بنگالی زبان دی تحریک
بسلسلہ مضامین |
بنگلہ دیشی سبھیاچار |
---|
![]() |
تریخ |
اساطیر تے لوک کہانیاں |
Genres Institutions Awards |
موسیقی تے فعلی فنون |
علامتاں |
|
لیکھ بسلسلہ تریخ |
---|
تریخ بنگلہ دیش |
![]() |
قدیم
|
کلاسیکل
|
قرون وسطی
|
جدید
|
|
متعلقہ مضامین |
بوآ بنگلہ دیش |
تحریک لسان (بنگالی: ভাষা আন্দোলন بھاشا اندولون) مشرقی بنگال (اب بنگلہ دیش ) وچ چلائی گئی اک سیاسی تحریک سی جس دا مقصد بنگالی بولی نوں بطور دفتری زبان دے طور اُتے اپنانا سی تاکہ سرکاری معاملات وچ اسنوں استعمال وچ لیایا جاسکے، ہور بنگالی بولی نوں بطور ذریعہ تعلیم، ذرائع ابلاغ، کرنسی ڈاک ٹکٹو ں وچ وی استعمال کیتا جائے تے اس دے نال نال اسنوں بنگالی رسم الخط وچ لکھنے نوں ترجیح دتی جائے۔
1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد قیام پاکستان ہويا جو کثیر نسلی، لسانی تے جغرافیائی خطےآں اُتے مشتمل سی ۔ ايسے طرح اس دا مشرقی بنگال صوبہ (جسنوں 1956ء وچ مشرقی پاکستان کہیا گیا) وچ بنگالی لوک اکثریت وچ بستے سن ۔ 1948ء وچ حکومت پاکستان نے اردو نوں بطور واحد سرکاری بولی دے طور اُتے پورے ملک وچ نافذ کیتا جس دے سبب مشرقی بنگال دے عوام وچ بے چینی پھیلی تے اوتھے وڈے وڈے عوامی جلسے اس فیصلے دے خلاف وچ کڈے گئے۔ نويں قانون دے مسائل ،فرقہ وارانہ مسائل توں جوجتی اس نويں حکومت نے ایداں دے تمام جلسے جلوساں تے عوامی میٹنگاں نوں غیر قانونی قرار دتا۔ ڈھاکہ یونیورسٹی دے طلبہ تے چند ہور سیاسی جماعتاں دے قائدین نے اس فیصلے دے خلاف 21 فروری 1952ء نوں اک احتجاج دا کیہ۔ اس تحریک نے اس وقت عروج پائی جدوں اس دن پولیس نے مظاہرین طلبہ اُتے گولیاں چلائاں جس توں کئی اموات ہوئیاں۔ انہاں ہلاکتےآں نے عوام وچ وسیع طور اُتے اشتعال انگیزی پھیلائی۔ انہاں تنازعات دے کئی سال بعد مرکزی حکومت نے 1956ء وچ بنگالی بولی نوں دفتری بولی قرار دتا۔ 21 فروری 1999ء نوں یونیسکو نے اس دن نوں زبان دے عالمی دنکے طور اُتے منانے نوں فیصلہ کیتا تاکہ اس تحریک دے کارکنان تے دنیا وچ بولی دے حق دے سلسلے وچ بیداری پیدا دی جاسکے۔[۱]
اس تحریک نے مشرقی بنگال دے لوکاں وچ بنگالی قومی تشخص نوں بیدار کیتا جس نے اگے چل کے بنگالی قوم پرستی دی شکل حاصل کيتی تے ایہی چھ نکات فیر بنگلہ دیشی آزادی تحریک تے پاک بھارت 1971ء دی جنگ دا سبب بنی۔ 21 فروری نوں بنگلہ دیش وچ عام تعطیل ہُندی اے تے ا س دن کوقومی لسانی تحریک دے دن دے طور اُتے منایا جاندا اے۔ ڈھاکہ میڈیکل کالج دے نیڑے شہید مینار یادگار اس تحریک تے اس دے متاثرین دے یاد وچ تعمیر کیتا گیا اے۔
پس منظر
[سودھو]موجودہ پاکستان تے بنگلہ دیش برطانوی نوآبادیاتی دور وچ متحدہ ہندوستان دے حصے سن ۔ انیہويں صدی دے وسط وچ کئی مذہبی و سیاسی رہنماواں نے اردو زبان نوں مسلماناں دے وچکاررابطے دے زبان طور اُتے فروغ دینے دی کوشش کيتی انہاں حضرات وچ سر خواجہ سلیم اللہ، سر سید احمد خان،نواب وقار الملک تے مولوی عبدالحق شامل سن ۔[۲][۳] اردوہند یورپی زبان دی شاخ ہند ایرانی دی ذیلی شاخہند آریان توں اے۔ اس بولی دی افزائش اپ بھرنش (قرون وسطی وچ ہند آریانی بولی پالی- پراکرت دا لسانی دور) [۴] اُتے فارسی ،عربی تے ترک اثرات دے زیر اثر جنوبی ایشیا وچ دہلی سلطنت تے مغل ادوار وچ ہوئی۔[۵])اس دے فارسی عربی رسم الخط دے نال ہندوستانی مسلماناں دا اس توں اک طرح دا لگاؤ دیکھیا جاندا اے جدوں کہ ہندی نوں عام طور اُتے ہندوواں توں منسوب کیتا جاندا اے جو دیوناگری رسم الخط وچ لکھی جاندی اے۔[۲]
اردو دا استعمال شمال مشرقی ہند دے مسلماناں وچ قدرے زیادہ فروغ پایا جدوں کہ بنگال ( مشرقی ہند) دے مسلماناں وچ بنگالی ہی زیادہ مستعمل رہی۔ بنگالی بولی اکہند آریانیہے جو مشرقی وسطی ہند زباناں توں 1000صدی وچ تخلیق ہوئی [۶] اس وچ ترقی بنگالی نشاط ثانیہ دے دور وچ فروغ پائی۔ انیہويں صدی دے آخر وچ کئی سماجی کارکن جداں اک اک مسلم خاتون سماجی کارکن رقیہ شوکت حسین نے بنگالی نوں لکھ کے بنگالی عوام وچ پہنچنے دا آغاز کیتا ایويں بنگالی ادب دا اک جدید دور شروع ہويا۔ بنگالی مسلماناں نے اردو نوں مسلماناں دے وچکار رابطے دے ذریعے دے طور اُتے اپنانے دی تقسیم ہند توں پہلے توں ہی مخالفت کيتی سی جداں کہ مسلم لیگ دے لکھنؤ اجلاس 1937ء وچ بنگالی رہنماؤ ں نے اردو دے حوالے توں اس تجویز دی مخالفت کيتی۔ مسلم لیگ برطانوی ہند دی اک سیاسی جماعت سی جس نے قیام پاکستان دی کامیاب تحریک چلائی سی۔[۷]
تحریک دی ابتدائی حالت
[سودھو]تقسیم ہند دے بعد جدوں پاکستان دا قیام عمل وچ آیا تاں اس دے وکھ تھلگ مشرقی حصے دی آبادی چار کروڑ چالیس لکھ سی جدوں کہ مجموعی آبادی کوئی چھ کروڑ نوے لکھ سی۔[۸] پاکستان دی حکومت،سول سروس تے فوج وچ مغربی حصے دے لوکاں دی زیادہ اکثریت سی۔ 1947[۹] ء وچ کراچی وچ اک قومی تعلیمی حوالے توں منعقد پروگرام وچ اردو نوں سرکاری بولی تے ذریعہ تعلیم و ابلاغ دے طور اُتے اپنانے دی حمایت وچ قرارداد منظور کيتی گئی [۱۰]سانچہ:Full citation needed[۱۱]سانچہ:Full citation neededاس دے بعد اس دی مخالفت تے احتجاجات وی فوراً سامنے آئے۔ ڈھاکہ دے طلبہ عبد القاسم دی قیادت وچ سامنے آئے جو اک بنگالی اسلامی ثقافتی ادارے تمدن مجالس دے رہنما سن .[۱۲]۔ اس دے باوجودپاکستانی افسر شاہی نے بنگالی بولی نوں تعلیم تے کرنسی نوٹاں توں کڈ باہر کیتا۔ [۱۳] مرکزی تعلیمی وزیر فضل الرحمان نے اردو نوں ہی مملکت وچ مکمل طور اُتے نافذ کرنے دی کوشش ودھ چڑھ کر کيتی۔ عوامی رد عمل دے طور اُتے 8 دسمبر 1947ء نوں ڈھاکہ یونیورسٹی دے طلبہ نے جمع ہوئے کے بنگالی بولی نوں دفتری بولی بنانے دی حمایت کيتی۔ تے اس دی حمایت وچ انہاں بنگالی طلبہ نے ڈھاکہ وچ مظاہرے کیتے۔[۸]
نمایاں بنگالی علما نے صرف اردو دے بطور سرکاری بولی نافذ کرنے پراس دی مخالفت وچ بحث کيتی۔ معروف بنگالی لکھاری عبد المنصور احمد کہندے سن کہ جے اردو نوں ہی صرف سرکاری بولی دے طور اُتے نافذ کیتا گیا تاں مشرقی بنگال دے پڑھے لکھے افراد یکدم" انہاں پڑھ "ہوجان گے ایويں اوہ اہم سرکاری عہدے حاصل کرنے وچ ناکام ٹھہراں گے۔[۱۴] دسمبر 1947 دے آخر وچ بنگال وچ اک پہلی دفعہ قومی سطح اُتے اک لسانی تنظیم رسترابھاشا سنگرم پریساد (قومی بولی ایکشن کمیٹی) قائم ہوئی۔ تمدن مجلس دے پروفیسر نور الحق بھویاں نے اس تنظیم دی صدارت کيتی۔[۸][۱۵] بعد وچ رکن پارلیمنٹ شمس الحق نے اک کمیٹی قائم کيتی جس دا مقصد بنگالی نوں بطور سرکاری بولی نافذ کرنا سی ۔ رکن اسمبلی جداں دھرین درناتھ دتا نے قانون ساز اسمبلی وچ بنگالی اراکین نوں بنگالی بولی دے استعمال تے اس دے سرکاری استعمال کیتی قانونی اجازت فراہم کرنے دی اجازت تجویز دتی۔[۸] اس تجویز دے حامیاں وچ مشرقی بنگال دے عوام تے قانون دان جداں پریم ہری بھومن، کمار دتا تے سریس چندرا چتوپدہایا شامل سن ۔[۸] وزیر اعظم لیاقت علی خان تے مسلم لیگی رہنماواں نے اسنوں پاکستان نوں تقسیم کرنے توں تعبیر کیتا تے اس دی مخالفت کيتی اس طرح ایہ قانونی تبدیلی نئيں لیائی جاسکيتی۔[۸][۱۶]
1948 دے احتجاجات
[سودھو]11 مارچ 1948 نوں ڈھاکہ یونیورسٹی تے ہور کالجاں دے طلبہ نے سرکاری طور اُتے بنگالی بولی نوں سکےآں،ڈاک، بحریہ وچ بھرتی دے امتحاناں توں کڈ دینے اُتے احتجاج کیتا۔ ایہ وی مطالبہ کیتا گیا کہ بنگالی نوں ڈمنین آف پاکستان دی سرکاری بولی قرار دتا جائے۔ کئی سیاسی رہنما ء جداں شمس الحق، شوکت علی، قاضی غلام محبوب، اولی احد تے عبد الواحد و ہور گرفتار ہوئے۔ اس ریلی دے اک رہنما محمد طٰحہ اُتے پولیس توں اسلحہ چھیننے دا الزام لگیا۔ انہاں جلوساں وچ طلبہ دے رہنماواں وچ عبد المتین تے عبد املک عقیل شامل سن ۔[۸]
11 مارچ دی شام نوں اک میٹنگ ہوئی جس وچ پولیس دے جارحانہ رویئے تے گرفتاریاں اُتے احتجاج کیتا گیا۔ وزیر اعلیٰ خواجہ ناظم الدین دے گھر اُتے جاندے جلوس نوں ڈھاکہ ہائی کورٹ دے سامنے روکیا گیا۔ فیر اس جلوس نے اپنا رخ بدل کے سیکریٹریٹ دی عمارت جانب چلنا شروع کیتا۔ پولیس نے مظاہرین اُتے حملے کیتے جس وچ رہنماء اے دے فضل الحق سمیت کئی مظاہرین زخمی ہوئے۔ اگلے چار دن تک مسلسل ہڑتال کیتے گئے۔ انہاں حالات وچ وزیر اعلیٰ خواجہ ناظم الدین نے طلبہ گروہاں دے نال بنگالی نوں بطور سرکاری بولی دے طور اُتے اپنانے دے مطالبے نوں چھڈ کے ہور کچھ مطالبات اُتے مذاکرات کیتے۔
انہاں عوامی بے چین حالات وچ گورنر جنرل آف پاکستان محمد علی جناح نے 19 مارچ 1948 نوں ڈھاکہ دا دورہ کیتا۔ 21 مارچ نوں اک عوامی جلسے توں خطاب وچ انہاں نے کہیا کہ اس لسانی مسئلے نوں پنجواں فریق پاکستان نوں تقسیم کرنے دے لئی ابھار رہیا اے۔ نال ہی انہاں نے "اردو تے صرف اردو" نوں ہی ریاست دی واحد سرکاری بولی قرار دتا جس دے نال مسلمانان ہند دے دلی جذبات وابستہ نيں تے اس توں روگردانی کرنے والےآں نوں پاکستان دا دشمن قرار دتا گیا۔ انہاں نے فیر بعد وچ اس حوالے توں اک میٹنگ بلائی جس وچ خواجہ ناظم الدین دی جانب توں طلبہ توں کیتے گئے معاہدے نوں ختم کیتا گیا۔ ڈھاکہ چھڈنے توں پہلے 28 مارچ نوں ریڈیو توں خطاب وچ "صرف اردو" دی پالیسی دا اعلان کیتا۔
اس دے فورا بعد مشرقی بنگال لسانی کمیٹی ،مولانا اکرم خان دی صدارت وچ بنائی گئی تاکہ ایہ کمیٹی مشرقی بنگال دی حکومت نوں اس لسانی معاملے اُتے رپورٹ کر سکے۔ اس کمیٹی نے 6 دسمبر 1950 نوں اپنی رپورٹ مکمل کے لی لیکن اسنوں 1958 تک شائع نئيں کیتا گیا۔ حکومت نے بنگالی بولی نوں عربی رسم الخط وچ لکھنے دی تجویزز رکھی تاکہ لسانی تنا زع نوں حل کیتا جاسکے۔
1952 دے واقعات
[سودھو]اردو-بنگالی تنازع اس وقت دوبارہ ابھریا جدوں جناح دے جانشین خواجہ ناظم الدین نے دوبارہ واضح طور اُتے صرف اردو دی گل 27 جنوری 1952 نوں کيتی۔ 31 جنوری نوں مولانا بھاشانی دی صدارت وچ بار لائبریری ہال ڈھاکہ وچ شربودلیو کندریو راشترو بھاشا کورمی پوریشود (آل پارٹی سنٹرل لینگوج ایکشن کمیٹی) دا قیام ہويا۔ اس میٹنگ وچ مرکزی حکومت کیتی جانب توں بنگال نوں عربی وچ لکھنے دی تجویز متفقہ طور اُتے رد کيتی گئی۔ اس کمیٹی نے تمام لوکاں توں اپیل دی کہ اوہ 21 فروری کوہڑتال تے احتجاجی جلوس نکالاں۔ اس دے جواب وچ حکومت نے ڈھاکہ وچ دفعہ 144 نافذ دی تاکہ انہاں جلوساں نوں روکیا جاسکے۔
21 فروری
[سودھو]دفعہ 144 دے برخلاف صبح نو بجے طلباء ڈھاکہ یونیورسٹی دے احاطہ وچ جمع ہونے لگے۔ یونیورسٹی دے وائس چانسلر سمیت و ہور عملہ وی اوتھے موجود سن جنھاں مسلح پولیس نے گھیر رکھیا سی۔ سوا گیارہ بجے دی نیڑے طلباء دا ہجوم یونیورسٹی دے دروازے اُتے جمع ہوکے پولیس دے حصار نوں توڑنے دی کوشش کرنے لگا۔ پولیس نے نتیجتا طلباء اُتے آنسو گیس دے شیل فائر کرکے دے انھاں منتشر کرنے دی کوشش کيتی۔[۸] اس وجہ توں کچھ طلباء ڈھاکہ میڈیکل کالج تے کچھ یونیورسٹی دے ہور کمیپسس دی طرف بھج گئے جسنوں پہلے توں ہی پولیس نے بند کر رکھیا سی۔ وائس چانسلر اس دوران پولیس نوں فائرنگ بند کرنے تے طلباء نوں چلے جانے دا کہندے رہے۔ لیکن اس دوران پولیس نے وی کئی طلباء نوں دوفعہ 144 کیخلاف وزری کرنے اُتے گرفتار کرلیا۔ اس عمل توں مشتعل طلباء مشرقی بنگال قانون ساز اسمبلی دے پاس جمع ہوگئے تے اسمبلی دے راستے بند کردئے۔ اوہ اس گل دا مطالبہ کردے رہے کہ گرفتار ساتھیاں نوں انہاں دے حوالے کيتا جائے۔ اس دوران کچھ نے اسمبلی دے اندر گھسنے دی کوشش کيتی جس اُتے پولیس نے فائر کھول دتی تے عبد السلام،رفیق الدین احمد، صوفی الرحمان،عبدالبرکات تے عبدالجبار سمیت کئی طلباء ہلاک ہوگئے۔[۸][۱۷]ہلاکتاں دی خبر نے شہر وچ بے چینے پھیلائی۔ دکاناں، ٹرانسپورٹ، دفاتر بند کردئے گئے تے عام ہڑتال شروع کيتی گئی۔ واقعہ دے حوالے سےاسمبلی دے رکن منورنجن ڈھار، بھوشنتوکمار داس ، شمس الدین احمد تے دھیندراناتھ دتہ نے وزیر اعلیٰ نور الامین توں درخواست کيتی کہ اوہ زخمی طلباء دی عیادت کرن تے اسمبلی دے اجلاسنوں اس واقعہ دے سوگ وچ موخر کرن۔[۱۸] اس قرارداد دے حق وچ کچھ حکومتی اراکین جنہاں وچ مولانا عبدالراشد، تارکاباگیش، شرف الدین احمد، شمس الدین احمد کوندوکار تے محسن الدین احمد اپنی رائے دا اظہار کيتا۔ لیکن وزیر اعلیٰ نے اسنوں مسترد کر دتا۔ [۱۸][۸][۱۸]
22 فروری
[سودھو]ان واقعات توں ہور افراتفری دا آغاز ہويا، تمام صوبہ وچ لوکاں نے دفعہ 144 تے حکومتی احکامات دی خلاف ورزیاں شروع دی تے پولیس دے خلاف احتجاجات شروع کيتے۔[۱۹] کرزن حال ڈھاکہ وچ تیس ہزار نوں مجمع اکھٹا ہويا۔ انہاں احتجاجات وچ پولیس دی جانب توں ہور چار افراد ہلاک ہوئے۔ اس دوران کئی محکمےآں دے افسران، کلرک جنکا تعلق کالجز، بینک، ریوڈیو اسٹیشنز سمیت ہور ادارےآں توں سی اپنے کم چھڈ کے جلوساں وچ شامل ہونے لگے[۲۰]. اس مجمع نے حکومت نواز دو دو اخبار جنہاں وچ جوبلی پریس تے مورننگ نیوز شامل سن دے دفاتر نزر آتش کيتے۔[۲۱] نوابپور روڈ توں گزردے اک جنازے اُتے وی پولیس اہلکار نے فائر کیتے جس وچ نو سالہ بچہ اوہاللہ تے کارکن شفیع الرحمان نامی لوک سمیت کئی لوک ہلاک ہوئے۔ [۸][۲۲]
جاری احتجاجات
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/22_Feb_1952_DURoad.jpg/220px-22_Feb_1952_DURoad.jpg)
23 فروری دی ساری رات ڈھاکہ میڈیکل کالج دے طلباء شہید سمرتیستوبھو یا یادگار شہداء دی تعمیر بنانے وچ مشغول رہے۔ یہ یادگار 24 فروری نوں صبح مکمل ہوئی اس اُتے ہتھ توں لکھی اک تحریر وچ "شہیدسمرتیستوبھو" چسپاں کيتا گیا۔[۲۳] اس یادگار دا افتتاح شفیع الرحمان نامی مارے گئے کارکن دے والد نے کيتا لیکن اس یادگار نوں 26 فروری نوں پولیس نے مسمار کردتا۔[۲۴] 25 فروری نوں صنعتی ملازمین نے ناریانگنج دے قصبہ وچ عام ہڑتال کيتی۔[۲۵] 29 فروری نوں کيتی گئی جلوس نوں پولیس نے تشدد دا نشانہ بنایا۔ سائیٹ غلطی:بند کردا </ref> ؛ <ref> دا گھاٹا ٹیگ جدوں ابوالبرکات تے رفیق الدین نے خاندان نے پولیس اُتے قتل دے دفعات فالنے دی کوشش کيتی تاں تو پولیس نے انہاں دفعات نوں ختم کردتا۔ 8 اپریل نوں حکومتی رپورٹ وچ پولیس دی طلباء اُتے فائرنگ دی خاص وجہ نئيں دسی گئی۔ [۲۶]
مغربی پاکستان وچ ردعمل
[سودھو]اگرچہ اس لسانی تحریک نے مشرقی بنگال تے بعد وچ مغربی پاکستان دے نسلی گروہاں وچ قوم پرستی رجحانات دا آغاز کيتا، لیکن اس توں مشرقی امو مغربی پاکستان دے حکام دے وچکار اک ثقافتی مخاصمت دی فضاء وی پیدا کيتی۔ مشرقی حصہ وچ اس تحریک نوں پاکستان دے قومی تشخص کیخلاف اک عمل دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ "صرف اردو" دی پالیسی دی مخالفت نوں مسلماناں دی عرب فارسی سبھیاچار تے تحریک پاکستان نوں پیدا کرنے والے نظریہ پاکستان کےخلاف دیکھیا گیا۔مغربی پاکستان دے کئی نامور سیاستدان اردو نوں برصغیر دے مسلم سبھیاچار دے نمائندہ تے بنگالی نوں ہندو تشخص دی آئینک دارقرار دیندے سن ۔ بوہت سارے لوک صرف اک ہی بولی نوں جو کہ پاکستان دی مقامی بولی نئيں سی ، نوں واحد قومی بولی قرار دینے حمایت کردے سن ۔ اس عمل توں مغربی حصہ وچ وی اک مخالفت اٹھی جو کہ خود اک کثیر السانی خطہ سی۔ جیساکہ 1967 دے اواخر وچ ایوب خان نوں ایہ کہندے سناگیا، "مشرقی پاکستان۔۔۔ ہن وی واضح ہندو سبھیاچار کے زیر اثر اے "
1952 دے بعد دے واقعات
[سودھو]شھربودلیو کیندریو راشتروبھاشا کورمی پوریشو نامی تنظیم جسنوں عوامی تحریک دی وی حمایت حاصل سی نے 21 فروری نوں شوہید دیبوش دے دن دے طور اُتے منانے دا اعلان کيتا۔ اس واقعہ دی پہلی برسی اُتے احتجاجات ہوئے جس دے شرکاء نے پورے مشرقی بنگال وچ سیاہ پٹییاں بنھ کر متاثرین توں اظہار یکجہتی کيتی۔ اس موقع اُتے بوہت سارے دفاتر، بینک، تے تعلیمی ادارےآں نوں اس موقع دی یاد وچ بند کيتا گیا۔ طلباء گروپ نے کالج تے پولیس افسران توں قانون تے امن آمہ نوں برقرار رکھنے دے وعدے کيتے۔ ڈھاکہ میم عوامی میٹنگ وچ اک لکھ لوکاں نے جمع ہوکے مولانا بھاشانی تے ہور سیاسی قیدیاں دی رہائی دا مطالبہ کيتا۔ اس موقع اُتے کشیدگی وچ مشرقی پاکستان دے رہنما فضل الرحمان دی گل توں وادھا ہويا جنھاں نے بنگالی بولی دے حامی لوکاں نوں ملک دشمن قرار دتا۔ بوہت سارے بنگالی طلباء تے سول سوسائٹی دے افراد نے جلسے اُتے عائد پابندیاں نوں توڑدے احتجاج وچ حصہ لیا۔ 21 فروری 1954 نوں ڈھاکہ یونیورسٹی دے کئی حال وچ سیاہ پرچم لہرائے گئے۔
1954ء وچ یونائٹد فرنٹ
[سودھو]1954 دے مشرقی بنگال وچ ہوئے صوبائی انتخابات وچ ہور سیاسی اختلافات ابھر کر سامنے آئے۔ مسلم لیگ نے اپوزیشن دی بنائی گئی اتحاد جو کہ اے دے فضل حق تے عوامی لیگ اُتے مشتمل سی سےسخت رویہ اپنایا تے مسلم لیگ نے انہاں دے نظریات نوں مسترد کيتا۔ ایہ جماعتاں ہور صوبائی خودمختاری دی حامی سن۔ بہت سارے سیاسی کارکنان اس دوران قید کيتے گئے۔ اک پارلیمانی اجلاس وچ محمد علی بوگرہ نے بنگالی بولی نوں بالآخر سرکاری سطح اُتے اپنانے دا فیصلہ کيتا۔ اس عمل توں ہور لسانی تحریکاں دا راستہ کھلا تے ہور علاقائی زباناں دی شناخت دے حوالے توں وی آوازاں اٹھنے لگياں۔ مولوی عبدالحق جداں اردو ادیباں نے وی بنگالی بولی نوں دتی گئی حیثیت دی مخالفت کيتی۔ انھاں نے اک لکھ دا مجمع اس فیصلہ دے خلاف جمع کيتا۔ نتیجتا ایہ سرکاری فیصلہ نافذ نہ ہوسکا تے متحدہ محاذ نوں انتخابات وچ واضح اکثریت حاصل ہوگئی جدوں کہ مسلم لیگ دی نمائندگی تاریخی طور اُتے تھلے چلی گئی۔ متحدہ محاذ نے اپنی حکومت وچ بنگالی بولی دی ترویج، استحکام تے تحفظ دے لئی اک وکھ ادارہ بنام بنگلہ اکیڈمی بنائی۔ لیکن اس جماعت دی حکومت 30 مئی 1954 نوں اسوقت ختم کردتی گئی جدوں گورنر جنرل غلام محمد نے گورنر راج دا نفاذ کيتا۔ متحدہ محاذ نے 6 جون 1955 نوں دوبارہ حکومت بنائی لیکن اس وچ عوامی لیگ نے شرکت نئيں کيتی۔
متحدہ محاذ دی حکومت وچ آئے پہلی برسی اُتے تمام اجتماعات پرامن ماحول وچ منعقد ہوئے۔ حکومت نے اک نواں یادگار شہدا بنانے دا اعلان کيتا۔ قانون ساز اسمبلی وچ اس لسانی تحریک وچ مارے گئے کارکنان دی یاد وچ پنج منٹ دی خاموشی اختیار کيتی گئی۔ کاروبار تے ہور عوامی دفاتر بند رہے تے کئی سارے جلسے جلوس دا انعقاد ہويا۔
قانونی حیثیت
[سودھو]7 مئی 1954 دے قانون ساز اسمبلی نے مسلم لیگ دی حمایت دے نال بنگالی بولی نوں دفتری بولی دا درجہ دتا۔ جدوں 29 فروری 1956 وچ پاکستان دا پہلا قانون پاس کيتا گیا تاں آرٹیکل 214 دے مطابق اردو سمیت بنگالی بولی نوں وی دفتری بولی دا درجہ دتا گیا۔ اسکے باوجود ایوب خان دی فوجی حکومت وچ اردو نوں دوبارہ واحد دفتری بولی قرار دینے دی کوشش ہوئی۔ مگر 6 جنوری 1959 نوں اک حکومتی بیان جاری کيتا گیا جس وچ 1956 دے آئین دے مطابق دو زباناں دی گل کيتی تائید کيتی گئی۔
آسام
[سودھو]مشرقی بنگال وچ جاری اس تحریک دا دائرہ ہور علاقےآں وچ وی پھیلیا۔ 19 مئی 1961 نوں 11 بنگالی افراد نوں سیلچار ریلوے اسٹیشن اُتے قتل کيتا گیا جو بنگالی بولی نوں سرکاری بولی دے طور اُتے اپنانے دی گل کر رہے سن ۔ اس واقعہ دے بعد آسام دے تن بنگالی اکثریتی ضلعے وچ بنگالی بولی نوں دفتری بولی دے طور اُتے اپنایا گیا۔
ب
بنگلہ دیش دی آزادی
[سودھو]اگرچہ ایہ لسانی مسئلہ 1956 تک حل کرلیا گیا سی لیکن ایوب خان دی حکومت وچ مغربی پاکستان نوں مشرقی حصہ توں زیادہ اہمیت دتی جانے لگی۔ مشرقی حصہ دے لوکاں نوں اکثریت وچ ہونے دے باوجود ہن وی فوج، عوامی ادارےآں تے بجٹ وچ کم نمائندگی سی۔اس دتی بنیادی وجہ اس نوزایدہ مملکت وچ منتخب عوامی نمائندہ حکومت دا نہ ہونا سی۔ علاقائی معاشی زبوحالی نے بنگالی لوکاں وچ قوم پرستی نوں ہور تقویت دتی تے شیخ مجیب دی قوم پرست جماعت عوامی لیگ دی مقبولیت وچ خاطر خواہ وادھا ہويا۔ شیخ مجیب دے چھ نکات وچ اک نکتہ مشرقی بنگال نوں بنگلہ دیش قرار دینا وی سی۔ انہاں نکات وچ اس صوبہ نوں وڈی حد تک خود مختاری دینے دا مطالبہ کيتا گیا تے اس نال جنگ آزادی بنگلہ دیش دا آغاز ہويا۔
اثرات
[سودھو]بنگلہ دیش
[سودھو]اس لسانی تحریک نے بنگلہ دیش دی سماجی و ثقافتی زندگی اُتے انمنٹ نقوش چھڈے۔ اس دی وجہ توں بنگالی زبان، ادب تے سبھیاچار دی اہمیت ہور ودھ گئی۔ 21 فروری لسانی تحریک دی یاد نوں بطور یوم تحریک بولی یا شوہید دیبوش (یوم شہداء) ،بنگلہ دیش وچ اک اہم قومی دن دے طور اُتے منایا جاندا اے تے عام تعطیل ہُندی اے۔ اس دوران اک ماہ تک ایکوشی کتاب میلہ دا اہتمام کيتا جاندا اے۔ ايسے طرح ایکوشی پدک نامی ایوارڈ سالانہ طور اُتے ايسے دن جاندی اے جو کہ اک اہم سول ایوارڈ اے۔ اس دن اُتے بوہت سارے مشہور سارے افسانے،ڈرامے، پینٹنگز، ناول، نغمے تے گانے لکھے گئے جنہاں وچ عبدالغفار چوہدری دا گانا ایکشہار گان مشہور نيںاس دتی موسیقی شہید الطاف محمود نے دی۔ انہاں معروف نظماں وچ بورنو مالا، امر دوکھنی بورنومالا، تے فروری 1969 شامل نيں جسنوں شمس الرحمان نے لکھیا، فلم وچ ظہیر رحمان دی جبون سیکے نیا، ناٹک وچ منیر چوہدری دی کوبور، تے ناول وچ ایکوشے فروری مصنف ریحان تے ارتوناد مصنف شوکت عثمان مشہور نيں۔
پولیس دے ہتھوں مسمار کيتے گئے یادگار نوں دو سال بعد 1954 وچ تحریک وچ مارے گئے لوکاں دی یاد وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ 1957 وچ اک وڈے یادگار دی تعمیر دی منظوری متحدہ محاز دی حکومت نے دیاس دتی منظوری یونیورسٹی ڈھاکہ دی ایس چانسلر محمود حسین تے کالج آف آرٹس دے پرنسپل زین العابدین نے وی دتی جدوں کہ یادگار دے ڈیزائن معمار حمید الرحمان نے بنائی۔ انہاں دے ڈیزائن وچ اک نیم دائرے دی طرز وچ کالم بنائی گئی جو کہ اک ماں دا تصور پیش کردے تے جس دے چارے مارے گئے بچے اسکے گرد کھڑے دکھائے گئے نيں۔ 1958 دے مارشل لا وچ اس دتی تعمیر معطل رہی لیکن 21 فروری 1963 وچ عبدالبرکات دی والدہ دے ہتھوں اس یادگار دا افتتاح کيتا گیا۔ 1971 وچ ایہ یادگار پاکستانی فوج دے ہتھوں تباہ ہويا تے 1973 وچ اس دتی دوبارہ مرمت کيتی گئی۔ بنگلہ دیش دے پہلے نجی ٹی وی چینل دا ناں اس دن دی مناسبت توں ایکشے ٹیلیویژن رکھیا گیا۔
بھارت وچ اثر
[سودھو]مغربی بنگال تے تریپورہ وچ شہدا دے دن نوں باقایدہ منایا جانے لگیا ايسے طرح دنیا بھر وچ پھیلے بنگالی لوک اس دن نوں مناندے نيں۔ سیلچر ریلوے وچ مارے گئے 11 طلباء دی وڈی توں تصویر ايسے سٹیشن اُتے لگائی گئی تے اس سٹیشن نوں بھاشا شہید ریلوے سٹیشن دا ناں دتا گیا۔
دنیا
[سودھو]بنگلہ دیش نے یونیسکو نوں اک درخواست وچ 21 فروری نوں عالمی طور اُتے مادری بولی دے دن دے طور اُتے منانے دی سفارش کيتی۔ اس درخواست نوں یونیسکو دے تیسواں عام اجلاس جو کہ 17 نومبر 1999 نوں منعقد ہوئی وچ متفقہ طور اُتے منظور کيتی گئی۔
حوالے
[سودھو]- ↑ Glassie, Henry and Mahmud, Feroz.2008.Living Traditions. Cultural Survey of Bangladesh Series-II. Asiatic Society of Bangladesh. Dhaka. International Mother Language Day
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Rahman, Tariq (1997). "The Medium of Instruction Controversy in Pakistan" (PDF). Journal of Multilingual and Multicultural Development 18 (2): 145–154. doi: . ISSN 0143-4632. http://www.multilingual-matters.net/jmmd/018/0145/jmmd0180145.pdf. Retrieved on ۲۱ جون ۲۰۰۷.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Bhattacharya, T (2001). "Bangla", in Garry, J.: Encyclopedia of World's Languages: Past and Present (Facts About the World's Languages). New York: HW Wilson. ISBN 0-8242-0970-2.
- ↑ Rahman, Tariq (February 1997). "The Urdu-English Controversy in Pakistan". Modern Asian Studies 31 (1): 177–207. doi: . ISSN 1469-8099.
- ↑ ۸.۰۰ ۸.۰۱ ۸.۰۲ ۸.۰۳ ۸.۰۴ ۸.۰۵ ۸.۰۶ ۸.۰۷ ۸.۰۸ ۸.۰۹ ۸.۱۰ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Oldenburg, Philip (August 1985). ""A Place Insufficiently Imagined": Language, Belief, and the Pakistan Crisis of 1971". The Journal of Asian Studies (The Journal of Asian Studies, Vol. 44, No. 4) 44 (4): 711–733. doi: . ISSN 0021-9118.
- ↑ . Morning News. 7 December 1947.
- ↑ (in Bengali). The Azad (a daily newspaper) (Abul Kalam Shamsuddin, Dhaka). 11 December 1948.
- ↑ سانچہ:Harv
- ↑ سانچہ:Harv
- ↑ سانچہ:Harv
- ↑ (1980) Ekusher Shongkolon '80 (in Bengali). Dhaka: Bangla Academy, 102–103.
- ↑ Rahman, Hasan Hafizur (1982). Bangladesher Swadhinotajuddher Dolilpotro. Ministry of Information, People's Republic of Bangladesh.
- ↑ "Dhaka Medical College Hostel Prangone Chatro Shomabesher Upor Policer Guliborshon. Bishwabidyalayer Tinjon Chatroshoho Char Bekti Nihoto O Shotero Bekti Ahoto" (in bn). The Azad. 22 February 1952.
- ↑ ۱۸.۰ ۱۸.۱ ۱۸.۲ Al Helal 2003, pp. 377–393
- ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےhelal263
لئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا
<ref>
ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےUStudies
لئی۔ - ↑ "Banglake Pakistaner Onnotomo Rashtrabhasa Korar Jonno Purbobongo Babostha Porishoder Shoparesh. Shukrobar Shohorer Obosthar Aaro Obonoti: Shorkar Kortrik Shamorik Bahini Tolob. Police O Shenader Gulite Charjon Nihoto O Shotadhik Ahoto : Shatghontar Jonno Curfew Jari. Shohidder Smritir Proti Sroddha Gyaponarthay Shotosfurto Hartal Palan" (in bn). The Azad. 23 February 1952.
- ↑ Al Helal 2003, p. 483
- ↑ "It's True!". The Daily Star. 21 February 2015. http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/its-true-3041.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Umar 2004, p. 218
- ↑ Al Helal 2003, pp. 546–552
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- بسلسلہ مضامین سانچے
- تریخ بلحاظ ملک سانچہ جات
- بنگلہ دیش سانچے
- 1952ء دے احتجاجات
- 2018ء وچ قتل عام
- بنگالی بولی دے باہرلے جوڑ اُتے مشتمل مضامین
- بنگلہ دیش عوامی لیگ
- بنگلہ دیش وچ سیاسی تحاریک
- بھارت وچ انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں
- بھارت وچ بولی دا تنازع
- پاکستان وچ لسانی تنازع
- بنگلہ دیش دی تریخ
- پاکستان دی تریخ
- ضلع شمالی دیناج پور
- لسانی حقوق