ایلبرٹ آئینسٹائن
ایلبرٹ آئینسٹائن | |
---|---|
(جرمن وچ: Albert Einstein) | |
![]() |
|
جم | 14 مارچ 1879 [۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷] |
وفات | 18 اپریل 1955 (76 سال)[۱][۹][۳][۴][۵][۶][۷] |
مدفن | قومی عجائب گھر برائے صحت و طب |
طرز وفات | طبعی موت [۱۴] |
رہائش | میونخ پرنسٹن، نیو جرسی شافہاؤزن (ستمبر ۱۹۰۱–جنوری ۱۹۰۲) |
شہریت | ![]() |
مذہب | لامعرفت [۲۰]، یہودیت [۲۱]، عقیدۂ وحدت الوجود [۲۲] |
مذہب | لامعرفت [۲۰]، یہودیت [۲۱]، عقیدۂ وحدت الوجود [۲۲] |
جماعت | جرمن ڈیموکریٹک پارٹی (–۱۹۳۳) |
رکن | رائل سوسائٹی ، پرشیائی سائینس اکیڈیمی ، لیوپولڈینا ، امریکن فلوسوفیکل سوسائٹی ، باوارین اکیڈمی آف سائنس اینڈ ہیومنٹیز ، اکیڈمی آف سائنس سویت یونین ، سائینس اکیڈمی ، سائنس دی شاہی سویڈنی اکیڈمی ، رائل نیدرلینڈ اگیڈمی برائے سائنس اور فنون ، امریکی اکادمی برائے سائنس و فنون ، انڈین نیشنل سائنس اکیڈمی ، قومی اکادمی برائے سائنس ، قومی اکادمی برائے سائنس |
عارضہ | پڑھنے کی اہلیت میں کمی |
زوجہ | ملیوا مارک (۱۶ جنوری ۱۹۰۳–۱۴ فروری ۱۹۱۹)[۱۱] ایلسا آئن سٹائن (۱۹۱۹–۲۰ دسمبر ۱۹۳۶)[۱۱] |
اولاد | ہینز البرٹ آئن سٹائن [۱۱]، ایڈورڈ آئن سٹائن [۱۱]، لائیسرل آئن سٹائن |
والد | ہرمین آئن سٹائن |
والدہ | پالین کوش |
بہن/بھائی | ماجا آئن سٹائن
|
مناصب | |
پروفیسر | |
آغاز منصب ۱۹۱۱ |
|
عملی زندگی | |
مادر علمی | سوس فیڈرل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (۱۸۹۶–۱۹۰۰)[۲][۲۳] |
تخصص تعلیم | mathematics education ،فزکس |
تعلیمی اسناد | Bachelor of Science ،doctorate |
پیشہ | نظریاتی طبیعیات دان ، موجد ، سائنسی مصنف ، ماہر تعلیم ، استاد جامعہ [۲۵]، طبیعیات دان [۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۱۱]، فلسفی [۳۰][۳۱][۲۸]، لکھاری [۳۲][۳۳]، سائنسدان [۳۴][۱۱]، ریاضی دان [۳۵][۳۶][۲۸]، پروفیسر [۳۷]، امن پسند [۱۱] |
مادری زبان | جرمن |
پیشہ ورانہ زبان | انگریزی [۳۸]، جرمن [۳۹] |
شعبۂ عمل | تھیورٹیکل فزکس |
ملازمت | کارلوف یونیورسٹی ، زیورچ یونیورسٹی [۴۰]، سوس فیڈرل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی ، پرنسٹن یونیورسٹی [۴۱]، لائڈن یونیورسٹی ، جامعہ برن ، ہمبولٹ یونیورسٹی برلن ، پرشیائی سائینس اکیڈیمی ، انسٹی ٹیوٹ آف ایڈوانس سٹڈی ، لائڈن یونیورسٹی [۲۵]، برن ، کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے |
کارہائے نمایاں | سپیشل ریلیٹیوٹی ، جنرل ریلیٹویٹی ، فوٹو الیکٹرک ایفیکٹ ، نظریۂ اضافیت ، E=mc2 ، پلانک نمبر ، آئنسٹائن میدانی مساواتاں ، کوانٹم مکینکس |
مؤثر | دوستوفسکی ، سپینوزا ، موہن داس گاندھی ، شوپنہائر ، ہینڈرک لورینٹز ، جارج برنارڈ شا ، آئیزک نیوٹن ، ڈیوڈ ہیوم ، برنہارڈ ریمان ، جیمز کلارک میکسویل ، کارل پیرسن |
اعزازات | |
فرینکلن میڈل (۱۹۳۵) |
|
نامزدگیاں | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
|
دستخط | |
![]() |
|
![]() | IMDB اُتے صفحات |
ترمیم ![]() |
البرٹ آئنسٹائن (Albert Einstein)، ویہويں صدی دا سب توں وڈا فزکس دان سمجھیا جاندا اے۔ جرمنی دے شہر اولم وچ 14 مارچ 1879ء نوں پیدا ہويا۔ باپ دا ناں ہرمین (Hermann Einstein) تے ماں دا ناں پالین (Pauline Koch) سی۔
ایلبرٹ آئینسٹائن (14 مارچ 1879 - 18 اپریل 1955) اک جرمن جمیا فزکس گرو تے نویں سائینس دے موڈیاں وچوں سی۔ اوہدی مانتا اوہدی جنرل ریلیٹویٹی دی تھیوری باجوں اے جینہڑی 20ویں صدی دی اک وڈی سوج منی گئی اے۔ آئینسٹائن نوں 1921 چ فزکس چ نوبل انعام تھیوریٹیکل فزکس وچ ودیا کم کرن تے فوٹو الیکٹرک ایفکٹ دے قنون نون لبھن تے دتا گیا۔
آئینسٹائن نے اپنے کمی جیون دے مڈھ وچ ای ایہ ویکھ لیا سی جی نیوٹنی مکینکس نال کلاسیکی قنون بجلی مقناطیسی ویڑے دے قنوناں نال نہیں رلدے۔ ایس توں اوہنے سپیشل تھیوری آف ریلیٹیوٹی بنائی۔ اوہنوں اندازہ ہویا جے ریلیٹیوٹی دے اصول کھچ ویڑے تے وی لاگو ہوسکدے نیں۔ 1916 وچ اوہنے کھچ تھیوری دتی۔ اوہنے چانن دی تھرمل پاسے ول سوچیا تے چانن دی فوٹون تھوری دتی۔ آئنسٹائن نے 1917 وچ اپنی ریلیٹیوٹی تھیوری نوں ایس کائنات دا ماڈل بنان لئی ورتیا۔
آئنسٹائن 1933 وچ پرشیائی سائینس اکیڈیمی وچ پڑھا ریا سی تے امریکہ گیا اودوں ہٹلر تے نازی پارٹی راج وچ آۓ تے ائنسٹائن امریکہ وچ ای وس گیا۔ دوجی وڈی لڑائی وچ اوہنے امریکہ نوں صلآ دتی جے ایس توں پہلے کہ جرمنی ایٹم بمب بناۓ امریکہ نوں بنالینا چاہیدا اے تے ایس تے امریکہ نے مینہٹن پراجیکٹ دا مڈھ رکھیا۔ اوہ پر ایٹم بمب دے ورتن دے خلاف سی۔ اوہنے تے برٹرنڈ رسل نے رل کے ایٹم بمب دے ورتن دے خلاف اک سنگت وی کیتی۔ اوہ پرنسٹن، نیوجرسی وچ انسٹیٹیوٹ فار ایڈوانس سثڈی وج 1955 اپنے مرن تک ریا۔
آئینسٹائین نے 300 توں زیادہ سینسی صفے لکھے تے 150 غیر سینسی صفے لکھے۔ اونوں نوی فزکس دا پیو تے 21ویں صدی دا سب توں خاص سینسدان منیا جاندا اے۔ ٹائم میگزین نے اونوں صدی دا بندہ کیا.
پہلا جیون
[سودھو]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Albert_Einstein_at_the_age_of_three_%281882%29.jpg/150px-Albert_Einstein_at_the_age_of_three_%281882%29.jpg)
البرٹ آئینسٹائن جرمن سلطنت دی ورتمبرگ شاہی دے شہر الم وچ 14 مارچ 1879 نوں اک یہودی ٹبر چ جمیا۔ اودا پیو ہرمن آئینسٹائن اک انجینیئر تے کاروباری جنا سی۔ اودی ماں دا ناں پاؤلین آئینسٹائن سی۔ ایہ یہودی ٹبر ایتھے سوابیا وچ ہور دوجے یہودی ٹبراں نال صدیاں توں وس ریا سی۔ 1880 چ اوہ تے اودا ٹبر میونخ ٹر گیا جتھےاودے پیو تے چاچے نے رل کے ڈی سی بجلی دا سمان بنان آلی کمپنی دا مڈھ رکھیا۔ آئینسٹائن اک یہودی ٹبر چ جمیا سی پر اودا ٹبر یہودی مزہبی کماں چ حصہ نئیں لیندا سی تے آئینسٹائن اک کیتھولک پریمری سکول چ 5 سال دی عمر توں 3 سال تک پڑھدا ریا۔ اگلے ست ورے اوہ لوئتپولڈ جمنیزیم میونخ وچ ریا۔ اوہ سجے ہتھ نال ای زور والے تے لکھن والے کم کردا سی تے ایہ غلط اے جے اوہ کھبچو سی۔ آئینسٹائن اک چنگا پڑھاکو سی تے کھیڈن واسطے اوہ مکینکی وی کردا سی تے شیواں بناندا سی۔ ایس ویلے ای اوہدا من میتھمیٹکس ول پلٹیا۔ جدوں اوہ دس ورے دا سی تے اوہدے وڈے بھرا دا اک پولشی یہودی پرڑھاکو یار اوہناں دے گھر آن لگا۔ اوہ آئنسٹائن لئی سائینس، میتھمیٹکس تے فلاسفی تے لکھتاں لیاندا۔ ایہناں وچ کانٹ تے اقلیدس دیاں پوتھیاں وی سن۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Albert_Einstein_as_a_child.jpg/150px-Albert_Einstein_as_a_child.jpg)
1894 چ اودے پیو دی کمپنی اے سی بجلی دیاں شیواں نہ بنان دی وجہ توں بجلی لڑائی وچ مک گئی تے اودا ٹبر اٹلی کاروبار دی کھوج چ ٹر گیا۔ آئینسٹائن پچھے میونخ سکول وچ ای ریا پر اوتھے دا رٹے نال پڑھان دا ول اوہنوں پسند ناں آیا۔ دسمبر 1894 وچ اوہ وی پاویہ، اٹلی اپنے ٹبر نال آرلیا۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Albert_Einstein%27s_exam_of_maturity_grades_%28color2%29.jpg/150px-Albert_Einstein%27s_exam_of_maturity_grades_%28color2%29.jpg)
1895 دیاں گرمیاں وچ جدوں اوہ 16 ورے دا سی اوہنے سوس فیڈرل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ داخلے لئی امتحان دتا جیدے اوہ فیل ہوگیا۔ میتھ تے فزکس وچ اوہدے نمبر چنگے سن تے ایس باجوں سکول دے پرنسپل دے آکھن تے آراؤ سویٹزرلینڈ دے اک سکول وچ 1895-96 وچ پڑھدا ریا۔ اوتھے اوہ پروفیسر ونٹلر دے گھر رہ ریا سی تے اوہنوں اوہدی دھی میری نال پیار ہوگیا (اوہدی پین دا ونٹلر دے پتر پال نے فیر ویاہ ہویا۔) جنوری 1896 وچ فوجی سکھلائی توں بچن لئی اپنے پیو دے کہن تے اوہنے جرمن دے وسنیک ہون توں منکریا۔ (5 ورے مگروں فروری 1901 وچ اوہ سوئس وسنیک بنیا)۔ ستمبر 1896 وچ اوہنے سوئس سکول دا امتحان پاس کیتا تے اوس تے فیر سوس فیڈرل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، زیورچ وچ میتھ تے فزکس دے چار سالہ ڈپلومے دی کلاس وچ داخلہ لیا۔ میری ونٹلر اولزبرگ پڑھان چلی گئی۔
ملیوا مارک جیدے نال اوہ فیر ویاہ کردا اوہ وی اوتھے اوہدی کلاس وچ پڑھن آئی دوناں وچ یاری تے فیر پیار ہوگیا۔ اوہ کٹھے رل کے فزکس تے کتاباں پڑھدے تے وچار وٹاندے۔ 1900 وچ آئینسٹائن نے پڑھان دا ڈپلومہ لیا پر ملوا فیل ہوگئی۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Mileva_Maric.jpg/150px-Mileva_Maric.jpg)
آئنسٹائن دا خاندان جرمنی دے خوشحال یہودی النسل خانداناں وچ شمار ہُندا سی۔ باپ کاروباری سی مگر زیادہ کامیاب نئيں سی۔ جدوں آئنسٹائن چھ برس دا سی، ایہ لوک میونخ آ گئے۔ ابتدائی تعلیم اک کاتھولک مدرسہ وچ پائی۔ ایتھے دا سخت ماحول اس بچے نوں ناگوار گزردا سی۔ 1894ء وچ آئنسٹائن نوں بورڈنگ مدرسہ وچ پِچھے چھڈ کے، اس دا باپ کاروباری وجوہات دی بنا اُتے خاندان سمیت اٹلی منتقل ہوئے گیا۔ دسمبر 1894ء وچ سولہ سال دی عمر وچ تعلیم ادھوری چھڈ کے آئنسٹائن (غالباً جرمن دی لازمی فوجی سروس دے خوف توں ) خود وی اٹلی پہنچ گیا۔ اوتھے پہنچ کے 1896ء وچ اس نے جرمن شہریت چھڈ دی۔ اکتوبر 1895ء وچ سویٹزرلینڈ دے شہر زیورخ وچ واقعہ یونیوسٹی ETH دے داخلہ دا امتحان دتا مگر ناکام رہیا۔ استاد نے مشورہ دتا کہ اسکول دی تعلیم مکمل کرو، چنانچہ سویٹزرلینڈ دے شہر Aarau دے اک اسکول وچ پڑھائی کيتی۔ ایتھے جس گھر وچ قیام سی، اس دے مالک دی بیٹی Marie توں شناسائی ہوئی۔ اگلے سال ETH دا داخلہ امتحان کامیاب کيتا۔ ہن اس نے ETH وچ پڑھائی شروع کر دتی۔ اوہ اسکول استاد بننے دی پڑھائی کرنے لگا۔ اگست 1900ء وچ امتحان ہويا، پنج طالب علماں دے امتحان وچ آئنسٹائن چوتھے نمبر اُتے آیا۔ پہلے تن نوں ETH نے نوکری دے دی، مگر اسنوں تے پنجويں نمبر اُتے آنے والی ملیوا مارِک (Mileva Maric) نوں نئيں۔ ملیوا دے نال اس دا میل جول سی تے اوہ بعد وچ آئنسٹائن دی پہلی بیوی بنی۔ ملیوا مسیحی سی تے سربیا نال تعلق سی۔ ملیوا تے آئنسٹائن دے درمیان وچ 1897ء توں 1903ء تک دے خطوط دے تبادلہ توں تریخ داناں نوں اس بارے معلومات ملی نيں۔ انہاں خطوط وچ ذاتی معاملات دے علاوہ فزکس دے مسائل اُتے وی گفتگو ملدی اے۔ فکرِ معاش دی وجہ توں آئنسٹائن شادی نئيں کر پا رہیا سی، مگر ملیوا حاملہ ہوئے گئی۔ 1902ء وچ اک لڑکی نوں جنم دتا، مگر پالیا نئيں۔ 1902ء وچ ہی آئنسٹائن دے والد دا انتقال ہوئے گیا۔ آئنسٹائن عارضی استاد دے طور اُتے مختلف جگہ کم کردا رہیا، حتٰی کہ جون 1902ء وچ سوئٹزرلینڈ دے شہر برن دے patent دفتر وچ نوکری مل گئی۔ 1901ء وچ آئنسٹائن سویٹزرلینڈ دا شہری وی بن گیا۔ جنوری 1903ء وچ ملیوا نال شادی ہوئے گئی۔ پیٹنٹ دفتر وچ کم دے دوران وچ آئنسٹائن فزکس دے مسائل اُتے وی تحقیق کردا رہیا تے ايسے دوران وچ اس نے اپنی زندگی دے عظیم تراں مقالات شائع کیتے۔ کچھ محققاں نے خیال ظاہر کيتا اے کہ آئنسٹائن دی تحقیق وچ ملیوا مارِک وی شریک سی۔ ایہ شبہات آئنسٹائن تے ملیوا دے خطوط توں پیدا ہوئے جنہاں وچ آئنسٹائن "ساڈے نظریے " دا ذکر کردا اے۔ اس دے علاوہ روسی سائنس دان Abraham Joffe نے مبینہ طور اُتے ایہ دسیا کہ جدوں آئنسٹائن نے اپنے مقالے جریدہ Annalen der Physik نوں بھیجے تاں انہاں اُتے پیٹنٹ دفتر وچ کم کرنے والے Einstien-Maric نامی کسی شخص دے دستخط سن ۔[۴۶]
1905ء، کارنامےآں دا سال
[سودھو]اس سال آئنسٹائن نے چار مشہور مقالے شائع کیتے :
- پہلا مقالہ جو مارچ1905 وچ شائع ہويا اوہ ضیا ء برقی اثر اورروشنی دی ہیئت دے بارے سی۔ اس وقت تجرباتی ثبوتون دی بنیاد اُتے روشنی نوں موج سمجھیا جاندا سی، مگر اس توں ضیاء برقی اثر دی تشریح کرنا ممکن نہ سی۔ آئنسٹائن نے اس نظریے نوں تقویت دتی کہ روشنی نوں توانائی دے چھوٹے چھوٹے کوانٹم نوریہ زرات (photons) اُتے مشتمل وی سمجھیا جا سکدا اے۔ کوانٹم نوریہ دا نظریہ سب توں پہلے میکس پلینک نے پیش کيتا سی۔
- دوسرا مقالہ جو مئی 1905 وچ شائع ہواوہ براؤنین حرکت (Brownian motion) دے ریاضی ماڈل اُتے مشتمل سی۔ جس وچ احصاء دا استعمال کردے ہوئے سالمہ دی مائع وچ حرکت دی تشریح کيتی گئی سی۔ اس توں اس نظریہ نوں عام کرنے وچ مدد ملی کہ جوہر تے سالمہ دا وجود حقیقی ہُندا اے۔
- تیسرامقالہ جو جون 1905 وچ شائع ہويا، خصوصی اضافیت (special theory of relativity) اُتے سی۔ اس توں وقت تے فضاء(زمان و مکاں) نوں علاحدہ علاحدہ تصور کرنے دی بجائے "وقت۔ فضاء" یا "زمان و مکاں " (space-time) دا نظریہ سامنے آیا۔ پتہ چلا کہ جے کوئی چیز زیادہ (مگر یکساں) سمتار توں حرکت کر رہی ہو، تاں جس مشاہد دے حوالے توں حرکت ہوئے رہی ہوئے گی، اس مشاہد نوں اس چیز دی کمیت زیادہ، لمبائی کم تے وقت آہستہ گزردا، نظر آئے گا۔ البتہ روشنی دی رفتار ہر نوں اک ہی (تقریباً ) نظر آئے گی۔ تے ایہ وی کہ کوئی مادہ چیز نوں تیز رفتار کردے ہوئے روشنی دی رفتار تک نئيں پہنچایا جا سکدا۔ تے یکساں (uniform) سمتار توں سفر کرنے والے جمودی حوالہ جاندی قالب (inertial frame of reference) وچ کوئی ایسا تجربہ ممکن نئيں جس توں جمودی حوالہ جاندی قالب وچ موجود مشاہد ایہ معلوم کر سکے کہ اوہ یکساں سمتار توں سفر کر رہیا اے یا "ساکن" اے۔ واضح رہے کہ اضافیت دا نظریہ اس توں پہلے ہنڈرک لورنٹز تے Henri Poincare پیش کر چکے سن ۔ آئنسٹائن نے ایہ وادھا کيتا کہ ایسا تجربہ ناممکن ہونے دا اطلاق Maxwell دی برقناطیسی موجاں اُتے وی ہُندا اے۔ دوسرے لفظاں وچ طیبیعات دے قوانین تمام غیر اسراعی (non-accelerated) جمودی حوالہ جاندی قالب وچ یکساں لاگو ہُندے نيں۔
- چوتھا مقالہ جو ستمبر 1905ء وچ شائع ہويا۔ فزکس دی مشہور ترین مساوات اُتے مشتمل سی، جس وچ مادہ تے توانائی دا آپس وچ تبدیل ممکن ہونے دا دسیا گیا سی۔ حال وچ اک محقق نے رائے دتی اے کہ ایہ مساوات اک اطالوی نے آئنسٹائن توں کچھ سال پہلے شائع کيتی سی، اگرچہ اضافیت نظریہ دے سیاق و سباق وچ نئيں۔[۴۷]
پروفیسری تے واپس جرمنی وچ
[سودھو]1906ء وچ زیورخ یونیوسٹی نے پی ایچ ڈی دی سند عطا کيتی، جس دے لئی آئنسٹائن نے تحقیقی مقالہ 1905ء وچ جمع کرایا سی۔ مقالات دی وجہ توں آئنسٹائن دی شہرت جو پھیلی، تاں زیورخ یونیوسٹی نے نظریاتی طیبعیات وچ اکتوبر 1909ء وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر بنا دتا۔ 1910ء وچ پراگ یونیوسٹی توں پوری پروفیسر دی پیشکش ہوئی، تاں 1911ء وچ پراگ چلا گیا۔ ایتھے جرمن تے چیک افراد وچ لسانی و قومیاندی چپقلش دی وجہ توں کشیدگی سی، اس لئی اک سال ہی ایتھے گزارنے دے بعد 1912ء وچ زیورخ یونیوسٹی وچ مکمل پروفیسر دی حیثیت توں واپس آ گیا۔ 1911ء وچ برسلز وچ اس دی Max Planck تے Lorentz جداں وڈے وڈے سائنسداناں نال ملاقات ہوئی۔ 1911ء وچ اس نے عمومی اضافیت اُتے اپنا مقالہ شائع کيتا۔ شہرت تے بڑھی، تاں برلن یونیوسٹی، جو اس وقت علم دا گڑھ سی، توں پروفیسر تے نويں انسٹیٹُٹ دے ڈائریکٹر تے اچھی تنخواہ دی پیشکش ہوئی، جو قبول کر کے آئنسٹائن 1914ء وچ جرمنی چلا آیا۔ جرمن شہریت دوبارہ حاصل کر لئی۔ ایتھے آنے دے چار ماہ بعد ہی پہلی جنگ عظیم چھڑ گئی۔ چار سالہ جنگ دے دوران وچ آئنسٹائن زیادہ تر جرمنی وچ ہی مقیم رہیا۔ 1918ء وچ جنگ جرمنی دی شکشت اُتے ختم ہوئی۔ جرمنی اُتے سخت شرائط سن تے اسنوں فاتح ملکاں نوں بھاری رقم جرمانے دے طور اُتے دینا پڑ رہی سی۔ اس توں جرمنی دی معیشت تباہ ہونا شروع ہوئی تاں جرمن سیاست وچ سجے بازو دی قوم پرست جماعتاں نے زور پھڑ لیا۔ فرانس جرمنی دے کچھ علاقہ اُتے غاصبانہ قابض سی، مگر اس دے باوجود آئنسٹائن فرانس دی تنظیماں دے نال تعلقات قائم کر رہیا سی۔ سجے بازو دی جماعتاں یہودیاں نوں وی جرمنی دی تباہ شدہ معیشت دا ذمہ دار سمجھدیاں سن۔ اس دے باوجود آئنسٹائن جرمنی وچ مقبول سی (سوائے کچھ سجے بازو دے انتہا پسنداں دے )۔ آئنسٹائن عمومی اضافیت دے نظریہ توں مشہوری پانے دے بعد دنیا بھر دے دورے کیتے جس وچ جاپان، جنوبی امریکا، امریکا تے فلسطین شامل سن ۔ امریکا کئی دفعہ گیا۔ انہاں دوراں وچ سائنسی لیکچر دے علاوہ آئنسٹائن صیہونیت دا وی پرچار کردا۔ 1922ء وچ آئنسٹائن نوں نوبل انعام دتا گیا۔ 1929ء وچ جرمنی دے اک شہر نے اک جھیل اُتے آئنسٹائن نوں جھونپئی تحفے وچ دتی (بعد وچ آئنسٹائن نوں اس دی کچھ قیمت وی دینا پئی)۔ آئنسٹائن کشتی رانی دا شوقین سی۔ 1933ء وچ آئنسٹائن امریکا دے دورے اُتے سی کہ جرمنی وچ ہٹلر نے اقتدار سنبھال لیا۔ آئنسٹائن یورپ واپس پلٹ رہیا سی، تاں بحری جہاز وچ خبر ملی کہ جرمن پولیس نے اس دی جھونپئی اُتے چھاپہ مار دے ملک دشمن مواد تلاش کرنے دی کوشش کيتی اے۔ آئنسٹائن نے جرمنی دی بجائے بیلجیم پہنچ کے ڈیرے ڈالے۔ ایتھے اس نے جرمنی دے خلاف جنگی تیاریاں دی حمایت کيتی۔[۴۸] 1933ء وچ ہی آئنسٹائن امریکا منتقل ہوئے گیا۔
ویاہ
[سودھو]ملیوا مارک نال آئینسٹائن دی 1902 وچ اک کاکی ہوئی جیدا ناں اوہناں لیسرل رکھیا اوہ نووی ساد وچ ملیوا دے ٹبر وچ ہوئی۔ اوہدے جیون مرن دی فیر کوئی پتہ ناں چلیا۔ جنوری 1903 وچ دونویں ویاہ کردے نیں تے مئی 1904 وچ ہانز آئینسٹائن برن، سویٹزرلینڈ وچ جمدا اے۔ اکتوبر 1903 توں مئی 1905 تک اوہ برن وج ریندے نیں۔ اوہناں دا دوجا پتر ایڈورڈ زیورچ وچ جولائی 1910 نوں ہوندا اے۔ 1914 وچ آئینسٹائن برلن ٹر جاندا اے پر اوہدی ٹبری تے دو نیانے زیورچ وچ ای ریندے نیں۔ 14 فروری 1919 نوں 5 ورے وکھ رہن مگروں دوناں وچ طلاق ہوجاندی اے۔ اس توں مگروں آئینسٹائن نے اپنی کزن ایلزا لونتھال نال 2 جون 1919 نوں ویاہ کرلیا اوہدے نال اوہدے 1912 توں جوڑ سن۔ تے 1935 چ اوہ اپنی بڈھی نال پرنسٹن، نیو جرسی، امریکہ ٹر گیا۔ دسمبر 1936 چ گردیاں تے دل دے مسئلیاں نال ایلزا امریکہ وچ مردی اے۔
اولاد
[سودھو]پہلی بیٹی شادی توں پہلے 1902ء وچ سربیا وچ بیوی ملیوا دے آبائی گھر پیدا ہوئی، مگر اسنوں ماں باپ نے پالیا نئيں۔ اس دا انجام معلوم نئيں۔ 1903ء وچ پہلا بیٹا ہینز (Hans)، شادی دے چھ ماہ بعد پیدا ہويا، جس نے سویٹزرلینڈ توں پی۔ ایچ۔ ڈی۔ دی تعلیم مکمل دی تے بعد وچ برکلے یونیوسٹی کیلی فورنیا وچ پروفیسر بنا تے 1973ء وچ وفات پائی۔ اپنی ماں توں آئنسٹائن دے برے سلوک دی وجہ توں کافی عرصہ اس دے باپ توں تعلقات کشیدہ رہے۔ دوسرا بیٹا ایڈورڈ 1910ء وچ پیدا ہويا، جو ذہنی مریض سی تے ذہنی امراض دے ادارےآں وچ ہی زیادہ وقت گزاریا۔ 1965ء وچ زیورخ وچ وفات پائی۔
ازواج
[سودھو]پہلی بیوی ملیوا مارِک (Mileva Maric) توں 1903ء وچ شادی ہوئی۔ اک بیٹی تے دو بیٹے پیدا ہوئے۔ 1914ء وچ برلن جانے دے بعد میاں بیوی دے تعلقات خراب ہوئے گئے۔ حالات اس حد تک بگڑ گئے کہ آئنسٹائن نے ملیوا نوں صرف اس صورت اپنے نال رکھنے اُتے راضی سی جے اوہ ایہ شرائط پوری کرے [۴۹]
A. تسيں ایہ یقینی بناؤ گی کہ (1) میرے کپڑے تے بسترا ٹھیک ٹھاک ہون۔ (2) مینوں اپنے کمرے وچ تن وقت دا کھانا پہنچاؤ گی۔ (3) میرا سونے تے پڑھنے دا کمرہ صاف ستھرا رکھو گی۔ میری پڑھنے والی میز نوں کوئی ہتھ نئيں لگائے گا۔ B. میرے توں تواڈے تمام ذاتی تعلقات ختم ہون گے، سوائے لوکاں نوں دکھانے دے لئی۔ ۔۔۔۔۔ جدوں مخاطب ہاں تاں فوراً جواب دو گی ۔۔۔۔۔ میرے بچےآں نوں میرے خلاف نئيں کرو گی، گفتگو توں یا اپنے عمل توں ۔
اس دے بعد ملیوا بچےآں نوں لے کے زیورخ چلی آئی۔ 1916ء وچ آئن سٹائن نے طلاق دا سوال کيتا۔ ملیوا ذہنی صدمے توں نڈھال ہوئے گئی، ہسپتال وچ داخل ہوئی۔ آخر 1918ء وچ اس شرط اُتے طلاق ہوئی دے جے میاں نوں نوبل انعام ملے تاں اس دے پیسے ملیوا دے ہون گے تے بچےآں نوں مالی طور اُتے میاں سہارا دے گا۔ دونے بیٹےآں نوں ملیوا نے اکیلے ہی سوئٹزرلینڈ وچ پالیا۔ وڈا بیٹا وڈا ہوئے کے امریکا چلا گیا۔ 1948ء وچ ملیوا دی وفات ہوئی تاں ہسپتال وچ اکیلی سی۔
1914ء وچ برلن آنے دے بعد آئنسٹائن دی شناشائی اپنی چچا زاد بہن ایلسا (Elsa) توں دوبارہ ہوئی۔ اس نے آئنسٹائن دے لئی اک سیکرٹری ہیلن ڈیوکس (Helen Dukas) لبھ کر رکھ دے دتی جو عمر بھر آئنسٹائن دی سیکرٹری رہی۔ آئنسٹائن اس شش وپنج وچ سی کہ ایلسا نال شادی بنائے یا اس دی جوان سال بیٹی توں ۔[۵۰] مگر اس بیٹی نے کچھ دلچسپی ظاہر نئيں کيتی تے آئنسٹائن نے ایلسا توں ہی شادی کر لئی۔ ایلسا بعد وچ آئنسٹائن دے نال امریکا آ گئی جتھے 1936ء وچ انتقال کيتا۔
پہلی نوکری
[سودھو]اپنی ڈگری لے کے آئینسٹائن دو سال تک نوکری لبدا ریا تے فیر اودے اک پرانے سنگی مارسل گراسمین نیں اونوں برن چ اک پیٹنٹ آفس چ لگا دتا۔ اوہ پیٹنٹ آفس چ الیکٹرومقناطیسی شیواں دی جانچ پڑتال کردا سی۔ 1903 چ اودی نوکری سویٹزرلینڈ پیٹنٹ آفس چ پکی ہوگئی۔ اوہ آفس چ کم کردیاں اودہ واہ کج مسئلیاں نال پیندا سی جیناں چ بجلی دے سگنلاں نوں دوری تک پیجنا تے مکینکی دا ویلے دا جوڑ سی۔ ایناں مسئلیاں دے حل دی کھوج چ اونے روشنی تے خلاے ویلے دے جوڑ دے بارے چ کافی کج سمج لیا۔ اوہ اپنے کج سنگیاں نلا برن چ ملیا تے اوناں نے رل کے کلب بنایا جتھے اوہ سینسی تے فلاسفی دیاں گلاں کردے سی ایدا ناں آئنسٹائن نے ہاسے ہاسے چ اولمپیا اکیڈمی رکھ دتا۔ اس کلب نے آئینسٹائن دی سوچ تے کافی اثر کیتے تے اونے اک سٹرا دی کپیلری زور دے اتے مضمون لکھیا۔
سینسی کم
[سودھو]آئینسٹائن نے اپنے جیون چ کئی کتاباں تے مضمون لکھے۔ ایناں چ اکثر فزکس دے بارے چ سن پر کج سیاسی خیالاں دے بارے چ وی سن۔ اونے دوجیاں سینسداناں تے گروواں نال رل کے وی کئی کم کیتے جینا چ آئینسٹائن-بوز حساب کتاب، آئینسٹائن ریفریجریٹر تے دوجے کم ہیگے نیں۔
1900 چ فزکس
[سودھو]شروع چ آئینسائن زیادہ تر اس گل تے مضمون لکھدا سی کے ایٹم دنیا چ ہے گے نیں تے اوناں دا اک وزن ہوندا اے۔ آئنسٹائن نے 1902 چ ایٹماں دے بارے چ مضمون لکھیا تے فزکس دے گرواں نیں اودی گل من لئی کے ایٹم اصل چ ہوندے نیں پر فیر وی گرو اس گل تے شکی سن کیونجہ 19ویں صدی دی کوئی وی تھیوری یا قنون ایٹماں دے ہون دی سچائی نئیں دسدا۔
ایٹم دے ہون دی تھیوری نوں کئی گروواں نے منیا تے کج نے نہ منیا۔ ایٹم دی تھیوری دراصل 19ویں صدی دی کئی تھیوریاں دے مطابق غلط تھیوری سی تے اوناں تھیوریاں دے مطابق ایٹم اصل چ نئیں ہو سکدا۔ ایناں تھیوریاں دی وجہ توں لوک تے گرو ایٹماں نوں صرف ریاضی چ مندے سن تے اصل چ کیندے سن کے اے نئیں ہوندا۔
آغینسٹائن اس گل دے خلاف سی اپنے کم چ اوہ یقین رکھدا سی تے سوچدا سی اک پکی تھیوری ایناں ساریاں گلاں تے پوری آۓ گی تے اوہ سچی گل دسے گی۔ اس دی خاطر اوہ ایٹم دی سچائی وکھان آستے کم کرنا شروع ہو گیا۔ اس آسطے اوہ سب توں پہلاں تھرموڈائینمکس پڑن لگ گیا فیر فزکس دے حساب کتاب ال ٹر گیا تے فیر ٹھوس شیواں دیاں خاص گرمی دی تھیوری ال ٹر گیا۔
اس نال اونے سوچیا کے اوہ پرائری پرنسپل دے اتے فوکس کرے کیونجے پرائری پرنسپل اینج دے قنون ہوندے نیں جیناں نوں سمجیا تے جاسکدا اے پر اوہ ہر جگہ تے اپلائی نئں ہوندے۔ 1905 چ جدوں اوہ پیٹنٹ آفس چ کم کردا سی تے اک جرمن فزکس جرنل چ اودے چار مضمون آگۓ۔ اوہ مضمون انقلابی نکلے تے ایناں دی وجہ توں 1905 نوں آئینسٹائن دا معجزاتی ورا کیا جاندا اے۔
تھرموڈائینمکس
[سودھو]آئینسٹائن دے پہلے کم تھرمڈائینمکس دے گرد کمدے سن۔ اونے 1902 چ تھرموڈائینمک آئڈنٹٹی دا مضمون لکھیا کج دوجے مضمون اس تے لکھے جینا دا مقصد ایٹم دی کھوج تے سمجنا سی۔ 1903 تے 1904 چ اوہ ایٹم دے کئی قسماں دے محول چ حرکت تے کم۔ میکسویل دی تھیوری دے مطابق ایٹم دا وزن صفر نئیں ہو سکدا اس واسطے ایدے کماں نوں ویکھیا جا سکدا اے۔ اودا تھرموڈائینمکس تے کم ایٹماں دے اتے تجربے اس ویلے دی فزکس چ آندے سن تے آئینسٹائن نے پی ایچ دی چ وی ایہوں گلاں تے تھیسس دتا۔
سوچ دے تجربے
[سودھو]آئینسٹائن دی سوچ نے 1905 چ ذرا بدلاؤ ہویا تے اونوں اے سمج لگی کہ روشنی دی کوانٹم پراپرٹیاں دا مطلب سی کہ میکسویل دی تھیوریاں صرف اک تکا سی۔ اونوں پتہ سی کے اوناں قنوناں نوں نوے قنوناں نے بدلنا اے پر اونوں اوہ قنون بنان دی سمج نئیں آرئی سی۔ اونوں مسوس ہویا کہ ایناں دا تکا لان نل کوئی گل نئیں بننی۔
سپیشل ریلیٹویٹی
[سودھو]1905 چ اونے حرکت کردیاں شیواں دی الیکٹروڈائینمکس تے مضمون چ اونے سپیشل رلیٹوٹی دی انقلابی تھیوری وی لکھی۔ اس تھیوری نوں شروع چ کسے نے نہ منیا۔ اس توں علاوہ اونے وزن-زور دی برابری دے مضمون چ اونے سپیشل رلیٹوٹی دی اکویشن دتی جینوں 20ویں صدی دی سب توں مشہور اکویشن کیندے نیں:E=mc2۔ اس تھیوری دے مطابق وزن نوں بوت زیادہ زور چ بدلیا جاسکدا اے۔ اس تھیوری نوں نہ منیا گیا پر اس تھیوری نوں ایٹمی زور بنان چ ورتیا گیا۔ ایناں تھیوریاں نوں دنیا دے جانے پچھانے میکس پلانک نے من لیا تے اودی مشہوری دی وجہ توں اس تھیوری نوں گروواں نوں مننا شروع کیتا۔
- 1905 وچ آئینسٹائن نے فوٹون جیہڑا ایٹم دا اک مڈھلا زرہ اے، جیدا چانن نال جوڑ اے تے جیہڑا کوانٹم تھیوی دی مڈھ اے دی ہوند دی گل کیتی۔ 1909 وچ آئینسٹائن نے دسیا جے فوٹون وچ انرجی وی ہوندی اے تے مومنٹم وی۔ ایہ گل زرے دے چھل زرہ ہون ول لے گئی تے ایس تے اوہنوں 1921 دا نوبل انعام دتا گیا۔
- 1905 وچ اوہنے براؤنی ٹور تے اپنی سوچ اگے لیاندی تے ایس گل نوں ودھایا جے ماس ایٹم نال بنیا اے۔
- 1905 وچ اوہنے سپیشل ریلیٹیوٹی دی سوچ دتی۔
- 1905 وچ ای آئینسٹائن نے اپنی ماس انرجی ترکڑی دتی۔ E=mc2 ہن دنیا دی مشہور ترکڑی اے۔
عمومی اضافیت نظریہ
[سودھو]![]() |
نظریۂ عمومی اضافیت سائنسی میدان وچ آئن سٹائن دی سب توں وڈی کامیابی سی۔ اس نظریہ اُتے کم 1915ء وچ مکمل کيتا۔ اس وچ ایہ دسیا گیا کہ
- اسراع دے دوران مشاہد جو طاقت محسوس کردا اے اوہ بعینہ کشش ثقل دی طرح اے۔ -
- کشش ثقل (جس دی وجہ توں مثلاً سورج دے گرد سیارے دا گھمدے نيں) دی طاقت دی اک ہور توضیح پیش کيتی۔ اوہ ایہ کہ سورج دی موجودگی توں زمان و مکان ہی ٹیڑھا ہوئے جاندا اے۔ ہن سیارہ اپنی طرف توں سیدھا ہی چل رہیا ہُندا اے مگر اس زمان و مکان دے ٹیڑھے پن دی وجہ توں اوہ سورج دے گرد گھمدا اے۔ اس ٹیرھے پن دا اثر برقناطیسی موجاں اُتے وی ہوئے گا۔ مثلاً ستارےآں دی روشنی سورج دے کولوں گزردے ہوئے اپنا رُخ ہلکا جہا تبدیل کردی اے۔ روشنی دے اس مڑنے دی تصدیق تجرباتی طور اُتے سورج گرہن دے دوران وچ برطانوی سائنسداناں نے 1919ء وچ کی، جس توں عمومی اضافیت نظریہ دی تصدیق ہوئے گئی تے آئنسٹائن دی شہرت دی اخباراں وچ دھوم مچ گئی۔ تریخ داناں نے کہیا اے کہ برطانوی سائنس دان ایڈنگٹن نے اس تصدیق وچ ڈنڈی ماری سی۔[۵۱]
- اس دے علاوہ سیارے عطارد دا مدار مشاہدے وچ جداں نظر آندا سی، اس دی آئزک نیوٹن دا کشش ثقل نظریہ پوری طرح تشریح نئيں کر پاندا سی، جدوں کہ نظریہ اضافیت دی پیشن گوئی تے مشاہدہ وچ مماثلت دیکھی گئی۔
- نظریہ اضافیت دے مطابق روشنی دی شعاواں بھاری ستارےآں توں نکلدے ہوئے انہاں شعاعاں دا تعدد روشنی دے طیف وچ سرخ رنگ دی طرف تھوڑا سا کھسک جاندا اے ۔
جب آئنسٹائن نے ایہ نظریہ تیار کر رہیا سی، ايسے عرصہ وچ اس دا عظیم جرمن سائنس دان ڈیوڈ ھلبرٹ دے ہاں کچھ دن قیام رہیا تے اس توں سائنسی بحث وی ہُندی رہی۔ آئنسٹائن توں کچھ دن پہلے ہلبرٹ نے نظریہ اضافیت اُتے ابنا مقالہ سائنسی جریدے نوں ارسال کيتا۔ آئنسٹائن نے بعد وچ ھلبرٹ اُتے اس دے خیالات "چوری" کرنے دا الزام لگایا۔ ایہ ہن تک متنازع اے کہ ھلبرٹ تے آئنسٹائن دا عمومی اضافیت نظریہ وچ کتنا حصہ سی۔[۵۲]
علم الکائنات
[سودھو]آئنسٹائن دے عمومی اضافیت دے نظریہ دا علم الکائنات توں گہرا تعلق بندا سی۔ اس لئی علم الکائنات دے بارے وی آئنسٹائن نے تحقیقی نظریات پیش کیتے۔
مقداریہ میکانیات
[سودھو]مقداریہ میکانیکات دا نظریہ ايسے زمانے وچ وجود وچ آ رہیا سی۔ اس نظریہ دے مطابق:
- اسيں ایہ نئيں کہے سکدے کہ برقیہ گردش کردا ہويا جوہر دے اندر اک خاص مدار وچ اے، بلکہ صرف ایہ کہہ سکدے نيں برقیہ دا کسی جگہ موجود ہونے دا احتمال کيتا اے۔ یعنی جس طرح روشنی دی موجاں دوہری فطرت (dual nature) رکھدی نيں، یعنی روشنی دی موجاں نوں نوریہ ذرات اُتے مشتمل وی سمجھیا جا سکدا اے، بعینہ، جوہری ذرات (مثلاً برقیہ) وی دوہری فطرت رکھدے نيں، یعنی انہاں نوں وی موجاں دی طرح سمجھیا جا سکدا اے۔
- اس نظریہ توں اصولِ سببیہ (causality principle) دی وی نفی ہوئے سکدی اے۔
- غیریقینی اصول، جس دے مطابق کسی ذرے دا مقام تے معیار حرکت دونے اک نال اپنی مرضی دی انتہائی درستی توں ناپیا نئيں جا سکدا۔
آئنسٹائن نے فلسفیانہ بنیاداں اُتے اس نظریہ توں اختلاف کيتا۔ آئنسٹائن دا قول سی کہ "خدا طاس نئيں کھیلدا۔ " اس دا خیال سی کہ ایہ اک عارضی نظریہ اے تے اک بہتر نظریہ دریافت ہوئے گا جس وچ ایہ "خامیاں " نئيں ہونگی۔ اس سلسلہ وچ اس دی بوہر توں طویل عرصہ تک بحث ہُندی رہی۔ البتہ مقداریہ میکانیکات نظریہ سائنسداناں وچ قبول ہوئے گیا تے جوان سائنس دان بُڈھے آئنسٹائن نوں غیر مناسب سمجھنے لگے۔
صیہونیت دی معاونت
[سودھو]آئنسٹائن فلسطین وچ صیہونی ریاست اسرائیل دے قیام دا پُر جوش حامی سی۔ 1921ء وچ اس نے وائزمین (Chaim Weizmann) دے نال امریکا دا دورہ کيتا تے صیہونیت دے لئی چندہ جمع کرنے دے لئی متعدد شہراں وچ تقریراں کيتياں۔ 1952ء وچ آئنسٹائن نوں اسرائیلی صدارت دی پیش کش ہوئی جو اس نے قبول نئيں کيتی۔ حوالےدی لوڑ؟
امریکا وچ
[سودھو]1933ء وچ آئنسٹائن، ایلسا تے ہیلن دے نال امریکا چلا آیا تے پرنسٹن یونیوسٹی وچ پروفیسر لگ گیا۔ امریکا دے پہلے دوراں اُتے اسنوں مختلف یونیوسٹیاں نے پہلے توں پروفیسری دی پیشکش کر رکھی سی۔ ایتھے دے خوبصورت قدرتی ماحول وچ اپنی تحقیقات وچ لگ گیا جو ہن قدرت دی تمام طاقتاں دا اک متحد نظریہ دریافت کرنا سی۔ اس وچ کامیابی تاں نہ ہوئی، مگر کچھ نہ کچھ کاوشاں جاری رکھن۔ 1940ء وچ امریکا دی شہریت حاصل کيتی۔ امریکا وچ آئنسٹائن دی عظیم شخصیت دی طرح پزیرائی ہُندی سی تے صحافی اس دے ہر موضوع اُتے خیالات وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ دوسری جنگ عظیم دے حوالے توں آئنسٹائن نوں جرمن قوم توں سخت نفرت ہوئے گئی تے جنگ دے بعد پیشکش ہونے اُتے وی اوہ جرمنی نئيں گیا۔ 18 اپریل 1955ء نوں پرنسٹن وچ ہی موت ہوئی۔ آئنسٹائن hemolytic anemia دا مریض سی۔ موت دی وجہ اس دے arota وچ aneurysm دا پھٹنا سی۔ موت دے بعد پوسٹ مارٹم کرنے والے ڈاکٹر نے خفیہ طور اُتے سر چیر کر دماغ مرتباناں وچ ڈال کر محفوظ کر ليا۔[۵۳] میت نوں بعد وچ جلیا کے راکھ (cremate) کر دتا گیا۔
ایٹم بم
[سودھو]1939ء وچ امریکی صدر فرینکلن روزویلٹ نوں خط لکھیا جس وچ ایٹم بم بنانے دی ترغیب دی۔ وجہ ایہ دسی کہ شاید ایڈولف ہٹلر ایسا کرنا چاہندا ہوئے۔ جدوں ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے امریکا دی طرف توں ایٹم بم دا استعمال توں لکھاں انسان لقمۂ اجل ہوئے تاں آئنسٹائن نے افسوس دا اظہار کيتا۔
امریکی بحریہ دا بم ماہر
[سودھو]دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ امریکی بحریہ نے اس دی خدمات اسلحہ ماہر دی حیثیت توں حاصل کيتياں۔ آئنسٹائن اپنی ماہرانہ رائے دتا کردا کہ سمندر وچ کس طرح کہ بم دی ساخت کامیاب رہیاں گی۔
ایف۔ بی۔ آئی
[سودھو]امریکی خفیہ ایجنسی FBI آئنسٹائن دے کھبے بازو (سیاسی و معاشی) نظریات دی وجہ توں شک دی نگاہ توں دیکھدی سی تے خفیہ تحقیقات کر رہی سی۔
آئنسٹائن دا خدا
[سودھو]آئنسٹائن دے اقوال وچ خدا (God) دا ذکر اکثر ملدا اے۔ موجودہ زمانے وچ مبصرین نے خیال ظاہر کيتا اے کہ خدا توں مراد قدرت (nature) سی۔ بہرحال آئنسٹائن دا نظریۂ خدا مذہبی نقطۂ نظر توں مختلف ہونے دا خیال ظاہر کيتا گیا اے۔
کتاباں توں اقتباست
[سودھو]” | اساں تلخ تجارب دے بعد ایہ سکھیا اے کہ معاشرتی زندگی دی گتھیاں تنہا عقل دی رو توں نئيں سلجھ سکتاں ۔۔۔۔ اس لئی سانوں تنہا عقل نوں اپنا خدا نئيں بنا لینا چاہیے ۔ اس خدا دے عضلات (Muscles) تاں بہت مضبوط نيں لیکن اس دی ذات (Personality) نئيں اے ۔ عقل اسباب و ذرائع اُتے تاں خوب نگاہ رکھدی اے لیکن مقاصد و اقدار دی طرف توں اندھی ہوئے جاندی اے ۔[۵۴] | “ |
” | سائنس صرف ایہ بتا سکدی اے کہ " کيتا اے "!!!
وہ ایہ نئيں بتا سکدی کہ " کيتا ہونا چاہیے " !!! اس لئی اقدار دا تعین کرنا اسکے دائرے توں باہر اے ۔ سائنس دے علم برداراں نے اکثر اوقات اس امر دی کوشش کيتی اے کہ اوہ سائنس دی رو توں اقدار دے متعلق قطعی فیصلہ نافذ کرداں ۔۔۔۔ سائنس دے نزدیک بس اک شئے ہُندی اے ۔ اس دی دنیا وچ آرزو ، اقدار ، خیر وشر ، نصب العین حیات دا کوئی وجود نئيں ہُندا ۔ سائنس نہ اقدار متعین کر سکدی اے ، تے نہ ہی انہاں نوں انسانی سینے دے اندر داخل کر سکدی اے ۔[۵۵] |
“ |
” | تعلیم دا مقصد ایہ نئيں ہُندا کہ بہت ساری حقیقتاں جان لی جاواں۔ تعلیم دا مقصد ایہ ہُندا اے کہ دماغ دی اس طرح تربیت ہوئے جائے کہ جو کچھ کتاباں وچ نئيں اے اوہ وی سمجھ وچ آ سکے[۵۶] | “ |
پاندھی
[سودھو]2اپریل 1921 نوں اوہ پہلی واری نیویارک امریکہ آیا۔ شہر دے میر نے اوہنوں جی آیاںوں آکھیا۔ کئی تھانواں تے اوہدے لیکچر تے پارٹیاں ہویاں۔ اوہنے کولمبیا یونیورسٹی تے پرنسٹن یونیورسٹی وچ لیکچر دتے تے اکیڈیمی آف نیشنل سائینسز والیاں نال واشنگٹن وچ وائٹ ہاؤس وی لجایا گیا۔ یورپ واپسی تے اوہ برطانیہ آیا تے ایتھے اوہ برطانوی آگو ہالڈین دا مہمان سی تے کئی وڈی مانتا والے سائینسی تے سیاسی لوکاں نال ملیا۔ کنگز کالج لندن وچ اونے لیکچر وی دتے۔
1922 وچ اوہنے 6 مہینے لئی ایشیاء دی پاندھ کیتی۔ سری لنکا، سنگاپور تے جپان گیا۔ ٹوکیو وچ اوہد پہلا لیکچر چار کینٹے تک دا سی تے ایس مگروں اوہ جپانی شہنشاہ دے محل وچ شہنشاہ تے ملکہ نال ملیا۔ جپان بارے اپنے پتر نوں لکھدا اے،" میں جنے وی لوکاں نوں ملیا، جپانی مینوں سب توں چوکھے پسند آۓ، ایہ نمانے، سیانے، خیال کرنوالے تے آرٹ دا خیال رکھنوالے نیں۔" واپسی تے 12 دن لئی او فلسطین وی رکیا تے اوہدی ٹہل سیوا اک فزکس گرو دے بجاۓ اک سرکاری آگو جنی سی۔
ایلبرٹ آئینسٹائن | |
---|---|
![]() | |
جمن تھاں | {{{جمن تھاں}}} |
جمن نی تاریخ | {{{جمن نی تاریخ}}} |
دیس | جرمنی، سویٹزرلینڈ تے امریکہ |
ناگرکتا | {{{ناگرکتا}}} |
کم | سینسدان، پروفیسر |
سال سرگرم | {{{سال سرگرم}}} |
گن | جنرل رلیٹوٹی سپیشل رلیٹوٹی فوٹوالیکٹرک افیکٹ براوئنین جرکت انرجی-ماس اکویشن آئینسٹائن فیلڈاکویشن کٹھی فیلڈ تھیوری بوز-آئینسٹائن حساب کتاب |
1933 وچ جدوں اوہ امریکہ گیا سی جرمنی وچ نازی پارٹی دا آگو ہٹلر جرمن جانسلر بندا اے تے اوہ سوج لیندا اے جے اوہ ہن واپس جرمنی نہیں جائیگا۔ کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ دو مہینے دی پروفیسری کیتی۔ 28 مارچ نوں واپس یورپ، بیلجیم دے نگر انٹیورپ وچ جہاز توں اتریا تے اوہدے کوٹھے تے نازیاں ہلہ بولیا تے اوہدی کشتی تے مل ماریا۔ اوہ سدہا جرمن کونسل خانے گیا تے اپنا جرمن پاسپورٹ واپس کردتا تے اپنی جرمن وسنیکی وی چھڈی۔ جرمنی یہودیاں لئی ماڑے حلات ویکھ کے اوہ کج مہینے بیلجیم ریا تے اکتوبر 1933 وچ امریکہ پلٹ گیا۔ پرنسٹن، نیو جرسی وچ اوہنے انسٹیٹیوٹ آف ایڈوانس سٹڈی وچ نوکری کرلئی۔ اوہنوں آکسفورڈ توں وی بلاوا آیا پر اوہ 1935 وچ پکا ای امریکہ ٹک گیا۔
1939 وچ اوہنے زیلارڈ نال رل کے امریکی سرکار نوں ایہ چٹھی لکھی جے جرمنی ایٹم بمب بنا سکدا اے تے امن لئی خطرہ بنسکدا اے تے ایس کم وج امریکہ نوں پے جانا چاہیدا اے۔ امریکی سرکار ایہ گل من لیندی اے تے ایٹم بمب بنان دا مڈھ مینہٹن پراجیکٹ نال پے جاندا اے۔ 1940 وچ اوہ امریکی وسنیک بن جاندا اے۔
نومبر 1952 وچ اسرائیلی صدر چائم وائزمان دے مرن تے امریکہ وچ اسرائیلی سفیر ابا ایبان نے اسرائیلی وزیراعظم ڈیوڈ بن گوریان ولوں اونوں اسرائیل دا صدر بنن دا سنیہ گھلیا۔ اوہنے شکرے نال ناں کردتی۔
18 اپریل 1955 نوں پرنسٹن وچ ای 76 وریاں دی عمر وچ اوہدی موت ہوئی۔
ہور ویکھو
[سودھو]- اضافیندی پیمائشاں
- ضیا برقی اثر photoelectric effect
حوالے
[سودھو]- ↑ ۱.۰ ۱.۱ اجازت نامہ: Creative Commons CC0 License
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ ۲.۲ https://www.ige.ch/de/ueber-uns/einstein.html
- ↑ ۳.۰ ۳.۱ http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119016075 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — مصنف: Bibliothèque nationale de France — اجازت نامہ: Open License
- ↑ ۴.۰ ۴.۱ http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb119016075 — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۲ اگست ۲۰۱۷ — خالق: John O'Connor تے Edmund Robertson
- ↑ ۵.۰ ۵.۱ SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w69k499r — subject named as: Albert Einstein — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
- ↑ ۶.۰ ۶.۱ NE.se ID: https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/albert-einstein — subject named as: Albert Einstein — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷ — عنوان : Nationalencyklopedin
- ↑ ۷.۰ ۷.۱ Find a Grave memorial ID: https://www.findagrave.com/memorial/314 — subject named as: Albert Einstein — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
- ↑ اجازت نامہ: Creative Commons CC0 License
- ↑ ۹.۰ ۹.۱ ۹.۲ https://www.ige.ch/de/ueber-uns/einstein.html — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۸ ستمبر ۲۰۱۵ — مدیر: الیگزنڈر پروخروف — عنوان : Большая советская энциклопедия — اشاعت سوم — باب: Эйнштейн Альберт — ناشر: The Great Russian Encyclopedia سائیٹ غلطی:Invalid
<ref>
tag; name "94ef295c137fa7ade20ac61f06b65ed6fd4d8e36" defined multiple times with different content - ↑ https://www.ige.ch/de/ueber-uns/einstein.html — عنوان : Einstein: His Life and Universe by Walter Isaacson. — جلد: 20 — صفحہ: 431-432 — شمارہ: 4 — شائع شدہ از: Baylor University Medical Center Proceedings — https://dx.doi.org/10.1080/08998280.2007.11928340 — https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2014819
- ↑ ۱۱.۰۰ ۱۱.۰۱ ۱۱.۰۲ ۱۱.۰۳ ۱۱.۰۴ ۱۱.۰۵ ۱۱.۰۶ ۱۱.۰۷ ۱۱.۰۸ ۱۱.۰۹ ۱۱.۱۰ سرو ویاپک ادھکار شناختی: https://d-nb.info/gnd/118529579 — اخذ شدہ بتاریخ: ۳ مئی ۲۰۲۴
- ↑ اجازت نامہ: Creative Commons CC0 License
- ↑ http://www.einstein-bern.ch
- ↑ https://www.history.com/news/9-things-you-may-not-know-about-albert-einstein — اخذ شدہ بتاریخ: ۴ جنوری ۲۰۱۹
- ↑ ۱۵.۰ ۱۵.۱ https://www.einstein-website.de/z_information/verschiedenes.html
- ↑ JSTOR article ID: https://www.jstor.org/stable/795378
- ↑ http://www.einsteinsommerhaus.de/index.php?id=539&no_cache=1
- ↑ http://www.einsteinsommerhaus.de/index.php?id=539
- ↑ https://newspapers.ushmm.org/events/albert-einstein-quits-germany-renounces-citizenship
- ↑ ۲۰.۰ ۲۰.۱ Letter to M. Berkowitz, 25 October 1950 — مصنف: ایلبرٹ آئینسٹائن
- ↑ ۲۱.۰ ۲۱.۱ Albert Einstein: Notes for an Autobiography — اخذ شدہ بتاریخ: ۷ مارچ ۲۰۱۹ — مصنف: ایلبرٹ آئینسٹائن — شائع شدہ از: ۱۹۴۹
- ↑ ۲۲.۰ ۲۲.۱ Brian, Dennis (1996), Einstein: A Life, New York: John Wiley & Sons, p. 127, ISBN 0-471-11459-6
- ↑ https://www.library.ethz.ch/en/Resources/Digital-library/Einstein-Online/Einstein-s-Studies-at-the-Polytechnic-Institute-in-Zurich-1896-1900
- ↑ https://www.library.ethz.ch/en/Resources/Digital-library/Einstein-Online/Einstein-s-Studies-at-the-Polytechnic-Institute-in-Zurich-1896-1900 — مصنف: ایلبرٹ آئینسٹائن تے Alfred Kleiner — https://dx.doi.org/10.3929/ETHZ-A-000565688
- ↑ ۲۵.۰ ۲۵.۱ Leidse Hoogleraren ID: https://hoogleraren.universiteitleiden.nl/s/hoogleraren/item/733 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۹ جون ۲۰۱۹
- ↑ Zhou Peiyuan Is Dead; Educator-Scientist, 91
- ↑ THEATER REVIEW;A Fantasy Meeting of Minds
- ↑ ۲۸.۰ ۲۸.۱ ۲۸.۲ BeWeb person ID: https://www.beweb.chiesacattolica.it/persone/persona/3852/ — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۳ فروری ۲۰۲۱
- ↑ https://cs.isabart.org/person/16734 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱ اپریل ۲۰۲۱
- ↑ The Speed of Broken Light: A meditation on duration and performance by Ted Hiebert
- ↑ Neutral monism reconsidered by Erik C. Banks
- ↑ Einstein: his life and universe
- ↑ Modern-Day Einstein Smashes Flaming Golf Ball, Sets Pants on Fire
- ↑ Special Relativity and how it all began
- ↑ A brief history of mathematics Episodes
- ↑ A-Z for Norfolk Science, A:Albert Einstein
- ↑ Digitalizované pobytové přihlášky pražského policejního ředitelství (konskripce) 1850-1914 — اخذ شدہ بتاریخ: ۶ جنوری ۲۰۲۱
- ↑ Albert Einstein (1879-1955), data.bnf. — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۵ — مصنف: Bibliothèque nationale de France — اجازت نامہ: Open License
- ↑ CONOR.SI ID: https://plus.cobiss.net/cobiss/si/sl/conor/7912035
- ↑ Sieben Jahre «Schusterhandwerk»
- ↑ Albert Einstein und das IGE
- ↑ Award winners : Copley Medal — اخذ شدہ بتاریخ: ۳۰ دسمبر ۲۰۱۸ — ناشر: رائل سوسائٹی
- ↑ The Nobel Prize in Physics 1921 — اخذ شدہ بتاریخ: ۳ اگست ۲۰۱۵ — ناشر: نوبل فاؤنڈیشن
- ↑ The Nobel Prize amounts
- ↑ ۴۵.۰۰ ۴۵.۰۱ ۴۵.۰۲ ۴۵.۰۳ ۴۵.۰۴ ۴۵.۰۵ ۴۵.۰۶ ۴۵.۰۷ ۴۵.۰۸ ۴۵.۰۹ ۴۵.۱۰ Nobel Prize People Nomination ID: https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2728 — ناشر: نوبل فاؤنڈیشن
- ↑ Abraham Pais, "Einstein lived here," Clarendon Press, Oxford, 1994.
- ↑ Guardian 11 Nov. 1999 Einstein's E=mc2 'was Italian's idea'
- ↑ Jake Goldberg, Albert Einstein، Franklin Watts, 1996, pp. 96
- ↑ Donald Goldsmith, Einstien: a relative history، 2005, Simon & Schuster, Inc.، pp. 89
- ↑ Denis Brian, The unexpected Einstein, Wiley, 2005, pp. 33
- ↑ Tony Rothman, everything's RELATIVE، chapter 8, Wiley, 2003
- ↑ The Register,15 نومبر 2004, Was Einstein a plagiarist?
- ↑ Mario Livio, The equation that could not be solved, Simon & Schuster Trade, 2005
- ↑ Out of my later years, by Albert Einstein
- ↑ (Einstein ( IBID
- ↑ The Problem With Education Today
باہرلے جوڑ
[سودھو]![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: ایلبرٹ آئینسٹائن |
![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: ایلبرٹ آئینسٹائن |
ولہیلم رونٹیگن · ہینڈرک لورینٹز · پیٹر زیمن · ہینری بیکرل · پیری کیوری · میری کیوری · لارڈ ریلے · فلپ لینارڈ · جے جے تھامسن · البرٹ اے مائیکلسن · گیبرل لپمان · کارل فرڈیننڈ براون · مارکونی · یوہانس دائیڈیرک فان ڈی والز · ولیہلم ویین · گستاف دالین · ھایک کامرلنگ اونس · میکس فان لائو · ولیم ہنری بریگ · ولیم لارنس بریگ · چارلس گلوور بارکلہ · میکس پلانک · یوہانز سٹارک · چارلس ایڈورڈ گیوم · ایلبرٹ آئینسٹائن · نیلز بوہر · رابرٹ اے ملیکنز · مان سیگباہن · گستاف ہرٹز · یان باپٹسٹے پیرن · آرتھر کومپٹن · چارلس تھامسن ریز ولسن · اون ولانز رچرڈسن · لوئی دوبروی · وینکٹا رامن · ورنر ہائسنبرگ · ارون شروڈنگر · پال ڈیراک · جیمز چیڈوک · کارل اینڈرسن · جارج پیجٹ تھامسن · اینریکو فرمی · ارنسٹ لارنس · اٹو سٹرن · ولفگانگ پالی · پرسی برجمین · ایڈورڈ وکٹر ایپلٹن · پیٹرک بلیکٹ · ہائیڈکی یوکاوا · سیسل فرینک پاول · جان کوککرافٹ · ارنسٹ والٹن · فیلکس بلوخ · ایڈورڈ ملز پرسل · فرتس زرنائیک · میکس بورن · والتھر بوتھے · ولیس لیمب · پولیکارپ کش · جان بردین · والٹر بریٹمین · والٹر بریٹمین · چین ننگ یانگ · سنگ-ڈاؤ لی · پاول چرنکوف · الیا فرینک · جان بردین · والٹر بریٹمین · ولیم شوکلے · چین ننگ یانگ · پاول چرنکوف · الیا فرینک · ایمیلیو سیگرے · اون چیمبرلین · ڈونلڈ گلاسر · ڈونلڈ گلاسر · لیو لنداؤ · یوجین وگنر · ماریا گوپرٹ مائر · ہانز جنسن · الیگزنڈر پروخروف · ہانز جنسن · چارلس ٹاؤنز · سن اتیرو ٹوموناگا · جولین شونگر · رچرڈ فائنمین · ایلفرڈ کیسلر · ہانز بیتھے · لوئیس الوارز · ہنس الفوین · لوئیس نیل · سرگ ہاروش · ڈیوڈ وائنلینڈ · شوجی ناکامورا · اسامو آکاساکی · ہیروشی آمانو
جیمز کک · ہمفری ڈیوی · جارج اوہم · روڈلف کلاسیس · جوزف لسٹر · دمتری مندلیف · میچنیکوف · تھامسن · لورینٹز · ارنسٹ ردرفورڈ · ایلبرٹ آئینسٹائن · نیلز بوہر · جیمز چیڈوک · ہوورڈ فلورے · الساندرو وولٹا · میکس پلانک · رابرٹ براؤن · روڈلف ورچو · سٹیفن ہاکنگ
- مضامین جنہاں وچ سونسکا بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ چیک بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ جرمن بولی دا متن شامل اے
- 1879 دے جم
- 14 مارچ دے جم
- 1955 دیاں موتاں
- 18 اپریل دیاں موتاں
- صفحات مع خاصیت P463
- صفحات مع خاصیت P1050
- صفحات مع خاصیت P103
- ویکی ڈیٹا توں ماخوذ شعبۂ عمل
- ویکی ڈیٹا توں ماخوذ کارہائے نمایاں
- ویکی ڈیٹا توں ماخوذ مؤثر شخصیتاں
- صفحات مع خاصیت P1411
- صفحات مع خاصیت P109
- البرٹ آئنسٹائن
- اشکنازی یہودی
- امریکی اشتراکیت پسند
- امریکی انجینئرز
- امریکی صیہونی
- امریکی فلسفیانہ سوسائٹی دے ارکان
- امریکی لاادری
- امریکی مؤجدین
- امریکی نوبل انعام یافتہ
- امریکی فزکس دان
- برلن دیاں شخصیتاں
- برن دیاں شخصیتاں
- ویہويں صدی دی یہودی شخصیتاں
- ویہويں صدی دے امریکی مصنفاں
- ویہويں صدی دے جرمنی دے مصنفاں
- بے وطن شخصیتاں
- تریخ افکار
- تریخ سائنس
- جرمن اشتراکیت پسند
- جرمن لاادری
- جرمن مؤجدین
- جرمن یہودی
- جرمن فزکس دان
- رائل سوسائٹی دے غیر ملکی ارکان
- ریاستہائے متحدہ نوں سوئس تارکین وطن
- ریاستہائے متحدہ دی قومی اکادمی برائے سائنس دے ارکان
- زیورخ دیاں شخصیتاں
- سائنسی فلسفی
- سوئس لاادری
- سوئس یہودی
- سوئس فزکس دان
- فلسفہ سائنس
- ماہرین کوانٹم فزکس
- ماہرین کونیات
- مخالفین قوم پرستی
- نوبل انعام یافتہ جرمن شخصیتاں
- نیو جرسی دے فعالیت پسند
- نظریاتی فزکس دان
- نظریہ اضافیت
- یہودی فلاسفہ
- یہودی لاادری
- یہودی موجدین
- آئینسٹائن
- سائنسدان