Wojny dorszowe
Ten artykuł od 2017-12 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
![]() Brytyjskie statki niedaleko wybrzeży Vestfirðir | |||
Czas |
1 września 1958 - 11 marca 1961 | ||
---|---|---|---|
Miejsce |
Wody otaczające Islandię | ||
Wynik |
Rozszerzenie morza terytorialnego Islandii | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Straty | |||
|
Wojny dorszowe (isl. Þorskastríðin lub Landhelgisstríðin - w dosłownym tłumaczeniu wojny przybrzeżne; ang. Cod Wars; niem. Kabeljaukriege) nazywane również islandzkimi wojnami dorszowymi – seria konfrontacji między Islandią a Wielką Brytanią w latach 50. oraz 70. XX wieku (choć podobne konflikty w tym regionie zdarzały się już wcześniej[1]), dotyczących wyłącznej strefy ekonomicznej Islandii. Wszystkie z nich zakończyły się zwycięstwem Islandii[2][3]
Przyczyny
[edytuj | edytuj kod]Islandia kilkakrotnie ogłaszała stopniowe zwiększenie tej strefy na potrzeby islandzkiego rybołówstwa, stanowiącego podstawę gospodarki Islandii. Wywołało to sprzeciw niektórych państw Europy Zachodniej, a zwłaszcza Wielkiej Brytanii, których rybacy łowili na tych akwenach. Ponieważ najczęściej poławianą rybą jest tu dorsz, nazwano ten konflikt wojnami dorszowymi[4] (w języku angielskim cod war jest ironicznym nawiązaniem do zimnej wojny, czyli cold war).
Pierwsza wojna dorszowa
[edytuj | edytuj kod]U podstaw tego konfliktu leżało zmniejszanie się ławic ryb, na skutek nadmiernych połowów. Wybrano więc najprostsze rozwiązanie, czyli wyparcie kutrów innych państw, tak by dozwolone kwoty połowowe przypadły wyłącznie miejscowym rybakom. Po uchwaleniu nowego prawa, po raz pierwszy Islandia poszerzyła swoją strefę wyłącznych połowów 1 września 1958. Strefa wzrosła z 4 mil morskich do 12 mil od wybrzeża Islandii, co stało się bezpośrednią przyczyną pierwszej wojny dorszowej. Trwała ona do 12 listopada 1958.
Brytyjczycy ogłosili, że ich kutry będą łowić pod osłoną brytyjskich okrętów, co uczynili w trzech obszarach. Islandia używała jedynie kilku jednostek patrolowych (głównie małych), jednak silna brytyjska ochrona była bardzo kosztowna. Dochodziło do wielu incydentów, w tym z oddawaniem strzałów ostrzegawczych.
W końcu obie strony postanowiły rozstrzygnięcie sporu przekazać Międzynarodowemu Trybunałowi Sprawiedliwości w Hadze.
Druga wojna dorszowa
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Klippuemployment.png/220px-Klippuemployment.png)
Dopiero w 1972 Islandia zdecydowała o jednostronnym poszerzeniu strefy połowów do 50 mil morskich. Wkrótce ogłosiła zmniejszenie dozwolonych kwot połowów. Okręty islandzkiej straży przybrzeżnej broniły dostępu brytyjskim trawlerom łowiącym w 50-milowej strefie. Ze swej strony Wielka Brytania wysłała okręty Royal Navy, które miały chronić brytyjskich rybaków. W 1973 podpisano porozumienie kończące drugą wojnę dorszową. Umożliwiało ono połowy wewnątrz 50-milowej strefy, ale tylko w wyznaczonych obszarach.
Trzecia wojna dorszowa
[edytuj | edytuj kod]Porozumienie wygasło w listopadzie 1975, co rozpoczęło trzecią wojnę dorszową. W tym samym roku Islandia po raz kolejny postanowiła poszerzyć wyłączną strefę ekonomiczną do 200 mil morskich od wybrzeży islandzkich. Brytyjczycy nie uznali tej decyzji władz islandzkich i ich kutry nadal udawały się tam na połowy. Strona islandzka próbowała powstrzymać wtargnięcia obcej floty połowowej na jej wody.
Podczas kolejnej odsłony konfliktu dochodziło do przypadków odcinania obcych sieci rybackich przez okręty islandzkiej straży przybrzeżnej, a także do kilku incydentów w postaci wymiany strzałów ostrzegawczych czy taranowania statków obu stron. Doszło także do zerwania stosunków dyplomatycznych między oboma krajami. Ponadto na Islandii miały miejsce antybrytyjskie wystąpienia (niekiedy z humorystycznymi hasłami typu God Save the Cod (ang. Boże chroń dorsza)).
Rozwiązanie
[edytuj | edytuj kod]Ostatecznie Wielka Brytania uległa presji Islandczyków, kiedy ci zagrozili zamknięciem bazy NATO w Keflavíku. Mogło to znacząco zmniejszyć zdolność obrony NATO przed Związkiem Radzieckim na Atlantyku. W 1976 oba kraje doszły do kompromisu. Islandia zezwoliła na dostęp do 200-milowej strefy wyłącznych połowów maksimum 24 kutrom brytyjskim. Decyzja ta jednak nie uratowała podupadającego brytyjskiego rybołówstwa.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Þorsteinsson, Björn (1976). Tíu þorskastríð 1415–1976.
- ↑ Habeeb, William (1988). "6". Power and Tactics in International Negotiations: How Weak Nations Bargain with Strong Nations. Johns Hopkins University Press.
- ↑ Bernard A. Cook , Europe Since 1945: An Encyclopedia, Routledge, 27 stycznia 2014, ISBN 978-1-135-17932-8 [dostęp 2024-01-11] (ang.).
- ↑ Thór, Jón Th. (1995). British Trawlers and Iceland 1919–1976. University of Gothenburg. p. 182.