواج نئيں بھیجاں)۔ سعودی عرب دی شراکت دا تقریبا 25٪ حصہ فوجیاں نوں غیر مہربان خدمات مثلا خوراک تے آمدورفت دے نال ادا کيتا گیا سی۔ امریکی فوجیاں نے مشترکہ طاقت دا تقریبا 74٪ نمائندگی کيتا ، تے اس وجہ توں عالمی قیمت زیادہ سی۔
ترقی پذیر ملکاں اُتے اثر
[سودھو]خلیج فارس دی عرب ریاستاں اُتے اثرات دے علاوہ ، بحران دے بعد پیدا ہونے والی معاشی رکاوٹاں نے بہت ساری ریاستاں نوں متاثر کيتا۔ اوورسیز ڈویلپمنٹ انسٹی ٹیوٹ (ون ڈے) نے 1991 وچ ترقی پذیر ریاستاں اُتے اثرات تے عالمی برادری دے ردعمل دا جائزہ لینے دے لئی اک مطالعہ کيتا۔ اس دن اک بریفنگ پیپر نوں حتمی شکل دتی گئی سی کہ تنازعہ ختم ہونے اُتے انہاں دی کھوج نوں کڈیا گیا اے جس دے دو اہم نتائج سن : بہت ساری ترقی پذیر ریاستاں شدید متاثر ہوئیاں سن تے جدوں کہ اس بحران دے بارے وچ خاطر خواہ جواب ملیا اے ، امداد دی تقسیم انتہائی منتخب سی۔ [۲۲۰]
ون ڈے وچ "لاگت" دے عناصر شامل نيں جس وچ تیل دی درآمد ، ترسیلات دی روانی ، دوبارہ آبادکاری دے اخراجات ، برآمدی آمدنی وچ کمی تے سیاحت شامل نيں۔ مصر دے لئی ، لاگت مجموعی طور اُتے 1 بلین ڈالر ، جی ڈی پی دا 3 فیصد۔ یمن اُتے 830 ملین ڈالر ، جی ڈی پی دا 10٪ لاگت آئی ، جدوں کہ اس اُتے اردن دی 1.8 بلین ڈالر ، جی ڈی پی دا 32 فیصد لاگت آئی۔
ترقی پذیر ریاستاں دے بحران دے بارے وچ بین الاقوامی رد عمل دا خلیجی بحران بحران مالیاتی رابطہ گروپ دے ذریعہ امداد فراہم کرنے دے نال ہی سامنے آیا اے۔ اوہ 24 ریاسدیاں سن ، جنہاں وچ او ای سی ڈی دے بیشتر ملکاں دے علاوہ کچھ خلیجی ریاستاں اُتے مشتمل اے: سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات ، قطر تے کویت۔ اس گروپ دے ممبران نے 14 بلین ڈالر دی ترقیاتی امداد تقسیم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔
ورلڈ بینک نے موجودہ پروجیکٹ تے ایڈجسٹمنٹ لون دی فراہمی نوں تیز کرکے جواب دتا۔ بین الاقوامی مالیاتی فنڈ نے قرض دینے دی دو سہولیات نوں اپنایا – بہتر ساختی ایڈجسٹمنٹ دی سہولت (ای ایس اے ایف) تے معاوضہ تے ہنگامی فنانسنگ سہولت (سی سی ایف ایف)۔ یوروپی برادری نے 2 بلین ڈالر دی پیش کش دی سانچہ:Clarify مدد وچ ۔ [۲۲۰]
میڈیا کوریج
[سودھو]جنگ دا بہت زیادہ ٹیلیویژن کيتا گیا۔ پہلی بار ، پوری دنیا دے لوکاں نے میزائلاں دی براہ راست تصویر دیکھی جو اپنے اہداف نوں نشانہ بناندی نيں تے ہوائی جہاز دے جہاز توں جانے والے جنگجوواں نوں۔ اتحادی افواج اپنے ہتھیاراں دی درستگی دا مظاہرہ کرنے دے خواہاں سن۔
ریاستہائے متحدہ وچ ، "بگ تھری" نیٹ ورک دے اینکرز نے جنگ دے نیٹ ورک نیوز کوریج دی قیادت کی: اے بی سی دے پیٹر جیننگز ، سی بی ایس دے ڈین ریتھ ، تے این بی سی دے ٹام بروکیا جدوں شام وچ جنوری 1991 نوں فضائی حملےآں دا آغاز ہويا تاں شام دی خبراں دی نشریات نوں اینکرنگ کر رہے سن ۔ . اے بی سی نیوز دے نمائندے گیری شیپارڈ نے بغداد توں براہ راست رپورٹنگ کردے ہوئے ، شہر دی خاموشی دے بارے وچ جیننگز نوں دسیا۔ لیکن ، کچھ ہی لمحاں بعد ، شیپرڈ واپس آگیا جدوں افق اُتے روشنی دی چمکاں دکھادی دیدیاں سن تے زمین اُتے ٹریسر فائر دی آواز سنائی دی۔
سی بی ایس اُتے ، ناظرین بغداد توں رپورٹنگ کردے ہوئے ، نامہ نگار ایلن پزی دی اک رپورٹ دیکھ رہے سن ، جدوں جنگ شروع ہوئی۔ بلکہ ، رپورٹ ختم ہونے دے بعد ، بغداد وچ چمکنے تے سعودی عرب دے اڈاں اُتے بھاری ہوائی ٹریفک دی غیر مصدقہ اطلاعات دا اعلان کيتا۔ این بی سی نائٹلی نیوز اُتے ، نامہ نگار مائک بوئچر نے سعودی عرب دے شہر دہران وچ ہوائی غیر معمولی سرگرمی دی اطلاع دی۔ کچھ ہی لمحاں بعد ، بروکیا نے اپنے ناظرین نوں اعلان کيتا کہ فضائی حملہ شروع ہوگیا اے۔
فیر وی ، ایہ سی این این سی جس دی کوریج نے سب توں زیادہ مقبولیت حاصل کيتی سی تے واقعتا اس دے جنگی وقت دی کوریج نوں اکثر نیٹ ورک دی تریخ دا اک اہم واقعہ قرار دتا جاندا اے ، جو بالآخر سی این این انٹرنیشنل دے قیام دا باعث بندا اے۔ فضائی حملے شروع ہُندے ہی سی این این دے نمائندے جان ہولی مین تے پیٹر آرنیٹ تے سی این این دے اینکر برنارڈ شا نے بغداد دے الرشید ہوٹل توں آڈیو رپورٹس جاری کيتیاں ۔ اس نیٹ ورک نے اس توں پہلے عراقی حکومت نوں اپنے عارضی بیورو وچ مستقل آڈیو سرکٹ لگانے دی اجازت دینے دا یقین دلایا سی۔ جدوں بم دھماکے دے دوران مغربی ٹی وی دے ہور تمام نمائندےآں دے ٹیلیفون ہلاک ہوگئے تاں ، سی این این واحد خدمت سی جو براہ راست رپورٹنگ فراہم کردتی سی۔ ابتدائی بمباری دے بعد ، ارنیٹ پِچھے رہیا تے ، اک عرصے دے لئی ، عراق توں واحد امریکی ٹی وی نمائندے دی رپورٹنگ کر رہیا سی۔
برطانیہ وچ ، بی بی سی نے اپنے قومی تقریر ریڈیو اسٹیشن بی بی سی ریڈیو 4 دے ایف ایم حصے نوں ریڈیو 4 نیوز ایف ایم بنانے دے لئی 18 گھنٹےآں دے رولنگ نیوز فارمیٹ اُتے وقف کيتا۔ صدر بش نے جنگ بندی تے کویت دی آزادی دے اعلان دے فورا بعد ہی اس اسٹیشن دا قیام مختصر سی۔ اُتے ، اس نے ریڈیو فائیو لائیو دے بعد وچ تعارف دی راہ ہموار کردتی۔
بی بی سی دے دو صحافی ، جان سمپسن تے باب سمپسن (کوئی تعلق نئيں) ، نے اپنے ایڈیٹرز دی تردید دی تے جنگ کيتی پیشرفت دے بارے وچ اطلاع دینے دے لئی بغداد ہی رہے۔ اوہ اس رپورٹ دے ذمہ دار سن جس وچ اک "بدنام زمانہ کروز میزائل شامل سی جو اک گلی توں سفر کيتا تے ٹریفک دی روشنی وچ کھبے طرف مڑا۔"
دنیا بھر دے اخبارات نے وی جنگ دا احاطہ کيتا تے ٹائم میگزین نے 28 جنوری 1991 نوں اک خصوصی شمارہ شائع کيتا ، "جنگ خلیج وچ جنگ" دے عنوان توں بغداد دی تصویر دے بارے وچ لکھیا گیا سی جدوں جنگ شروع ہوئی سی۔
میڈیا دی آزادی دے بارے وچ امریکی پالیسی ویتنام دی جنگ دے مقابلے وچ زیادہ پابند تھی ۔ اس پالیسی نوں پینٹاگون دی اک دستاویز وچ شامل کيتا گیا سی جس دا عنوان انیکس فوکسروٹ اے ۔ پریس دی زیادہ تر معلومات فوج دے زیر اہتمام بریفنگس توں آئیاں ۔ صرف منتخب صحافیاں نوں اگلی مورچاں دا دورہ کرنے یا فوجیاں دے نال انٹرویو لینے دی اجازت سی۔ ایہ دورے ہمیشہ افسران دی موجودگی وچ کيتے جاندے سن ، تے بعد وچ فوج تے سنسرشپ دی طرف توں انہاں دی پہلے توں منظوری لی جاندی سی۔ ایہ واضح طور اُتے حساس معلومات نوں عراق دے سامنے آنے توں بچانے دے لئی سی۔ ایہ پالیسی ویتنام جنگ دے بارے وچ فوج دے تجربے توں بہت زیادہ متاثر ہوئی سی ، جس وچ جنگ دے دوران امریکا دے اندر عوامی مخالفت ودھدتی گئی۔ ایہ نہ صرف مشرق وسطی وچ معلومات دی حد سی۔ میڈیا اس جنگ اُتے وی پابندی لگیا رہیا سی جس وچ جنگ دے بارے وچ زیادہ گرافک عکاسی کيتی گئی سی جداں کین جاریکے دے جلے ہوئے عراقی فوجی دی تصویر نوں امریکی اے پی تار توں کھچ لیا گیا سی جدوں کہ یورپ وچ وی اسنوں وسیع کوریج دتی گئی سی۔ [۲۲۱][۲۲۲]
اسی وقت ، جنگ اپنی کوریج وچ نويں سی۔ تقریبا نصف جنگ دے دوران ، عراق دی حکومت نے مغربی خبر رساں ادارےآں دے ذریعہ ملک توں براہ راست سیٹلائٹ ٹرانسمیشن دی اجازت دینے دا فیصلہ کيتا ، تے امریکی صحافی بغداد وچ وڈے پیمانے اُتے واپس آئے۔ این بی سی دے ٹام اسپل ، اے بی سی دے بل بلیکمور ، تے سی بی ایس نیوز دے بیٹسی آرون نے عراقی سنسرشپ دے تابع ہونے دی اطلاع دی۔ پوری جنگ دے دوران ، آنے والے میزائلاں دی فوٹیج تقریبا فوری طور اُتے نشر کيتیاں گئیاں۔
سی بی ایس نیوز دا اک برطانوی عملہ ، ڈیوڈ گرین تے اینڈی سیمسن ، سیٹلائٹ ٹرانسمیشن دے سازوسامان توں لیس ، فرنٹ لائن افواج دے نال سفر کيتا تے ، لڑائی دے راستے دی براہ راست ٹی وی تصاویر منتقل کرنے دے بعد ، کویت شہر وچ فورسز دے اک روز پہلے براہ راست نشریات کيتا۔ دوسرے دن شہر توں ٹیلی ویژن تے عرب افواج دے داخلی راستے نوں چھپا رہے نيں۔
متبادل ذرائع ابلاغ نے جنگ دے خلاف آراء پیش کیندے۔ ڈیپ ڈش ٹیلی ویژن نے امریکا تے بیرون ملک آزاد پروڈیوسراں دے حصے مرتب ک، تے اک 10 گھینٹے دی سیریز تیار کيتی جسنوں بین الاقوامی سطح اُتے تقسیم کيتا گیا ، جسنوں خلیج بحران ٹی وی پروجیکٹ کہندے نيں۔ [۲۲۳] سیریز دے پہلے پروگرام وار ، آئل اینڈ پاور [۲۲۴] نوں جنگ شروع ہونے توں پہلے سن 1990 وچ مرتب تے جاری کيتا گیا سی۔ نیوز ورلڈ آرڈر [۲۲۵] سیریز دے اک ہور پروگرام دا عنوان سی۔ اس نے جنگ نوں فروغ دینے وچ میڈیا دی شمولیت دے نال نال میڈیا دی کوریج اُتے امریکیوں دے رد عمل اُتے وی توجہ دتی۔ سان فرانسسکو وچ ، پیپر ٹائیگر ٹیلی ویژن مغرب نے اک ہفتہ وار کیبل ٹیلی ویژن شو تیار کيتا جس وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں ، فنکاراں دے اقدامات ، لیکچرز ، تے اخباری دفاتر تے ٹیلی ویژن اسٹیشناں اُتے مرکزی دھارے دے میڈیا کوریج دے خلاف مظاہرےآں دی روشنی پائی گئی سی۔ امریکا بھر دے شہراں وچ مقامی میڈیا دے ذرائع ابلاغ نے ايسے طرح دے اپوزیشن میڈیا دی نمائش کيتی۔
تنظیم فیئرنس اینڈ ایکوریسی انہاں رپورٹنگ (ایف اے آئی آر) نے جنگ دے دوران مختلف مضامین تے کتاباں وچ میڈیا کوریج دا تنقیدی تجزایہ کیہ ، جداں 1991 دی خلیج جنگ کوریج: دتی بدترین سنسرشپ گھر وچ تھی ۔ [۲۲۶]
اصطلاحات
[سودھو]مندرجہ ذیل ناں خود تنازعہ نوں بیان کرنے دے لئی استعمال ہوئے نيں: خلیجی جنگ تے فارس خلیجی جنگ مغربی ملکاں وچ استعمال ہونے والے تنازعہ دے لئی سب توں عام اصطلاحات نيں ، حالانکہ اسنوں پہلی خلیجی جنگ وی کہیا جاسکدا اے (اسنوں 2003 دے یلغار توں ممتاز بنانے دے لئی ) عراق تے اس دے بعد دی عراق جنگ )۔ بعض مصنفاں نے اسنوں ایران تے عراق جنگ توں ممتاز کرنے دے لئی دوسری خلیجی جنگ قرار دتا اے۔ [۲۲۷] کویت دی آزادی ( عربی: تحرير الكويت ) اصطلاح کویت تے اتحادی ملکاں دی بیشتر عرب ریاستاں بشمول سعودی عرب ، بحرین ، مصر تے متحدہ عرب امارات دے زیر استعمال اے ۔ دوسری زباناں دی شرائط وچ سانچہ:Lang-fr شامل نيں تے سانچہ:Lang-de ( خلیجی جنگ )؛ سانچہ:Lang-de ( دوسری خلیجی جنگ )؛ سانچہ:Lang-fr ( کویت دی جنگ )
آپریشنل ناں
[سودھو]اتحادی ملکاں دی بیشتر ریاستاں نے اپنی کارروائیاں تے جنگ دے عملی مراحل دے لئی مختلف ناں استعمال کیندے۔ ایہ بعض اوقات تنازعہ دے مجموعی ناں دے طور اُتے غلط طور اُتے استعمال کیندے جاندے نيں ، خاص طور اُتے امریکی صحرائی طوفان :
- آپریشن ڈیزرٹ شیلڈ 2 اگست 1990 توں 16 جنوری 1991 تک امریکی فوج دی تشکیل تے سعودی عرب دے دفاع دے لئی امریکی آپریشنل ناں سی۔
- آپریشن ڈیزرٹ اسٹارم ، 17 فروری 1991 تک ، 28 جنوری 1991 تک ، ایئر لینڈ تنازعات دا امریکی ناں سی۔
- آپریشن ڈیزرٹ سیبر (ابتدائی ناں آپریشن صحرائی تلوار) کویندی تھیٹر آف آپریشنز ("100 گھنٹےآں دی جنگ") وچ عراقی فوج دے خلاف ہوائی اڈے اُتے چھاپہ مار کرنے دا امریکی ناں سی۔ صحرائی طوفان.
- آپریشن ڈیزرٹ فیئر ویل دا ناں 1991 وچ کویت دی آزادی دے بعد امریکی یونٹاں تے سامان دی واپسی دے ناں دتا گیا سی ، جسنوں بعض اوقات آپریشن صحرا کالم وی کہیا جاندا اے۔
- آپریشن گرینبی آپریشن تے تنازعہ دے دوران برطانوی فوجی سرگرمیاں دا برطانوی ناں سی۔
- تنازعہ وچ فرانسیسی فوجی سرگرمیاں دے لئی اوپیرینیشن ڈاگوٹ فرانس دا ناں سی۔
- آپریشن رگڑ کینیڈا دی کارروائیاں دا ناں سی
- آپریشناں تے تنازعات دا اوپرازائن لوکاسٹا (اطالوی دے لئی ٹڈسٹ ) اطالوی ناں سی۔
مہم دے ناں
[سودھو]امریکا نے تنازع نوں تن وڈی مہماں وچ تقسیم کيتا:
- 2 جنوری 1990 نوں 16 جنوری 1991 تک سعودی عرب ملک دا دفاع ۔
- آزادی تے کویت دا دفاع 17 جنوری 1991 تک ، 11 اپریل 1991 تک۔
- جنوب مغربی ایشیاء سیز فائر - 12 اپریل 1991 تک ، 30 نومبر 1995 تک ، جس وچ آپریشن پروڈے کمفرٹ شامل اے۔
ٹکنالوجی
[سودھو]پچھلی جنگاں دے مقابلے وچ کم توں کم شہری ہلاکتاں دے نال فوجی حملے کرنے دی اجازت دینے وچ درستگی دے نال گآئیڈڈ اسلحہ نوں اہم قرار دتا گیا سی ، حالانکہ ایہ زیادہ روايتی ، کم درست بماں دی طرح استعمال نئيں کیندے جاندے سن ۔ شہر بغداد وچ مخصوص عمارتاں اُتے بمباری کيتی جاسکدی اے جدوں کہ انہاں دے ہوٹلاں وچ صحافیاں نے کروز میزائلاں نوں اڑاندے دیکھیا۔
اتحاد دے ذریعہ گرائے گئے تمام بماں وچوں تقریبا.4 7.4٪ بمقابلہ درست راہنماواں دوسرے بماں وچ کلسٹر بم شامل سن ، جو متعدد بارودی مواد پھیلاندے نيں ، [۲۲۸] تے ڈیزی کٹر ، 15،000 پاؤنڈ بم جو سیکڑاں گز دے اندر ہر چیز نوں بگاڑ سکدے نيں۔
اس وقت گلوبل پوزیشننگ سسٹم (جی پی ایس) یونٹ نسبتا نويں سن تے اتحادی یونٹاں نوں صحرا وچ آسانی توں تشریف لیانے دے قابل بنانے وچ اہم سن ۔ چونکہ فوجی GPS دے وصول کنندگان زیادہ تر فوجیاں دے لئی دستیاب نئيں سن لہذا بوہت سارے تجارتی طور اُتے دستیاب اکائیاں دا استعمال کردے نيں۔ انہاں نوں بہترین اثر انداز ہونے دے لئی استعمال کرنے دی اجازت دینے دے لئی ، صحرا طوفان دی مدت دے لئی جی پی ایس سسٹم دی "منتخب دستیابی" خصوصیت نوں بند کردتا گیا سی ، جس توں انہاں تجارتی وصول کنندگان نوں فوجی سازوسامان دی طرح صحت توں متعلق فراہم کرنے دا موقع ملا۔ [۲۲۹]
ایئر بورن وارننگ اینڈ کنٹرول سسٹم (AWACS) تے سیٹلائٹ مواصلات دے نظام وی اہم سن ۔ اس دی دو مثالاں امریکی بحریہ دے گرومین ای 2 ٹو ہاکی تے امریکی فضائیہ دی بوئنگ ای 3 سنٹری نيں ۔ دونے آپریشن دے کمانڈ تے کنٹرول ایریا وچ استعمال ہوئے سن ۔ انہاں نظاماں نے فضائی ، زمینی تے بحری افواج دے وچکار ضروری رابطےآں دے رابطے فراہم کیندے۔ ایہ متعدد وجوہات وچوں اک اے جنہاں دی اتحادی افواج نے فضائی جنگ اُتے غلبہ حاصل کيتا۔
امریکی ساختہ رنگین فوٹو کاپیر عراق دے جنگ دے کچھ منصوبےآں نوں تیار کرنے دے لئی استعمال کیندے گئے سن ۔ کچھ کاپیراں وچ چھپے ہوئے ہائی ٹیک ٹرانسمیٹر موجود سن جس وچ امریکی الیکٹرانک جنگی طیارےآں دے بارے وچ انہاں دی پوزیشن دا انکشاف ہويا سی جس دے نتیجے وچ زیادہ عین بم دھماکے ہوئے سن ۔
سکڈ تے پیٹریاٹ میزائل
[سودھو]جنگ وچ عراق دے سکود میزائلاں دے کردار نوں نمایاں کيتا گیا۔ سکڈ اک تاکتیکی بیلسٹک میزائل اے جسنوں سوویت یونین نے تیار کيتا تے مشرقی جرمنی وچ فارورڈ تعینات سوویت آرمی ڈویژناں دے درمیان تعینات کيتا۔
اسکاڈ میزائل غیرجانبدارانہ رہنمائی دا استعمال کردے نيں جو انجناں دے چلنے دی مدت تک چلدا اے۔ عراق نے اسکوڈ میزائل دا استعمال کردے ہوئے انہاں نوں سعودی عرب تے اسرائیل دونے وچ لانچ کيتا۔ کچھ میزائلاں نے وڈے پیمانے اُتے ہلاکتاں کيتیاں ، جدوں کہ دوسرےآں نوں بوہت گھٹ نقصان پہنچیا۔ حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ دی ضرورت ] امریکی پیٹریاٹ میزائل پہلی بار جنگ وچ استعمال ہويا۔ امریکی فوج نے اس وقت اسکوڈز دے خلاف اعلیٰ تاثیر دا دعوی کيتا سی ، لیکن بعد وچ تجزیہ اعداد و شمار نوں کم توں کم 9 فیصد تک پہنچاندا اے ، جدوں کہ 158 وچوں 45 فیصد پیٹریاٹ ملبے یا جھوٹھے اہداف دے خلاف سن ۔ ہالینڈ دی وزارت دفاع ، جس نے اسرائیل تے ترکی وچ شہریاں دی حفاظت دے لئی پیٹریاٹ میزائل وی بھیجے سن ، بعد وچ اس اعلیٰ دعوے اُتے اختلاف کيتا۔ [۱۱۶] ہور ایہ کہ ، پیٹریاٹ میزائل دی آنے والی اسکیوڈ وچ مصروف نہ ہونے دی وجہ توں سافٹ ویئر دی خرابی دا گھٹ توں گھٹ اک واقعہ پیش آیا اے ، جس دے نتیجے وچ اموات ہوئیاں۔ [۲۳۰] امریکی فوج تے میزائل مینوفیکچراں دونے نے برقرار رکھیا کہ پیٹریاٹ نے خلیجی جنگ وچ "معجزہ کارکردگی" پیش کيتی۔ [۲۳۱]
مشہور سبھیاچار
[سودھو]خلیجی جنگ متعدد ویڈیو گیمز دا موضوع رہی اے جنہاں وچ تنازعات: صحرا طوفان ، تنازعہ: صحرائی طوفان دوم تے خلیجی جنگ: آپریشن صحرا ہتھوڑا شامل نيں۔ فلم وچ جار ہیڈ (2005) سمیت متعدد عکاسی دی گئ نيں ، جو امریکی میرین انتھونی سوفورڈ دی 2003 وچ ايسے ناں دی یادداشت اُتے مبنی اے۔
ہور ویکھو
[سودھو]- 1973 Samita border skirmish
- United Nations Iraq–Kuwait Observation Mission (April 1991 – October 2003)
- Iraq–Russia relations
- Organization of United States Air Force Units in the Gulf War
- SIPRI Arms Transfers Database, Iraq 1973–1990
- Loss of Strength Gradient
- Military history of the United States
- Post–World War II air-to-air combat losses
نوٹ
[سودھو]- ↑ The numbering of Persian Gulf conflicts depends on whether the Iran–Iraq War (1980–1988) is referred to as the First (Persian) Gulf War (English language sources prior to the start of the Kuwait war in 1990 usually called it the Gulf War), which would make the 1990 war the Second (Persian) Gulf War. Different sources may call the conflicts by different names. The name 'خلیج فارس' is itself a subject of dispute. The start date of the Kuwait War can also be seen as either August 1990 (when Iraq's صدام حسین invaded کویت) or as January 1991 (the start of Operation Desert Storm, when the US-led coalition forced Iraq out of Kuwait), so that the war is also often called the 1991 Gulf War, the 1990–1991 Gulf War, the 1990s Gulf War, etc … This dating is also used to distinguish it from the other two 'Gulf Wars'.
- ↑ The war is also known under other names, such as the Persian Gulf War, First Gulf War, Gulf War I, Kuwait War, First Iraq War or Iraq War,[۲۴][۲۵][۲۶][lower-alpha ۱] before the term "Iraq War" became identified instead with the post-2003 عراق جنگ. The war has also earned the nickname Video Game War after the daily broadcast of images from cameras on board US bombers during Operation Desert Storm.[۲۷][۲۸]
حوالے
[سودھو]- ↑ ۱.۰ ۱.۱ Miller, Judith. "Syria Plans to Double Gulf Force." The New York Times, 27 March 1991.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Persian Gulf War, the Sandhurst-trained Prince
Khaled bin Sultan al-Saud was co-commander with General Norman Schwarzkopf www.casi.org.uk/discuss Archived 2016-03-03 at the وے بیک مشین - ↑ General Khaled was Co-Commander, with US General Norman Schwarzkopf, of the allied coalition that liberated Kuwait www.thefreelibrary.com Archived 2011-04-30 at the وے بیک مشین
- ↑ گلف وار اتحادی فوج (تازہ ترین دستیاب) ملک دے لحاظ توں Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Hersh, Seymour (2005). Chain of Command. Penguin Books, 181.
- ↑ ۷.۰ ۷.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ 18 M1 Abrams, 11 M60, 2 AMX-30
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Scales, Brig. Gen. Robert H.: Certain Victory. Brassey's, 1994, p. 279.
- ↑ Halberstadt 1991. p. 35
- ↑ Atkinson, Rick. Crusade, The untold story of the Persian Gulf War. Houghton Mifflin Company, 1993. pp. 332–3
- ↑ Captain Todd A. Buchs, B. Co. Commander, Knights In the Desert. Publisher/Editor Unknown. p. 111.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ M60 vs T-62 Cold War Combatants 1956–92 by Lon Nordeen & David Isby
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ NSIAD-92-94, "Operation Desert Storm: Early Performance Assessment of Bradley and Abrams". US General Accounting Office, 10 January 1992. Quote: "According to information provided by the Army's Office of the Deputy Chief of Staff for Operations and Plans, 20 Bradleys were destroyed during the Gulf war. Another 12 Bradleys were damaged, but four of these were quickly repaired. Friendly fire accounted for 17 of the destroyed Bradleys and three of the damaged ones
- ↑ ۱۸.۰ ۱۸.۱ ۱۸.۲ ۱۸.۳ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Iraqi Invasion of Kuwait; 1990 (Air War) Archived 6 October 2014 at the وے بیک مشین. Acig.org. Retrieved on 12 June 2011
- ↑ ۲۰.۰ ۲۰.۱ ۲۰.۲ ۲۰.۳ ۲۰.۴ Bourque P.455
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Tenth anniversary of the Gulf War: A look back. CNN. 17 January 2001. http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html. Archived 1 January 1996 at the وے بیک مشین
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ A Guerra do Golfo, os Estados Unidos e as Relações Internacionais accessed on 29 March 2011.
- ↑ Guerra/Terrorismo – O maior bombardeio da história Archived 2012-04-26 at the وے بیک مشین, access on 27 November 2011.
- ↑ ۲۹.۰ ۲۹.۱ "George Bush (Sr) Library – Margaret Thatcher Foundation". http://www.margaretthatcher.org/archive/us-bush.asp.
- ↑ Peters, John E; Deshong, Howard (1995). Out of Area or Out of Reach? European Military Support for Operations in Southwest Asia. RAND Corporation. ISBN 978-0-8330-2329-2.
- ↑ "Memória Globo". https://web.archive.org/web/20110725085143/http://memoriaglobo.globo.com/Memoriaglobo/0%2C27723%2CGYN0-5273-256436%2C00.html. Retrieved on 2017-03-26., access on 29 March 2011.
- ↑ "Livraria da Folha – Livro conta como Guerra do Golfo colocou a CNN no foco internacional – 08/09/2010". .folha.uol.com.br. http://www1.folha.uol.com.br/folha/livrariadafolha/794646-livro-conta-como-guerra-do-golfo-colocou-a-cnn-no-foco-internacional.shtml. Retrieved on 13 May 2011.
- ↑ A Guerra do Golfo, accessed on 29 March 2011
- ↑ A Guerra do Golfo, os Estados Unidos e as Relações Internacionais accessed on 29 March 2011.
- ↑ Guerra/Terrorismo – O maior bombardeio da história Archived 2012-04-26 at the وے بیک مشین, access on 27 November 2011.
- ↑ Tenth anniversary of the Gulf War: A look back. http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html. Retrieved on
- ↑ Operation Iraqi Freedom: Strategies, Approaches, Results, and Issues for Congress. (PDF) . Retrieved on 2014-05-24.
- ↑ ۳۸.۰ ۳۸.۱ ۳۸.۲ Stork (1990). Background to the Crisis: Why War?. Middle East Research and Information Project (MERIP). (رکنیت درکار)زمرہ:زر اشتراک درکار مواد کے روابط پر مشتمل صفحات
- ↑ Douglas A. Borer (2003). "Inverse Engagement: Lessons from U.S.-Iraq Relations, 1982–1990". US Army. https://web.archive.org/web/20061011195656/http://www.army.mil/professionalwriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html. Retrieved on 12 October 2006.
- ↑ Simons (2003). p. 333.
- ↑ Simons (2003). pp. 341–342.
- ↑ Simons (2003). pp. 343–344.
- ↑ Simons (2003). pp. 339–340.
- ↑ Simons (2003). p. 341.
- ↑ Cleveland, William L. A History of the Modern Middle East. 2nd Ed pg. 464
- ↑ ۴۶.۰ ۴۶.۱ Simons (2003). p. 334.
- ↑ Simons (2003). p. 335.
- ↑ Simons (2003). p. 336.
- ↑ Simons (2003). pp. 337–338.
- ↑ Simons (2003). p. 338.
- ↑ Simons (2003). p. 343.
- ↑ Yousseff M. Ibrahim, "Iraq Threatens Emirates And Kuwait on Oil Glut" New York Times, 18 July 1990
- ↑ Michael R. Gordon, "U.S. Deploys Air and Sea Forces After Iraq Threatens 2 Neighbors" New York Times, 25 July 1990
- ↑ ۵۴.۰ ۵۴.۱ Finlan (2003). pp. 25–26.
- ↑ ۵۵.۰ ۵۵.۱ "CONFRONTATION IN THE GULF; Excerpts From Iraqi Document on Meeting With U.S. Envoy" New York Times, 23 September 1990
- ↑ "Saddam's message of friendship to president Bush (Wikileaks telegram 90BAGHDAD4237)". US Department of State. 25 July 1990. https://web.archive.org/web/20110107203728/http://www.wikileaks.ch/cable/1990/07/90BAGHDAD4237.html. Retrieved on 2 January 2011.
- ↑ ۵۷.۰ ۵۷.۱ "The Operation Desert Shield/Desert Storm Timeline". https://web.archive.org/web/20080526135240/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=45404. Retrieved on 30 June 2010.
- ↑ ۵۸.۰ ۵۸.۱ Finlan (2003). p. 26.
- ↑ "Kuwait: Organization and Mission of the Forces". Library of Congress Country Studies. http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kw0058). Retrieved on 14 April 2012.
- ↑ Finlan (2003). p. 25.
- ↑ Childs, John; Corvisier, André (1994). A Dictionary of Military History and the Art of War. Wiley-Blackwell. p. 403. ISBN 978-0-631-16848-5.
- ↑ Knights, Michael (2005). Cradle of Conflict: Iraq and the Birth of Modern U.S. Military Power. United States Naval Institute. p. [https://books.google.com/books?id=FDJmjUUR9CUC&pg=PA20 20]. ISBN 978-1-59114-444-1.
- ↑ Dan Vaught. "Eyewitness, Col. Fred Hart 1". Users.lighthouse.net. https://web.archive.org/web/20090818141800/http://users.lighthouse.net/danvaught/eyewitness01.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ Cooper; Sadik. Iraqi Invasion of Kuwait; 1990.
- ↑ "Iraqis loot Kuwait's central bank of gold, cash". https://www.upi.com/Archives/1990/09/07/Iraqis-loot-Kuwaits-central-bank-of-gold-cash/4632652680000/.
- ↑ "The Stolen Dinars of Kuwait – PMG". https://www.pmgnotes.com/news/article/6160/The-Stolen-Dinars-of-Kuwait/#fn1.
- ↑ "Iran, Israel and the Shi'ite Crescent". pp. 14–15. https://web.archive.org/web/20141106055548/http://www.netanya.ac.il/ResearchCen/StrategicDialogue/AcademicPub/Documents/IRAN%20STUDY%20book-full.pdf.
- ↑ Al-Marashi, Ibrahim (Winter 2003). "Saddam's Security Apparatus During the Invasion of Kuwait and the Kuwaiti Resistance". The Journal of Intelligence History: 74–75. https://www.academia.edu/1022103.
- ↑ "Two ethnicities, three generations: Phonological variation and change in Kuwait". 2010. https://web.archive.org/web/20131019130212/https://theses.ncl.ac.uk/dspace/bitstream/10443/730/1/Taqi10.pdf. Retrieved on 5 March 2014.
- ↑ Levins, John M. (March 1995). "The Kuwaiti Resistance". Middle East Forum. http://www.meforum.org/238/the-kuwaiti-resistance.
- ↑ "Presentation on Gulf Oil Disruption". 22 May 1984. https://web.archive.org/web/20160304041513/http://www.wpainc.com/Archive/Reagan%20Administration/WFM%20Papers%20from%20Reagan%20Archives/Iran-Iraq/Presentation%20on%20Gulf%20Oil%20Disruption%205-22-84.pdf. Retrieved on 17 January 2017.
- ↑ Finlan (2003). p. 29.
- ↑ ۷۳.۰ ۷۳.۱ "Report of the Security Council: 16 June 1990 – 15 June 1991". Report of the Security Council--. 1993.
- ↑ Deese, David A. "Persian Gulf War, Desert Storm – War with Iraqi". The History Professor. http://www.laughtergenealogy.com/bin/histprof/misc/desertstorm.html. Archived 2004-01-22 at the وے بیک مشین
- ↑ Ziad Swaidan (June 2002). "The 1991 Gulf War And Jordan's Economy". Middle East Review of International Affairs. http://meria.idc.ac.il/journal/2002/issue2/jv6n2a7.html. Archived 2002-08-04 at the وے بیک مشین
- ↑ Report of the Security Council: 16 June 1990 – 15 June 1991. New York.
- ↑ Finlan (2003). p. 29. *"Resolution 661 (1990)". United Nations. https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0661.htm. Retrieved on 13 April 2012.
- ↑ Report of the Security Council: 16 June 1990 – 15 June 1991. New York.
- ↑ Lori Fisler Damrosch, International Law, Cases and Materials, West Group, 2001
- ↑ ۸۰.۰ ۸۰.۱ Waldman, Shmuel (2005). Beyond a Reasonable Doubt. Feldheim Publishers, p. 179. سانچہ:آئی ایس بی این سائیٹ غلطی:Invalid
<ref>
tag; name "sam" defined multiple times with different content - ↑ BBC News. "1990: Outrage at Iraqi TV hostage show". Retrieved 2 September 2007.
- ↑ See Paul Lewis, "Confrontation in the Gulf: The U.N.; France and 3 Arab States Issue an Appeal to Hussein," New York Times, 15 January 1991, p. A12
- ↑ Michael Kranish et al., "World waits on brink of war: Late effort at diplomacy in gulf fails," Boston Globe, 16 January 1991, p. 1
- ↑ Ellen Nimmons, A.P., "Last-ditch pitches for peace; But U.S. claims Iraqis hold key," Houston Chronicle, 15 January 1991, p. 1
- ↑ Alan Riding, "CONFRONTATION IN THE GULF: France; Paris Says Its Last-Ditch Peace Effort Has Failed" New York Times 16 January 1991
- ↑ Gilles Kepel Jihad: The Trail of Political Islam.
- ↑ "15 Years After Desert Storm, U.S. Commitment to Region Continues". https://web.archive.org/web/20110608084842/http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=14792. Retrieved on 29 March 2007.
- ↑ "DESERT SHIELD AND DESERT STORM A CHRONOLOGY AND TROOP LIST FOR THE 1990–1991 PERSIAN GULF CRISIS". https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf. Retrieved on 2018-12-18.
- ↑ "DESERT SHIELD AND DESERT STORM A CHRONOLOGY AND TROOP LIST FOR THE 1990–1991 PERSIAN GULF CRISIS". https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf. Retrieved on 2018-12-18.
- ↑ Essential Documents: UN Security Council Resolution 678. http://www.cfr.org/publication/11205/un_security_council_resolution_678_iraq_kuwait.html?breadcrumb=%2Fregion%2F408%2Fkuwait. Archived 2009-06-14 at the وے بیک مشین
- ↑ New York Times, 10 Apr. 1991, "Egypt's 'Reward': Forgiven Debt
- ↑ New Statesman, 23 September 2002, "John Pilger Reveals How the Bushes Bribe the World, from Russia to Iran"
- ↑ Baker, James Addison, and Thomas M. DeFrank. The Politics of Diplomacy: Revolution, War, and Peace, 1989–1992. New York: Putnam, 1995.
- ↑ Freedman, Lawrence, and Efraim Karsh. The Gulf Conflict 1990–1991: Diplomacy and War in the New World Order. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1993. Print.
- ↑ Lynch, Colum (1 November 2006). "Security Council Seat Tied to Aid". The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/31/AR2006103101217.html. Retrieved on ۱۸ مارچ ۲۰۱۰.
- ↑ Bush, George H. W. (11 September 1990). "Address Before a Joint Session of Congress". Miller Center of Public Affairs. https://web.archive.org/web/20110116162710/http://millercenter.org/scripps/archive/speeches/detail/3425. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ Bulletin of the Atomic Scientists, Volume 59, page 33, Educational Foundation for Nuclear Science (Chicago, Ill.), Atomic Scientists of Chicago, Bulletin of the Atomic Scientists (Organization), 2003.
- ↑ "How PR Sold the War in the Persian Gulf | Center for Media and Democracy". Prwatch.org. 2004-10-28. http://www.prwatch.org/books/tsigfy10.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ John R. MacArthur, Second Front: Censorship and Propaganda in the Gulf War (Berkeley, CA: University of California Press, 1992)
- ↑ Makiya 1993, p 40.
- ↑ Makiya 1993, pp 31–33
- ↑ Makiya 1993, p 32.
- ↑ New York Times, 24 Oct. 1990, "Mideast Tensions; No Compromise on Kuwait, Bush Says"
- ↑ name=cnnstats Edwin E. Moïse. "Limited War : The Stereotypes". Clemson University. http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/limit1.html. Retrieved on 2 July 2010.
- ↑ Operation Desert Storm globalsecurity.com
- ↑ Lee, Robin J. (2002). "Fixed-Wing Combat Aircraft Attrition in Desert Storm". http://www.rjlee.org/aaloss.html. Retrieved on 30 January 2012. "Sources: Gulf War Airpower Survey, Vol. 5; Norman Friedman, Desert Victory; World Air Power Journal. Additionally, Mark Bovankovich and LT Chuck Chase offered corrections and several intriguing details on these incidents. All errors, however, remain entirely mine."
- ↑ Lawrence Freedman and Efraim Karsh, The Gulf Conflict: Diplomacy and War in the New World Order, 1990–1991 (Princeton, 1993), 332.
- ↑ Post Video To Facebook (9 January 1991). "Geneva Meeting on Persian Gulf Crisis". C-SPAN. https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657. Retrieved on 18 March 2010.
- ↑ Rostker, Bernard (2000). "Information Paper: Iraq's Scud Ballistic Missiles". Wisconsin Project on Nuclear Arms Control from 2000 to 2006. https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm. Retrieved on 21 May 2009.
- ↑ Lawrence Freedman and Efraim Karsh, The Gulf Conflict: Diplomacy and War in the New World Order, 1990–1991 (Princeton, 1993), 331–41.
- ↑ Thomas, Gordon, Gideon's Spies: The Secret History of the Mossad
- ↑ "The Gulf War". https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Gulf_War.html.
- ↑ Why were Casualties so low?. http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/4282/1/1993-Nature-Scud.pdf.
- ↑ "The Gulf War (1991)". http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/history/pages/the%20gulf%20war%20-%201991.aspx. Retrieved on 5 July 2016.
- ↑ Why were Casualties so low?. http://drum.lib.umd.edu/bitstream/1903/4282/1/1993-Nature-Scud.pdf.
- ↑ ۱۱۶.۰ ۱۱۶.۱ "Betrokkenheid van Nederland" (in Dutch). Ministerie van Defensie. 2009. https://web.archive.org/web/20110428093020/http://www.defensie.nl/landmacht/onderwijs/werkstukken_basisvorming/golfoorlog/betrokkenheid_van_nederland. Retrieved on 11 January 2009.
- ↑ Cheney, Richard: In My Time: A Personal and Political Memoir
- ↑ "DOD: Information Paper- Iraq's Scud Ballistic Missiles". Iraqwatch.org. https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm. Retrieved on 18 March 2010.
- ↑ AirLand Reversal – Airforcemag.com, February 2014
- ↑ ۱۲۰.۰ ۱۲۰.۱ VUA Citation.
- ↑ Hillman, p.6
- ↑ Bourque and Burdan p.95
- ↑ Bourque, p.96
- ↑ Bourque, p.98
- ↑ Bourque, p.99
- ↑ Bourque, p. 102
- ↑ Bourque, p.103
- ↑ ۱۲۸.۰ ۱۲۸.۱ ۱۲۸.۲ ۱۲۸.۳ ۱۲۸.۴ ۱۲۸.۵ VUA Citation
- ↑ Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War by Bourque P.164
- ↑ Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War by Bourque P.161
- ↑ "The Gulf War and "European Artillery" – The Campaign for the National Museum of the United States Army". 20 January 2015. https://armyhistory.org/the-gulf-war-and-european-artillery/.
- ↑ Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War by Bourque pp.163
- ↑ Bourque P.201
- ↑ Bourque P.156-157
- ↑ Bourque P.206
- ↑ Bourque P.207
- ↑ ۱۳۷.۰ ۱۳۷.۱ Bourque P.225
- ↑ Desert Storm/Shield Valorous Unit Award Citations
- ↑ Bourque, pp.113-133
- ↑ Bourque P.259
- ↑ "CORRECTING MYTHS ABOUT THE PERSIAN GULF WAR: THE LAST STAND OF THE TAWAKALNA". 30 April 2015. http://usdefensewatch.com/2015/04/correcting-myths-about-the-persian-gulf-war-the-last-stand-of-the-tawakalna/.
- ↑ "These were the 6 most massive tank battles in US history". 24 March 2016. http://www.wearethemighty.com/articles/6-massive-tank-battles-from-us-history.
- ↑ Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the US Marines by Chenoweth p.408
- ↑ John Pike. "Operation Desert Sabre / Gulf War Ground Campaign". Globalsecurity.org. http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_sabre.htm. Retrieved on 18 March 2010.
- ↑ Riley 2010.
- ↑ ۱۴۶.۰ ۱۴۶.۱ Screaming Eagles 101st Airborne Division by Russ & Susan Bryant P.85
- ↑ Andrew Leydon. "Carriers in the Persian Gulf War". Leyden.com. http://www.leyden.com/gulfwar/week6.html. Retrieved on 18 March 2010.
- ↑ Screaming Eagles: The 101st Airborne Division from D-Day to Desert Storm by Christopher J Anderson P.8
- ↑ Twentieth Century Battlefields, "The Gulf War".
- ↑ Holsti, Ole R. (2011-11-07). "The United States and Iraq before the Iraq War". American Public Opinion on the Iraq War. University of Michigan Press. p. 20. ISBN 978-0-472-03480-2.
Air attacks inflicted heavy casualties on retreatng forces along what became known as 'the highway of death.' American, British, and French units pursued the Iraqis to within 150 miles of Baghdad.
- ↑ رابرٹ فسک. The Great War for Civilisation, Vintage (2007 reprint), at p. 646.
- ↑ "Abbas apology to Kuwait over Iraq". BBC News. 12 December 2004. http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4089961.stm.
- ↑ ""Cheney changed his view on Iraq", by Charles Pope, Seattle Post-Intelligencer, 29 September 2004". 28 September 2004. http://www.seattlepi.com/national/192908_cheney29.html. Retrieved on ۷ جنوری ۲۰۰۵.
- ↑ New York Times, 15 Mar. 1991, "After the War: Kuwait: Kuwaiti Emir, Tired and Tearful, Returns to His Devastated Land"
- ↑ ۱۵۵.۰ ۱۵۵.۱ Crocker III, H. W. (2006). Don't Tread on Me. New York: Crown Forum. p. 384. ISBN 978-1-4000-5363-6.
- ↑ Odgers 1999, pp. 356–371.
- ↑ "La Armada Argentina en el Golfo". Fuerzas Navales Magazine. https://web.archive.org/web/20180624194606/http://www.fuerzasnavales.com/magazine/mekosgolfo.html. Retrieved on 14 January 2020.
- ↑ "Overview of U.S. Policy Toward South America and the President's Upcoming Trip to the Region". http://commdocs.house.gov/committees/intlrel/hfa44953.000/hfa44953_0.htm. Retrieved on 14 January 2020.
- ↑ Morin, Jean H.; Gimblett, Richard Howard (1997). Operation Friction, 1990–1991: The Canadian Forces in the Persian Gulf. Dundurn Press. p. 170. ISBN 978-1-55002-257-5. Unknown parameter
|url-access=
ignored (help) - ↑ Bourque, p.275
- ↑ Bourque, p.377
- ↑ "Desert Storm Part 22: Charge of the Heavy Brigade". British Army Official Blog. 28 February 2016. https://britisharmyblog.wordpress.com/2016/02/28/desert-storm-part-22-charge-of-the-heavy-brigade/. Retrieved on 27 December 2016.
- ↑ "Desert Storm Part 24: Back to Germany". British Army Official Blog. 11 March 2016. https://britisharmyblog.wordpress.com/2016/03/11/desert-storm-part-24-back-to-germany/. Retrieved on 27 December 2016.
- ↑ "The Use of Terror During Iraq's Invasion of Kuwait". 2007-08-22. https://web.archive.org/web/20160920094524/http://www.jewishagency.org/news/content/28866.
- ↑ Scott Peterson, "'Smarter' bombs still hit civilians", Christian Science Monitor, 22 October 2002.
- ↑ ۱۶۶.۰ ۱۶۶.۱ ۱۶۶.۲ ۱۶۶.۳ Tucker 2010.
- ↑ ۱۶۷.۰ ۱۶۷.۱ "Wages of War – Appendix 2: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 1991 Gulf War". Comw.org. http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ New York Times, 3 June 1991, "U.S. Officials Believe Iraq Will Take Years to Rebuild"
- ↑ ۱۶۹.۰ ۱۶۹.۱ Robert Fisk, The Great War For Civilisation; The Conquest of the Middle East (Fourth Estate, 2005), p.853.
- ↑ "Toting the Casualties of War". 6 February 2003. http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/feb2003/nf2003026_0167_db052.htm.
- ↑ Ford, Peter (9 April 2003). "Bid to stem civilian deaths tested". http://www.csmonitor.com/2003/0409/p06s01-woiq.html.
- ↑ Collateral damage: The health and environmental costs of war on Iraq, Medact
- ↑ New York Times, 22 March 1991 "After the War; U.N. Survey Calls Iraq's War Damage Near-Apocalyptic"
- ↑ Keaney, Thomas; Eliot A. Cohen (1993). Gulf War Air Power Survey. United States Dept. of the Air Force. ISBN 978-0-16-041950-8.
- ↑ Makiya, Kanan. 11 April 1991. Iraq and Its Future. [url=https://www.nybooks.com/articles/1991/04/11/iraq-and-its-future/#fnr-3 New York Review of Books].
- ↑ ۱۷۶.۰ ۱۷۶.۱ ۱۷۶.۲ Makiya & New York Review of Books 1991.
- ↑ Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident Lockheed C-130H Hercules 469 Rash Mishab". http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19910321-0. Retrieved on 5 July 2016.
- ↑ "Roll of Honour". Britains-smallwars.com. https://web.archive.org/web/20110501162112/http://www.britains-smallwars.com/gulf/Roll.html. Retrieved on 13 May 2011.
- ↑ "Saudi Arabia – Persian Gulf War, 1991". Country-data.com. http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11661.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ "The Role of the United Arab Emirates in the Iran-Iraq War and the Persian Gulf War". Country-data.com. http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-14256.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ ۱۸۱.۰ ۱۸۱.۱ Schmitt, Eric (22 March 1991). "After the War". The New York Times.
- ↑ "Soldier Reported Dead Shows Up at Parents' Doorstep". Associated Press. 22 March 1991.
- ↑ "Role of Kuwaiti Armed Forces in the Persian Gulf War". Country-data.com. 24 February 1991. http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-14245.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ In-Depth Specials – Gulf War. CNN. 2001. http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar/.
- ↑ Kuwait hopes for answers on its Gulf War POWs. 2001. http://www.csmonitor.com/2002/1223/p07s01-wome.html.
- ↑ "Gulf War Veterans' Medically Unexplained Illnesses". U.S Department of Veteran Affairs. http://www.publichealth.va.gov/exposures/gulfwar/medically-unexplained-illness.asp. Retrieved on 25 February 2014.
- ↑ "WHO Data, 2004". http://www.who.int/entity/healthinfo/global_burden_disease/gbddeathdalycountryestimates2004.xls. Retrieved on 4 September 2013.
- ↑ "Doctor's Gulf War Studies Link Cancer to Depleted Uranium". 29 January 2001. https://www.nytimes.com/2001/01/29/world/doctor-s-gulf-war-studies-link-cancer-to-depleted-uranium.html.
- ↑ Marshall, AC (2005). "An Analysis of Uranium Dispersal and Health Effects Using a Gulf War Case Study". Sandia National Laboratories. http://prod.sandia.gov/techlib/access-control.cgi/2005/054331.pdf. Retrieved on 16 July 2012.
- ↑ Depleted Uranium – http://www.publichealth.va.gov/exposures/depleted_uranium//
- ↑ "Depleted Uranium Health Effects". ead.anl.gov. https://web.archive.org/web/20130406015817/http://web.ead.anl.gov/uranium/guide/depletedu/health/index.cfm. Retrieved on 2014-05-24.
- ↑ John Pike. "E-8 Joint-DEATH STAR [JSTARS]". Globalsecurity.org. http://www.globalsecurity.org/intell/systems/jstars-back.htm. Retrieved on 18 March 2010.
- ↑ Chediac, Joyce. "The massacre of withdrawing Soldieers on the highway of death". https://web.archive.org/web/20140814211443/http://deoxy.org/wc/wc-death.htm.
- ↑ Clancy & Horner 1999, pp. 499–500.
- ↑ Sloyan, Patrick. "Iraqis Buried Alive – U.S. Attacked With Bulldozers During War Ground Attack" Archived 2017-06-30 at the وے بیک مشین. The Seattle Times. 12 September 1991. Retrieved 4 March 2014.
- ↑ "The gulf war: appendix: Iraqi death toll". https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/appendix/death.html. Retrieved on 4 December 2005.
- ↑ Shafeeq Ghabra (8 May 1991). "The PLO in Kuwait". https://web.archive.org/web/20230307074924/https://www.greenleft.org.au/node/1457.
- ↑ "Jordanians of Kuwait". 2013. http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=KU.
- ↑ "Yemen's president flees for medical treatment as search for new leader begins". The Daily Telegraph. 5 June 2011
- ↑ 23 June 1991, Washington Post, Bart Gellman
- ↑ "The View From France: America's Unyielding Policy toward Iraq," Foreign Affairs, Vol. 74, No. 1, January/February 1995, pp.61–62
- ↑ Rubin, Michael (December 2001). Sanctions on Iraq: A Valid Anti-American Grievance?. 5. Middle East Review of International Affairs. pp. 100–115. http://meria.idc.ac.il/journal/2001/issue4/mrubin.pdf. Retrieved on
- ↑ "Frontline: War Stories". Pbs.org. https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/war/. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ Patrice O'Shaughness. "Gulf War POW denounces abuse of Iraqi detainees". New York Daily News. Lexis Nexis Academic. 12 May. 2004. Web. 15 April. 2014
- ↑ "The Flight That Changed My Life". Johnnichol.com. https://web.archive.org/web/20110429013825/http://www.johnnichol.com/The%20Beginning.htm. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ "War Story:John Peters". Pbs.org. https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/war/4.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ The One that Got Away by Chris Ryan & Bravo Two Zero by Andy McNab
- ↑ Plotz, David (2001) What Does Osama Bin Laden Want?, Slate
- ↑ Bergen, Peter L. (2001). Holy War Inc. Simon & Schuster. p. 3.
- ↑ "Iraq surveys show 'humanitarian emergency'". 12 August 1999. https://web.archive.org/web/20090806193122/http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm. Retrieved on 29 November 2009.
- ↑ Spagat, Michael (September 2010). "Truth and death in Iraq under sanctions". Significance. https://web.archive.org/web/20180711190050/http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf. Retrieved on 21 December 2012.
- ↑ ۲۱۲.۰ ۲۱۲.۱ "Marsh Arabs". American University School of International Service. https://web.archive.org/web/20100627142037/http://www1.american.edu/ted/marsh.htm. Retrieved on 1 August 2010.
- ↑ ۲۱۳.۰ ۲۱۳.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Note: The cited supporting source[۲۱۳] uses the term Arabian Gulf to name this body of water. This article uses the proper name Persian Gulf. For more information, see the Persian Gulf naming dispute article.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Leckie, Robert (1998). The Wars of America. Castle Books.
- ↑ Wellman, Robert Campbell (14 February 1999). ""Iraq and Kuwait: 1972, 1990, 1991, 1997." Earthshots: Satellite Images of Environmental Change". U.S. Geological Survey. https://web.archive.org/web/20021028200910/http://earthshots.usgs.gov/Iraq/Iraqtext. Retrieved on 27 July 2010.
- ↑ Husain, T. (1995). Kuwaiti Oil Fires: Regional Environmental Perspectives. Oxford: BPC Wheatons Ltd. p. 68.
- ↑ "How much did the Gulf War cost the US?". People.psych.cornell.edu. 20 May 1997. https://web.archive.org/web/20100821200403/http://people.psych.cornell.edu/~fhoran/gulf/GW_cost/GW_payments.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ ۲۲۰.۰ ۲۲۰.۱ "The Impact of the Gulf Crisis on Developing Countries". March 1991. http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5466&title=gulf-crisis-impact-ldcs. Retrieved on 29 June 2011.
- ↑ Lori Robertson (2007). "Images of War". AJR. https://web.archive.org/web/20130724001706/http://www.ajr.org/article_printable.asp?id=3759. Retrieved on 20 July 2007.
- ↑ Lucas, Dean (2007). "Famous Pictures Magazine – Iraqi Soldier". Famous Pictures Magazine. http://www.famouspictures.org/iraqi-soldier/. Retrieved on 23 May 2013.
- ↑ "Series (The Gulf Crisis TV Project)". 11 July 2010. https://web.archive.org/web/20100711090755/http://www.deepdishtv.org/Series/Default.aspx?id=4. Retrieved on 17 January 2017.
- ↑ "War, Oil and Power". https://archive.org/details/ddtv_50_war_oil_and_power. Retrieved on 17 January 2017.
- ↑ "News World Order". https://archive.org/details/ddtv_56_new_world_order. Retrieved on 17 January 2017.
- ↑ Naureckas, Jim (April 1991). "Gulf War Coverage: The Worst Censorship Was at Home". Fairness and Accuracy in Reporting (FAIR). https://web.archive.org/web/20160406043739/https://fair.org/extra/gulf-war-coverage/. Retrieved on 14 October 2010.
- ↑ Iraq and the Second Gulf War: State Building and Regime Security, Mohammad-Mahmoud Mohamedou, 1997
- ↑ "Dumb Bombs". Fas.org. https://web.archive.org/web/20100328110957/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/dumb/cluster.htm. Retrieved on 18 March 2010.
- ↑ McNamara, Joel (2007-05-29). GPS for Dummies. ISBN 978-0-470-19923-7.
- ↑ "The Patriot Missile Failure". Ima.umn.edu. http://www.ima.umn.edu/~arnold/disasters/patriot.html. Retrieved on 1 February 2011.
- ↑ Cirincione, Joseph (October 1992). "The Performance of the Patriot Missile in the war". Carnegie Endowment for International Peace. https://web.archive.org/web/20031223120310/http://www.ceip.org/files/projects/npp/resources/georgetown/PatriotPaper.pdf. Retrieved on 4 December 2005.
کم دا حوالہ
- Victoria, William L. Cleveland, late of Simon Fraser University, Martin Bunton, University of (2013). A History of the Modern Middle East (Fifth ed.). Boulder, CO: Westview Press. p. 450. ISBN 978-0-8133-4833-9.
Last paragraph: "On 16 January 1991 the air war against Iraq began
Victoria, William L. Cleveland, late of Simon Fraser University, Martin Bunton, University of (2013). A History of the Modern Middle East (Fifth ed.). Boulder, CO: Westview Press. p. 450. ISBN 978-0-8133-4833-9.Last paragraph: "On 16 January 1991 the air war against Iraq began
Victoria, William L. Cleveland, late of Simon Fraser University, Martin Bunton, University of (2013). A History of the Modern Middle East (Fifth ed.). Boulder, CO: Westview Press. p. 450. ISBN 978-0-8133-4833-9.Last paragraph: "On 16 January 1991 the air war against Iraq began
- Bourque, Stephen A. (2001). Jayhawk! The 7th Corps in the Persian Gulf War. Center of Military History, United States Army. LCCN 2001028533. OCLC 51313637.
- صحرا دا طوفان: ہنس ہالبرسٹڈیٹ دی گراؤنڈ وار
- کرنل ایچ۔ ایوری چنووت (2005) سیمپر فائی: امریکی میرینز کی وضاحتی ایلیٹریٹریٹ ہسٹری
کتابیات
[سودھو]- Arbuthnot, Felicity (17 September 2000). "Allies Deliberately Poisoned Iraq Public Water Supply in Gulf War". Sunday Herald (Scotland). https://web.archive.org/web/20051205094328/http://www.commondreams.org/headlines/091700-01.htm. Retrieved on ۴ دسمبر ۲۰۰۵.
- Atkinson, Rick; Devroy, Ann (12 January 1991). "U.S. Claims Iraqi Nuclear Reactors Hit Hard". Washington Post. https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/fogofwar/archive/post012091.htm. Retrieved on ۴ دسمبر ۲۰۰۵.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Bard, Mitchell. "The Gulf War". Jewish Virtual Library. Retrieved 25 May 2009.
- Barzilai, Gad (1993). in Klieman, Aharon: The Gulf Crisis and Its Global Aftermath. Routledge. ISBN 978-0-415-08002-6.
- Blum, William (1995). Killing Hope: U.S. Military and CIA Interventions Since World War II. Common Courage Press. ISBN 978-1-56751-052-2. Retrieved on 4 December 2005.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Brands, H. W. "George Bush and the Gulf War of 1991." Presidential Studies Quarterly 34.1 (2004): 113-131. online
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Emering, Edward John (2005). The Decorations and Medals of the Persian Gulf War (1990 to 1991). Claymont, DE: Orders and Medals Society of America. ISBN 978-1-890974-18-3. OCLC 62859116.
- Finlan, Alastair (2003). The Gulf War 1991. Osprey. ISBN 978-1-84176-574-7.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Graham., Bob (2012). GULF in the WAR STORY: A US Navy Personnel Manager Confides in You. Florida u.a.: CreateSpace Independent Publishing Platform. ISBN 978-1-4751-4705-6.
- Hawley., T. M. (1992). Against the Fires of Hell: The Environmental Disaster of the Gulf War. New York u.a.: Harcourt Brace Jovanovich. ISBN 978-0-15-103969-2.
- Hiro, Dilip (1992). Desert Shield to Desert Storm: The Second Gulf War. Routledge. ISBN 978-0-415-90657-9.
- (1999) Every Man a Tiger: The Gulf War Air Campaign. Putnam. ISBN 978-0-399-14493-6.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Kepel, Gilles (2002). "From the Gulf War to the Taliban Jihad / Jihad: The Trail of Political Islam".
- Latimer, Jon (2001). Deception in War. London: John Murray. ISBN 978-0-7195-5605-0.
- Little, Allan (1 December 1997). "Iraq coming in from the cold?". BBC. http://news.bbc.co.uk/hi/english/world/from_our_own_correspondent/newsid_34000/34588.stm. Retrieved on ۴ دسمبر ۲۰۰۵.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Makiya, Kanan (1993). Cruelty and Silence: War, Tyranny, Uprising, and the Arab World. W.W. Norton. ISBN 978-0-393-03108-9.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Munro, Alan (2006). Arab Storm: Politics and Diplomacy Behind the Gulf War. I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-128-1.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Wright, Steven (2007). The United States and Persian Gulf Security: The Foundations of the War on Terror. Ithaca Press. ISBN 978-0-86372-321-6.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Odgers, George (1999). 100 Years of Australians at War. Sydney: Lansdowne. ISBN 978-1-86302-669-7.
- Riley, Jonathon (2010). Decisive Battles: From Yorktown to Operation Desert Storm. Continuum, 207. ISBN 978-1-84725-250-0. “SAS first units ground January into iraq.”
- Roberts, Paul William (1998). The Demonic Comedy: Some Detours in the Baghdad of Saddam Hussein. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-13823-3.
- (1991) The Gulf War Reader. New York, NY: Random House. ISBN 978-0-8129-1947-9.
- Simons, Geoff (2004). Iraq: from Sumer to post-Saddam, 3, Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-4039-1770-6.
- Smith, Jean Edward (1992). George Bush's War. New York: Henry Holt. ISBN 978-0-8050-1388-7.
- Tucker, Spencer (2010). The Encyclopedia of Middle East Wars: The United States in the Persian Gulf, Afghanistan, and Iraq Conflicts. ABC-Clio. ISBN 978-1-84725-250-0.
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- Dawn of the World (2008)
- Bravo Two Zero (1999)
- Courage Under Fire (1996)
- The Finest Hour (1991)
- The Heroes of Desert Storm (1991)
- Lessons of Darkness (1992) (a documentary)
- Live from Baghdad (2002)
- Towelhead (2007)
- Three Kings (1999)
- The Manchurian Candidate (2004)
- Used as a back drop for the film The Big Lebowski (1998). It is frequently discussed as well.
- Used in retconned backstory for The Punisher (2004)
- ایئرلفٹ (فلم) (2016) – A بالی وڈ film based on the true story of the evacuation of 170,000 Indians stranded in the war zone.
ناول
[سودھو]- Braving the Fear – The True Story of Rowdy US Marines in the Gulf War (by Douglas Foster) ISBN [[Special:BookSources/978-1-4137-9902-6
- Bravo Two Zero (by Andy McNab) ISBN [[Special:BookSources/0-440-21880-2
- The Fist of God (by Frederick Forsyth) ISBN [[Special:BookSources/0-553-09126-3
- Glass (Pray the Electrons Back to Sand) (by James Chapman)
- Gulf in the War Story: A US Navy Personnel Manager Confides in You (diary from inside the real Top Gun, VF-1 "Wolfpack" by Bob Graham) ISBN [[Special:BookSources/978-1-4751-4705-6
- Hogs dime novel series by James Ferro
- Jarhead (by Anthony Swofford) ISBN [[Special:BookSources/0-7432-3535-5
- Savant (by James Follett)
- Summer 1990 (by Firyal AlShalabi)
- Third Graders at War (by Felix G)
- To Die in Babylon by Harold Livingston
- M60 vs T-62 Cold War Combatants 1956–92 (by Lon Nordeen & David Isby)
باہرلے جوڑ
[سودھو]![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: Gulf War |
![]() |
Wikiquote has quotations related to: جنگ خلیج |
- خلیج فارس دی جنگ وچ اتحادی کمانڈر جنرل شوارزکوپ دے نال باربرا والٹرز دا انٹرویو (ویڈیو: اے بی سی ، 1991)
- آپریشن صحرا دا طوفان – عالمی سلامتی ڈاٹ آرگ
- ڈین پیٹر کروگ خارجہ امور ڈیجیٹل آرکائیوز توں خلیجی جنگ کيتی گفتگو
- ڈین پیٹر کروگ خارجہ امور ڈیجیٹل آرکائیوز توں تاریخی تناظر
- سی بی سی ڈیجیٹل آرکائیوز – 1991 دی خلیجی جنگ
- ریاستہائے متحدہ دے آرمی سنٹر آف ملٹری ہسٹری دے ذریعہ صحرائی طوفان دی زبانی تریخ دے انٹرویوز دا ماسٹر انڈیکس Archived 2010-12-31 at the وے بیک مشین
- صحرائی شیلڈ تے صحرا طوفان دی کتابیات ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے فوجی مرکز دے فوجی مرکز نے مرتب کيتا (via Wayback Machine)
- صحرا دی شیلڈ / صحرائی طوفان دی تصاویر Archived 2015-10-17 at the وے بیک مشین یو ایس آرمی ہیریٹیج اینڈ ایجوکیشن سینٹر ، کارلیس ، پنسلوانیا
- خلیج فارس دی جنگ
- فوٹوز وچ صحرا دے طوفان دی 20 واں برسی
- جنگ توں پہلے عراق دی فضائیہ تے ایئر ڈیفنس (ترجمہ نئيں کيتا گیا) تکنیکی تفصیلات دی درست لسٹ
- کویت نوں آزاد کرانا ریاستہائے متحدہ میرین کارپس
- گل گراؤنڈ فورسز دا سامان – عالمی سلامتی ڈاٹ آرگ
- دوستانہ اگ دے واقعات Archived 2013-06-01 at the وے بیک مشین – www.gulflink.osd.mil
- https://history.army.mil/html/forstruc/vua_citations.html
سانچہ:مشرق وسطی دے تنازعات سانچہ:امریکی تنازعات
|
|
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- Pages with citations using unsupported parameters
- Pages with TemplateStyles errors
- تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
- ٹُٹے ہوئے جوڑاں آلے صفحے
- Pages using multiple image with auto scaled images
- ممکنہ طور پر تاریخ بیانات پر مشتمل تمام مضامین از 2020
- Articles with invalid date parameter in template
- ممکنہ طور پر تاریخ بیانات پر مشتمل تمام مضامین
- ویکیپیڈیا مضامین مع LCCN شناخت کنندگان
- ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
- ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان
- ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں
- مملکت متحدہ دیاں جنگاں
- متحدہ عرب امارات دیاں جنگاں
- شام دیاں جنگاں
- سویڈن دیاں جنگاں
- ہسپانیہ دیاں جنگاں
- سوویت یونین دیاں جنگاں
- جنوبی کوریا دیاں جنگاں
- سینیگال دیاں جنگاں
- سعودی عرب دیاں جنگاں
- قطر دیاں جنگاں
- پولینڈ دیاں جنگاں
- پاکستانی شمولیت والی جنگاں
- سلطنت عمان دیاں جنگاں
- ناروے دیاں جنگاں
- نائجر دیاں جنگاں
- نیوزی لینڈ دیاں جنگاں
- نیدرلینڈز دیاں جنگاں
- مراکش دیاں جنگاں
- کویت دیاں جنگاں
- اطالیہ دیاں جنگاں
- عراق دیاں جنگاں
- ہنگری دیاں جنگاں
- یونان دیاں جنگاں
- مصر دیاں جنگاں
- ڈنمارک دیاں جنگاں
- چیکوسلوواکیہ دیاں جنگاں
- کینیڈا دیاں جنگاں
- بیلجیم دیاں جنگاں
- بنگلہ دیش دیاں جنگاں
- بحرین دیاں جنگاں
- آسٹریلیا دیاں جنگاں
- ارجنٹائن دیاں جنگاں
- کویت وچ 1991ء
- کویت وچ 1990ء
- سعودی عرب وچ 1991ء
- سعودی عرب وچ 1990ء
- عراق وچ 1991ء
- عراق وچ 1990ء
- سوویت اتحاد وچ 1991ء
- سوویت اتحاد وچ 1990ء
- ریاستہائے متحدہ امریکا وچ 1991ء
- ریاستہائے متحدہ امریکا وچ 1990ء
- ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
- غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
- جارج ایچ ڈبلیو بش دی صدارت
- میخائل گورباچوف
- جنگ خلیج