آشوٹز بندی کیمپ
آشویتس بندی کیمپ Auschwitz concentration camp |
آشوٹز بندی کیمپ دوجی وڈی لڑائی چ پولینڈ چ بنایا گیا نازی جرمنی دا اک بندی کیمپ سی جتھے اوناں نوں رکھیا کم کریا تے تے ماریا وی جاندا سی۔
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Birkenau25August1944.jpg/220px-Birkenau25August1944.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Bundesarchiv_Bild_183-R69919%2C_KZ_Auschwitz%2C_Brillen.jpg/220px-Bundesarchiv_Bild_183-R69919%2C_KZ_Auschwitz%2C_Brillen.jpg)
آؤشوتس تسیہا کیمپ جاں آؤشوتس نازی نظربندی کیمپ (جرمن: Konzentrationslager Auschwitz [kʰɔnʦɛntʁaˈʦi̯oːnsˌlaːɡɐ ˈʔaʊ̯ʃvɪt͡s]) 1940 توں 45 دے وچ پولینڈ وچ واقع آؤشوتس برکیناؤ تسیہا کیمپ وچ 11 لکھ لوکاں دی جان لے لئی گئی سی،[۱] جہناں وچ زیادہتر یہودی سن۔ 27 جنوری، 1945 نوں سوویت روس دیاں فوجاں نے لوکاں نوں آزاد کروایا۔ جرمنی وچ 1996 توں 27 جنوری نوں آؤشوتس یادگار دن دے روپ وچ منائے جان دی شروعات ہوئی۔
جبری مشقت دے کیمپاں دا کامپلیکس آشوٹز نازی حکومت دا قائم کردہ اپنی نوعیت دا سب توں وڈا کیمپ سی۔ اِس وچ تن مرکزی کیمپ سن ۔ اِنہاں سب کیمپاں وچ قیدیاں توں جبری مشقت لی جاندی سی۔ اِنہاں وچوں اک کیمپ طویل عرصے تک قتل گاہ دے طور اُتے وی استعمال ہُندا رہیا۔ ایہ کیمپ کراکو دے مغرب وچ تقریباً 37 میل دی مسافت اُتے سن ۔ ایہ مقام جنگ توں پہلے دی جرمن پولینڈ سرحد دے نیڑے بالائی سائلیسیا وچ واقع اے۔ نازی جرمنی نے 1939 وچ پولینڈ اُتے حملہ کرنے تے فتح کرنے دے بعد اِس علاقے اُتے قبضہ کر ليا سی۔ ایس ایس حکام نے پولینڈ دے شہر اوسوائی سیم دے نیڑے تن مرکزی کیمپ قائم کيتے۔ اوسوائی سیز۔ اک مئی 1940 وچ ، اوسوائی سیز۔ د و جسنوں آشوٹز برکینو وی کہیا جاندا سی 1942 دے اوائل وچ تے تیسرا آشوٹز۔ تن جو آشوٹز مونووٹز وی کہلاندا سی اکتوبر 1942 وچ قائم کيتا گیا۔
جبری مشقت دے کمپاں دا کامپلیکس قیدی کیمپاں دے نگران ادارے یعنی انسپیکٹوریٹ آف کانسین ٹریشن کیمپس دے ماتحت سی۔ مارچ 1942 تک ایہ نگران ادارہ ایس ایس دے مرکزی دفتر دا ہی اک محکمہ تے 1941 توں ایس ایس آپریشنز دا مرکزی دفتر سی۔ مارچ 1942 توں آشوٹز دی آزادی تک ایہ انسپیکٹوریٹ ایس ایس دے مرکزی اقتصادی تے انتظامی دفتر دے ماتحت رہیا۔
نومبر 1943 وچ ایس ایس نے حکنامہ جاری کيتا کہ آشوٹز برکینو تے آشوٹز مونووٹز خود مختار قیدی کیمپ بن جاواں گے۔ آشوٹز۔ اک دے کمانڈر بدستور ایس ایس دے اُنہاں تمام یونٹاں دے چھاؤنی کمانڈر رہے جو آشوٹز دے لئی مخصوص کيتے گئے سن تے اوہ تن کمانڈراں وچوں سب توں سینئر خیال کيتے جاندے سن ۔ قیدیاں دے ریکارڈ رکھنے تے قیدیاں دی مزدوراں دی حیثیت توں تعیناتی دا انتظام کرنے والے ایس ایس دفاتر بدستور آشوٹز۔ اک وچ قائم رہے تے اوتھے توں اپنا نظام چلاندے رہے۔ نومبر 1944 وچ آشوٹز۔ دو کوآشوٹز۔ اک توں دوبارہ ملیا دتا گیا تے آشوٹز۔ تن نوں مونووٹز قیدی کیمپ دا ناں دے دتا گیا۔
آشوٹز جبری مشقت دے کیمپ کامپلیکس دے کمانڈر ایہ سن : مئی 1940 توں نومبر 1943 تک ایس ایس لیفٹننٹ کرنل روڈولف ہوئیس، نومبر 1943 وسط مئی 1944 تک ایس ایس لیفٹننٹ کرنل آرتھرلیبے ھینشل، وسط مئی 1944 توں 27 جنوری 1945 تک ایس ایس میجر جنرل رچرڈ بائیر۔ جدوں آشوٹز نومبر 1943 توں نومبر 1944 تک خود مختار رہیا تاں اِس د وران اِس دے کمانڈراں وچ نومبر 1943 توں وسط مئی 1944 تک لیفٹننٹ کرنل فرائڈرک ھارٹ جین سٹائین تے وسط مئی توں نومبر 1944 تک ایس ایس کیپٹن جوزف کریمر شامل سن جدوں کہ مونووٹز جبری مشقت دے کیمپ دا کمانڈر نومبر 1943 توں جنوری 1945 تک ایس ایس کیپٹن ھائین رِخ شوارز رہیا۔
آشوٹز۔ اک:آشوٹز۔ اک یا مرکزی کیمپ اوسوائی سِم دے نیڑے قائم ہوئے نے والا پہلا کیمپ سی۔ اِس دی تعمیر دا کم شہر دے مضافات وچ واقع پولینڈ دی فوج دے توپخانے دی متروک بیرکاں وچ مئی 1940 وچ شروع ہوئی۔ ایس ایس حکام کیمپ وچ ہور توسیع دے لئی مسلسل قیدیاں نوں جبری مشقت اُتے مامور کردے رہے۔ کیمپ دی تشکیل دے پہلے برس دے دوران ایس ایس تے پولیس نے تقریباً 40 مربع کلومیٹر یا تقریباً 22 مربع میل دے علاقے نوں ترقیاتی علاقہ قرار دتا جو مکمل طور اُتے کیمپ دے استعمال دے لئی مخصوص سی۔ آشوٹز دے اولین قیدیاں وچ اوہ جرمن قیدی شامل سن جنہاں نوں زک سین ھوزن جرمنی وچ واقع جبری مشقت دے کیمپ توں ایتھے لیایا گیا سی جتھے اُنئيں بار بار جرائم کرنے والےآں دی حیثیت توں بند کيتا گیا سی۔ فیر ایتھے اُتے کراکو وچ ٹارنو تے لوڈز ویا ڈاچو قیدی کیمپ توں پولینڈ دے سیاسی قیدیاں نوں وی لیایا گیا۔ کراکو جنرل گورنمنٹ دا ڈسٹرکٹ سی۔ جرمن مقبوضہ پولینڈ دے اِس حصے دا نازی جرمنی دے نال الحاق نئيں کيتا گیا سی تے انتظامی طور اُتے جرمن مشرقی پرشیا توں مربوط سی یا اسنوں جرمن قبضے والے سوویت یونین وچ شامل کيتا گیا سی۔
بیشتر جرمن جبری مشقت دے کیمپاں دی طرح آشوٹز۔ اک تن مقاصد دے لئی تعمیر کيتا گیا سی: 1) نازی حکومت تے پولینڈ وچ جرمن قابض حکام دے حقیقی یا تصوراتی دشمناں نوں غیر معینہ مدت تک قید وچ رکھنا۔ 2) ایس ایس دی ملکیت وچ تعمیر توں متعلق کاروبار وچ جبری مزدوراں دی فراہمی نوں یقینی بنانے تے بعد وچ اسلحہ تے ہور جنگی سازوسامان دی پیداوار دے لئی مزدوراں دی مسلسل دستیابی دا انتظام کرنا۔ 3) آبادی دے حدف بنائے گئے ایداں دے چھوٹے گروپاں دے خاتمے دے لئی اک مقام دا اہتمام کرنا جنہاں دا خاتمہ ایس ایس تے پولیس حکام دی طرف توں نازی جرمنی دی سلامتی دے لئی لازمی تصور کيتا گیا ہوئے۔ دوسرے بوہت سارے جبری مشقت دے کیمپاں دی طرح آشوٹز۔ اک وچ وی گیس چیمبر تے مُرداں نوں جلانے والا مدفن موجود سی۔ ابتدا وچ ایس ایس انجینئراں نے جیل دے بلاک نمبر گیارہ دے تہ خانے وچ اک عارضی گیس چیمبر بنایا۔ بعد وچ اک وڈا تے مستقل گیس چیمبر جیل دے احاطے دے باہر اک وکھ عمارت وچ اصل مدفن دے اک حصے دے طور اُتے بنایا سی۔
آشوٹز۔ اک وچ ایس ایس ڈاکٹراں نے بیرک نمبر دس وچ قائم ہسپتال وچ طبی تجربات کيتے۔ اُنہاں نے نوزائیدہ بچےآں، جڑواں بچےآں تے بوناں اُتے جعلی سائینسی تحقیق آزمائی۔ جبری طور اُتے مرداں اُتے اُنہاں نوں بانجھ کرنے دے آپریشن کيتے تے اُنئيں اُنہاں دی جنسی قوت توں محروم کر دتا۔ فیر اُنہاں نے بالغ قیدیاں اُتے کم توں کم درجہ حرارت دے تجربات وی کيتے۔ اِنہاں ڈاکٹراں وچوں سب توں زیادہ جانے پہچانے ڈاکٹر جوزف منیگیلے سن ۔
مدفن تے طبی تجربات والی بیرک دے درمیان سیاہ دیوار ایستادہ سی جتھے ایس ایس گارڈاں نے سینکڑاں قیدیاں نوں پھانسی دتی سی۔
آشوٹز۔ دو:آشوٹز۔ دو یا آشوٹز۔ برکینو دی تعمیر اکتوبر 1941 وچ برزے زنکی دی حدود وچ شروع ہوئی۔ اوسوائی سِم دے نیڑے قائم کيتے جانے والے تن کیمپاں وچوں آشوٹز۔ برکینو کیمپ وچ قیدیاں دی تعداد سب توں زیادہ سی۔ اِس کیمپ نوں بارہ توں ودھ حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ ایہ بارہ حصے خاردار تاراں توں وکھ کيتے گئے سن جنہاں وچوں بجلی گذاری گئی سی تے آشوٹز۔ اک دی طرح ایس ایس گارڈ اِس وچ گشت کردے رہندے سن تے فیر 1942 دے بعد گشت وچ تربیت یافتہ کتے تے اُنہاں دے عملے نوں وی شامل کے لیا گیا۔ کیمپ وچ عورتاں، مرداں، جرمنی تے آسٹریہ دے علاوہ بوہیمیا تے موریویا دی ماتحت ریاستاں توں جلاوطن کيتے گئے خانہ بدوشاں تے سیری سیئن شٹٹ دی یہودی بستی توں لیائے گئے یہودی خانداناں کیئے کیمپ وی موجود سن ۔
آشوٹز۔ برکینو کیمپ وچ اک قتل گاہ دے لئی وی جگہ مخصوص سی۔ اِس جگہ نے یورپ دے یہودیاں نوں ہلاک کرنے دے جرمن منصوبے وچ اک مرکزی کردار ادا کيتا۔ 1941 دے موسمِ گرما تے خزاں وچ جرمن قیدی کیمپاں دے نظام وچ لوکاں نوں ہلاک کرنے دے نظام وچ زائکلون بی گیس متعارف کرائی گئی۔ ایس ایس نے زائکلون بی گیس دا تجربہ سب توں پہلے آزوٹز۔ اک وچ وسیع پیمانے اُتے قتل دی غرض توں کيتا سی۔ اِنہاں تجرگل کيتی کامیابی دے نتیجے وچ آشوٹز کامپلیکس وچ تمام گیس چیمبراں وچ زائکلون بی گیس دے استعمال کیتی منظوری دے دتی گئی۔ برکینو دے نیڑے ایس ایس نے ابتدا وچ دو فارم ھاؤسز نوں گیس چیمبرز وچ تبدیل کردتا۔ عارضی گیس چیمبر نمبر اک نے جنوری 1942 وچ کم شروع کيتا تے 1944 دے موسمِ خزاں تک ایتھے کم جاری رہیا۔ ایس ایس حکام نوں معلوم ہويا کہ اُنہاں نے آشوٹز۔ برکینو وچ جس وڈے پیمانے اُتے گیس استعمال کرنے دی منصوبہ بندی کيتی سی ایہ چیمبر اُس دے لئی کافی نئيں سن ۔ مارچ تے جون 1943 دے درمیانی عرصے وچ مدفن دی چار وڈی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ ہر عمارت دے تن حصے سن ۔ اک کپڑے اُتارنے دی جگہ سی۔ فیر وڈا گیس چیمبر سی تے اُس دے بعد لاشاں جلانے دی بھٹیاں بنائی گئی سن۔ ایس ایس نے آشوٹز۔ برکینو وچ نومبر 1944 تک گیس توں قتلِ عام دا سلسلہ جاری رکھیا۔
جلاوطن کر کے آشوٹز پہنچانے دا اقدامآشوٹز۔ برکینو وچ ریل گاڑیاں اکثر یہودیاں نوں منتقل کردیاں سن۔ ایہ یہودی یورپ دے تقریباً ہر اُس ملک توں لیائے جاندے سن جنہاں اُتے جرمنی دا یا تاں قبضہ سی یا اوہ جرمنی دے حلیف سن ۔ یہودی قیدیاں دی ایہ منتقلی 1942 توں 1944 دے موسمِ گرما تک جاری رہی۔ مختلف ملکاں توں لیائے جانے والے یہودیاں دی تعداد کچھ اِس طرح رہی۔ ہنگری توں چار لکھ چھبیس ھزار، پولینڈ توں تن لکھ، فرانس توں 69 ھزار، ہالینڈ توں 60 ھزار، یونان توں 55 ھزار، بوہیمیا تے موراویا توں 46 ھزار، سلوواکیہ توں 27 ھزار، بیلجیم توں 25 ھزار، یوگوسلاویہ توں دس ھزار، اٹلی توں ست ھزار، ناروے توں 690 تے دوسرے ملکاں تے قیدی کیمپاں توں 34 ھزار یہودیاں نوں اِنہاں کیمپاں وچ پہنچایا گیا۔
ہنگری توں لیائے جانے والے قیدیاں دے نال آشوٹز۔ برکینو دا کردار یورپ دے یہودیاں دے قتلِ عام دے جرمن منصوبے نوں انتہائی مؤثر بنا گیا۔ 1944 وچ اپریل دے اواخر تے جولائی دے اوائل وچ تقریباً چار لکھ چالیس ھزار ہنگری دے یہودیاں نوں کڈیا گیا تے اِنہاں وچوں چار لکھ 26 ھزار نوں آشوٹز لیایا گیا۔ ایس ایس نے تقریباً تن لکھ ویہہ ھزار قیدیاں نوں براہِ راست آشوٹز۔ برکینو دے گیس چیمبر وچ پہنچایا تے تقریباً اک لکھ دس ھزار نوں آشوٹز قیدی کیمپ کامپلیکس وچ جبری مشقت اُتے مامور کر دتا۔ ایس ایس حکام نے ہنگری دے اِنہاں یہودی جبری مزدوراں نوں آشوٹز کیمپ وچ آمد دے چند ہفتےآں دے اندر اندر جرمن تے آسٹریا دے قیدی کیمپاں وچ بھیج دتا۔
مجموعی طور اُتے گیارہ لکھ یہودیاں نوں آشوٹز لیایا گیا۔ ایس ایس تے پولیس حکام نے تقریباً دو لکھ دوسرے افراد نوں آشوٹز پہنچایا۔ اِنہاں وچ اک لکھ چالیس ھزار توں اک لکھ پنجاہ ھزار غیر یہودی پولینڈ دے باشندے، 23 ھزار خانہ بدوش، 15 ھزار سوویت جنگی قیدی تے 25 ھزار دوسرے افراد شامل سن ۔ اِنہاں دوسرے افراد وچ سوویت شہری، لیتھوانیا دے لوک، چیک، فرانسیسی، یوگوسلاویہ دے باشندے، جرمن، آسٹریا دے رہنے والے تے اطلوی شامل سن ۔
آشوٹز آنے والے نويں افراد دا انتخاب کيتا جاندا سی۔ ایس ایس عملہ جدوں اِس گل دا یقین کر لیندا کہ اکثریت جبری مشقت دی اہل ہی نہ سی تاں اُنئيں فوری طور اُتے گیس چیمبراں وچ بھیج دتا جاندا۔ لوکاں نوں گمراہ کرنے دے لئی اِنئيں شاور دے طور اُتے نصب کيتا گیا سی۔ گیس دا شکار ہونے والےآں دی چیزاں ضبط کر لئی جاندیاں تے اُنئيں چھانٹنے دے لئی کنیڈا ویئر ھاؤس بھیج دتا جاندا جتھے توں اُنئيں واپس جرمنی روانہ کر دتا جاندا۔ کینڈا قیدیاں دے لئی دولت دی علامت سی۔
آشوٹز وچ کم توں کم 9 لکھ 60 ھزار یہودی ہلاک ہوئے۔ موت دا شکار ہونے والے دوسرے افراد وچ پولینڈ دے تقریباً 74 ھزار افراد، 21 ھزار خانہ بدوش تے 15 ھزار سوویت جنگی قیدی جدوں کہ دوسری قومیتاں دے دس توں پندرہ ھزار افراد شامل سن ۔ اِنہاں دوسری قومیتاں وچ سوویت شہری، چیک، یوگوسلاوین، فرانسیسی، جرمن تے آسٹریہ دے لوک شامل سن ۔
7 اکتوبر 1944 نوں آشوٹز۔ برکینو وچ چوتھے مدفن دے حوالے کيتے جانے والے کئی سو قیدیاں نے ایہ جاننے دے بعد بغاوت کر دتی کہ اُنئيں قتل کيتا جا رہیا اے۔ بغاوت دے دوران قیدیاں نے تن محافظاں نوں ہلاک کر دتا۔ اُنہاں نے مدفن تے اُس توں ملحقہ گیس چیمبر نوں دھماکے توں اُڑا دتا۔ قیدیاں نے اوہ دھماکہ خیز مواد استعمال کيتا جو اسلحہ بنانے والے قریبی کارخانے وچ جبری مشقت کرنے والی عورتاں نے چوری چھپے اُنہاں تک پہنچایا سی۔ جرمناں نے بغاوت نوں کچل دتا تے اِس بغاوت وچ ملوث تقریباً تمام قیدیاں نوں ہلاک کر دتا۔ دھماکہ خیز مواد فراہم کرنے والی عورتاں نوں اوائل جنوری 1945 وچ سرِ عام پھانسی دے دتی گئی۔
گیس دے ذریعے قیدیاں نوں قتل کرنے دی کارروائی جاری رہی اُتے نومبر 1944 تک ھملر دے احکام اُتے ایس ایس نے اُنہاں گیس چیمبراں نوں ناکارہ کے دتا جو بدستور کم کر رہے سن ۔ جنوری 1945 وچ سوویت افواج دی پیش قدمی اُتے ایس ایس نے باقی ماندہ گیس توں ہلاک کرنے والی تنصیبات نوں وی تباہ کر دتا۔
آشوٹز۔ تینآشوٹز۔ تن نوں بونا یا مونووٹز وی کہیا جاندا سی۔ اسنوں اکتوبر 1942 وچ اُنہاں قیدیاں دے لئی قائم کيتا گیا سی جو بونا سِن ٹیتھک ربر ورکس اُتے کم دے لئی مامور سن ۔ ایہ کارخانہ پولینڈ دے شہر مونووائس دے مضافات وچ واقع سی۔ 1941 دے موسمِ بہار وچ جرمن کاروباری ادارے آئی۔ جی فاربین نے اک کارخانہ قائم کيتا جتھے منتظمین سِنتھیٹِک ربر تے ایندھن تیار کرنے دے اپنے ارادےآں نوں عملی جامہ پہنانے دے لئی جبری مزدوراں نوں استعمال کرنا چاہندے سن ۔ آئی۔ جی فاربین نے آشوٹز۔ تن وچ 70 کروڑ توں ودھ رائش مارک دی سرمایہ کاری دی جو 1942 وچ تقریباً 14لکھ امریکی ڈالر دے برابر سی۔ مئی 1941 توں اکتوبر 1942 تک ایس ایس نے قیدیاں نوں آشوٹز۔ اک توں بونا کیمپ وچ منتقل کيتا۔ پہلے تاں اُنئيں پیدل ہی اوتھے لیایا گیا تے فیر اُنئيں ریل گڈی اُتے سوار کرا دے اگے روانہ کر دتا گیا۔ 1942 دے موسمِ خزاں وچ آشوٹز۔ تن دی تعمیر اُتے بونا وچ کم کرنے والے قیدی آشوٹز۔ تن وچ ہی رہے۔
آشوٹز۔ تن نوں غیر یہودی قیدیاں دے لئی مزدوری سیکھنے دے کیمپ دے طور اُتے وی جانیا جاندا سی۔ اِنہاں قیدیاں دے بارے وچ خیال سی کہ اُنہاں نے جرمناں دے لاگو کيتے گئے مزدوری دے نظام دی خلاف ورزی دی سی۔
آشوٹز دے ذیلی کیمپ1942 تے 1944 دے درمیان آشوٹز وچ ایس ایس حکام نے 39 ذیلی کیمپ قائم کيتے۔ اِنہاں وچوں بعض نوں سرکاری طور اُتے نامزد کيتے گئے ترقیاتی علاقے وچ بنایا گیا۔ اِنہاں وچ بڈی، راج سکو، چیکورٹز، ہارمینسے تے بابٹز شامل سن ۔ بلیش ہیمر، گلائی وٹز، آلٹ ہیمر، فرش ٹین گروب، لورا ہوئیٹ تے آئن ٹراخ تھوئیٹ جداں ہور کیمپ دریائے وِسٹولا دے مغرب تے شمال وچ بالائی سائلیسیا وچ واقع سن ۔ بعض ذیلی کیمپ موراویا وچ سن جنہاں وچ فروڈینٹل تے بروئن شامل سن ۔ مجموعی طور اُتے ایداں دے ذیلی کیمپ انتظامی طور اُتے آشوٹز برکینو دے ماتحت سن جو زراعتی پیداوار کردے یا فیر اِنہاں نوں پراسیس کردے سن ۔ جدوں کہ اوہ ذیلی کیمپ جنہاں دے قیدی صنعتاں یا اسلحہ سازی اُتے مامور سن یا کوئلے دیاں کاناں تے پتھر توڑنے دی مشیناں اُتے کم کردے سن انتظامی طور اُتے آشوٹز مونووٹز دی ماتحتی وچ سن ۔ نومبر 1943 دے بعد انتظامی ذمہ داری دی اِس تقسیم نوں باقاعدہ کر دتا گیا۔
آشوٹز دے قیدی وڈے وڈے فارمز وچ کم کردے سن جنہاں وچ راج سکو اُتے واقع تجرباتی زراعتی اسٹیشن وی شامل سن ۔ فیر اُنئيں کوئلے دیاں کاناں وچ کم اُتے مجبور کيتا جاندا۔ اوہ پتھر توڑنے والی مشیناں پر، ماہی گیری وچ تے خاص طور اُتے اسلحہ سازی دی صنعت وچ کم اُتے مامور ہُندے جداں ایس ایس دی ملکیت والے جرمن اکوئپ منٹ ورکس وچ (جو 1941 وچ قائم ہويا) گاہے گاہے قیدیاں دا انتخاب ہُندا۔ جے ایس ایس دے خیال وچ اوہ کم جاری رکھنے دے حوالے توں کمزور یا بیمار ہُندے تاں اُنئيں آشوٹز برکینو بھیج کر ہلاک کر دتا جاندا۔ جبری مشقت دے لئی منتخب ہونے والے قیدیاں دا اندراج کيتا جاندا تے آشوٹز وچ اُنہاں دے کھبے بازو اُتے شناختی نمبر کھودے جاندے۔ فیر اُنئيں مرکزی کیمپ یا کامپلیکس وچ کِسے تے جگہ تعینات کيتا جاندا جنہاں وچ ذیلی کیمپ وی شامل سن ۔
آشوٹز دی آزادیوسط جنوری 1945 وچ جدوں سوویت فوجاں آشوٹز قیدی کیمپ کامپلیکس دی جانب بڑھاں تاں ایس ایس نے آشوٹز تے اس دے ذیلی کیمپاں دا انخلاء شروع کر دتا۔ ایس ایس یونٹاں نے نیڑے سٹھ ھزار قیدیاں نوں آشوٹز کیمپ دے مغرب دی طرف پیدل چلنے اُتے مجبور کيتا۔ موت دے اِس سفر دا آغاز ہونے توں پہلے دے دناں وچ ھزاراں افراد کیمپاں وچ مارے گئے۔ لکھاں قیدیاں نوں جنہاں وچوں بیشتر یہودی سن مجبور کيتا گیا کہ اوہ شمال مغرب دی طرف 55 کلومیٹر (تقریباً 30 میل) گلائی وائس تک پیدل چلياں۔ اُنہاں دے نال مشرقی بالائی سیلیسیا وچ ذیلی کیمپاں توں آنے والے قیدی وی شامل ہوئے گئے۔ اِنہاں کیمپاں وچ بِس مارخوئیٹ، آلٹ ھیمر تے ھائینڈن برگ شامل سن ۔ قیدیاں نوں گلائی وائس یا فیر مغرب دی طرف 63 کلومیٹر (تقریباً 35 میل) دی مسافت اُتے بالائی سیلیسیا دے مغربی حصے وچ واقع واڈزسلو (لوسلو) تک پیدل چلنے دا حکم دتا گیا۔ اِس طرف جانے والےآں دے نال آشوٹز دے جنوب وچ واقع جوئش چووٹز، شیچو وٹز تے گولیس چو دے ذیلی کیمپاں توں آنے والے قیدی وی شامل ہوئے۔ ایس ایس گارڈ ہر ایداں دے قیدی نوں گولی مار دیندے جو پِچھے رہ جاندا یا نال نہ دے سکدا۔ قیدیاں کوایداں دے مارچ دے دوران سرد موسم، بھکھ پیاس تے بیماری دا وی سامنا سی۔ گھٹ توں گھٹ تن ھزار قیدی صرف گِل وائس دے راستے وچ ہی مارے گئے۔ آشوٹز تے ذیلی کیمپاں توں اِنہاں انخلائی مارچاں وچ ممکنہ طور اُتے 15 ھزار قیدی موت دا شکار ہوئے۔
گِل وائس تے واڈزسلو آمد دے بعد قیدیاں نوں بغیر ہیٹنگ والی مال بردار گڈیاں اُتے بٹھایا گیا تے اُنئيں جرمنی دے جبری مشقت دے کیمپاں خصوصاً فلوزن برگ، سیخ سین ھوسن گراس روزن، بوخن والڈ تے ڈاچو دے علاوہ آسٹریہ دے موتھوسن کیمپ وچ بھیج دتا گیا۔ ریل دا ایہ سفر کئی دناں اُتے محیط رہیا۔ کھانے، پانی، شیلٹر تے کمبلاں دے بغیر بیشتر قیدی اِس سفر نوں برداشت نہ کر سکے۔
1945 وچ جنوری دے آخر وچ ایس ایس تے پولیس عہدیداراں نے چار ھزار قیدیاں نوں مجبور کيتا کہ اوہ آشوٹز مونووٹز دے اک ذیلی کیمپ بلیخ ھیمرکو خالی کر دیؤ تے اوتھے توں پیدل روانہ ہوئے جاواں۔ ایس ایس نے گروس روزن دے جبری مشقت دے کیمپ دی طرف مارچ دے دوران تقریباً 800 قیدیاں نوں قتل کر دتا۔ ایس ایس دے عہدیداراں نے بیماری یا چھپنے دی کامیاب کوشش کر کے پِچھے بلیخ ھیمر وچ رہ جانے والے تقریباً 200 قیدیاں نوں وی ہلاک کر دتا۔ اک مختصر تاخیر دے بعد ایس ایس نے بلیخ ھیمر دے تقریباً 3000 قیدیاں نوں گروز روزن توں جرمنی دے بوخن والڈ جبری مشقت دے قیدی کیمپ وچ منتقل کر دتا۔
27 جنوری 1945 نوں سوویت فوج آشوٹز، برکینو تے مونووٹز وچ داخل ہوئی تے تقریباً ست ھزار قیدیاں نوں رہیا کرا لیا۔ اِنہاں وچوں بیشتر بیمار سن تے نیڑے المرگ سن ۔ اندازہ اے کہ ایس ایس تے پولیس نے 1940 توں 1945 دے درمیان کم توں کم 13 لکھ افراد نوں آشوٹز کامپلیکس پہنچایا سی۔ اِنہاں وچوں کیمپ حکام نے 11 لکھ افراد نوں قتل کيتا۔