PT-76
Czołg PT-76 w Münster | |
Dane podstawowe | |
Państwo | |
---|---|
Producent | |
Typ pojazdu |
lekki czołg pływający |
Trakcja |
gąsienicowa |
Załoga |
3 |
Historia | |
Prototypy |
1950 |
Produkcja |
1951-1967 |
Egzemplarze |
ok. 3039 szt. |
Dane techniczne | |
Silnik |
W-6 |
Transmisja |
mechaniczna |
Poj. zb. paliwa |
250 l |
Pancerz |
spawany z płyt walcowanych |
Długość |
7,63 m |
Szerokość |
3,14 m |
Wysokość |
2,20 m |
Prześwit |
0,37 m |
Masa |
bojowa: 14 t |
Moc jedn. |
17,1 KM/t |
Nacisk jedn. |
0,5 kg/cm² |
Osiągi | |
Prędkość |
44 km/h |
Zasięg pojazdu |
240-260 km |
Pokonywanie przeszkód | |
Rowy (szer.) |
280 cm |
Ściany (wys.) |
110 cm |
Dane operacyjne | |
Uzbrojenie | |
1 armata D-56T (1951), D-56TM (1957) lub D-56TS (PT-76B) kal. 76,2 mm 1 km SGMT(PT-76) lub PKT(PT-76B) kal. 7,62 mm, DSzK(PT-76A) 12,7 mm. | |
Użytkownicy | |
![]() Aktualni – kolor niebieski Byli – kolor czerwony | |
Rzuty | |
![]() |
PT-76 (ros. ПТ-76) – lekki czołg pływający, konstrukcji radzieckiej, z okresu po II wojnie światowej. Czołg został przyjęty 6 sierpnia 1951 na uzbrojenie Armii Radzieckiej pod oznaczeniem PT-76, pochodzącym od skrótu: pławajuszczij tank (плавающий танк) – czołg pływający i kalibru armaty[1]. Produkowany do 1967 roku.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Po zakończeniu II wojny światowej powrócono w ZSRR do zagadnienia budowy czołgów lekkich. Miały one być używane w oddziałach rozpoznawczych i z tego powodu musiały być to czołgi pływające, zdolne do pokonywania przeszkód wodnych wprost z marszu. W końcu lat 40. XX wieku powstało wiele prototypów takich wozów. Za najbardziej udany uznano „obiekt 740” opracowany w 1950 roku przez inż. N. Szaszmurina z instytutu WNII-100 w Leningradzie (doświadczalnej filii Zakładów Czelabińskich CzTZ)[1].
Wóz ten odznaczał się prostą konstrukcją, dobrymi własnościami nawigacyjnymi i dużymi możliwościami pokonywania terenu bagnistego. W wodzie napędzany był pędnikami hydrodynamicznymi – zupełną nowością w tym czasie. W czerwcu 1951 roku wyprodukowano i skierowano na próby wojskowe pierwsze 10 czołgów[2]. Postanowieniem Rady Ministrów z 6 sierpnia 1951 roku przyjęto czołg na uzbrojenie[a]. Produkcję rozpoczęto od 1953 roku w Stalingradzkiej Fabryce Traktorów[2].
W 1957 roku armatę D-56T z hamulcem wylotowym typu reakcyjnego, stosowaną w pierwszych seriach, zastąpiono ulepszonym działem D-56TM z dwukomorowym hamulcem typu aktywnego i przedmuchiwaczem lufy[b]. Wysokość kadłuba zwiększono o 130 mm[c]. Zmodernizowano też przyrządy obserwacyjne i inne wyposażenie (kierowca otrzymał noktowizor)[3].
10 stycznia 1958 roku przyjęto formalnie na uzbrojenie, a od roku 1959 produkowano wersję zmodernizowaną, noszącą oznaczenie PT-76B[4]. Zastosowano w niej armatę D-56TS wyposażoną w układ stabilizacji armaty. Czołg wyposażono w układ ochrony przed bronią masowego rażenia i dodatkowe zbiorniki paliwa (jeden wewnętrzny i dwa płaskie zewnętrzne), co zwiększyło ich pojemność do 580 l[1]. W późniejszym czasie dalszym ulepszeniom podlegało wyposażenie czołgów, a wcześniejsze maszyny modernizowano z nowymi elementami. Od 1967 roku karabin maszynowy SGMT zamieniano na PKT tego samego kalibru[1].
Warianty
[edytuj | edytuj kod]ZSRR
[edytuj | edytuj kod]- PT-76 (1951) - pierwszy wariant, uzbrojony w armatę D-56T.
- PT-76 (1957) - wariant z armatą D-56TM z ulepszonym hamulcem wylotowym.
-
PT-76 uzbrojony w armatę D56-TM
- PT-76B - wariant z armatą D-56TS.
- PT-76A - wariant z karabinem DSzK na obrotowej podstawie, nad włazem ładowniczego.
Polska
[edytuj | edytuj kod]- PT-76 – polski wariant z karabinem DSzK na obrotowej podstawie oraz z oddzielnym włazem dla dowódcy.
Chiny
[edytuj | edytuj kod]- Typ 60 - chiński wariant czołgu.
Opis konstrukcji
[edytuj | edytuj kod]W kadłubie pojazdu można wyróżnić trzy przedziały: kierowania z przodu, za nim bojowy, przykryty wieżą z uzbrojeniem, oraz napędowy. Kadłub wykonano spawając jednorodne płyty pancerne. Wieżę pojazdu wykonano spawając elementy stalowe. Odporność pojazdu na ostrzał nie jest duża.
Załoga PT-76 jest trzyosobowa. Kierowca ma swoje stanowisko w osi wozu w przedziale kierowania. Miejsce zajmuje przez właz, do obserwacji służą mu trzy peryskopy. W nocy środkowy peryskop jest zastępowany urządzeniem noktowizyjnym TWN 2B o zasięgu maksymalnej obserwacji 60 m. W przedziale bojowym swoje stanowiska mają dwaj pozostali członkowie załogi: dowódca-działonowy i ładowniczy. W stropie wieży wykonano duży właz, wykorzystywany przez obu członków załogi, a w tylnej części zamontowano wentylator do usuwania gazów prochowych. Dowódca zajmuje miejsce z lewej strony wieży. Do jego zadań, oprócz obserwacji sytuacji na polu walki i dowodzenia czołgiem, należy też niszczenie celów, a więc pełni dodatkowo rolę działonowego. Do obserwacji wykorzystuje trzy peryskopy, osadzone w małej obrotowej wieży. Do prowadzenia ognia służy celownik-dalmierz TSZ 66. Trzeci członek załogi, ładowniczy, zajmuje miejsce z prawej strony wieży i ma do dyspozycji jeden peryskop.
Uzbrojenie wozu umieszczono w obrotowej wieży. Zastosowano armatę D-56T kalibru 76,2 mm o bruzdowanym przewodzie lufy, z reakcyjnym hamulcem wylotowym, bez stabilizacji (w PT-76 1957 roku montowano D-56TM z dwukomorowym hamulcem wylotowym i przedmuchiwaczem, a w wersji PT-76B – D-56TS ze stabilizacją w dwóch płaszczyznach). Lufa jest pozbawiona przedmuchiwacza. PT-76 przewozi 40 sztuk amunicji (etatowo: 24 naboje odłamkowo-burzące, 4 przeciwpancerne pełnokalibrowe, 4 podkalibrowe, 8 kumulacyjnych)[1]. Z armatą jest sprzężony karabin maszynowy SGMT kalibru 7,62 mm, do którego przewozi się 1000 sztuk amunicji (w PT-76B było montowano PKT). W PT-76A montowano DSzK kalibru 12,7 mm.
W tylnej części wozu znajduje się przedział napędowy. Zastosowano sześciocylindrowy, rzędowy, chłodzony cieczą silnik W 6 o zapłonie samoczynnym, który rozwija moc 176 kW (263 KM) przy 1800 obr./min. Jednostka napędowa zapewnia współczynnik mocy jednostkowej na poziomie 12,6 kW/t. W układzie przeniesienia napędu zastosowano suche sprzęgło wielotarczowe, skrzynię biegów (cztery biegi do przodu, jeden wsteczny) oraz sprzęgła boczne, umożliwiające skręt pojazdu. Czołg może skręcać z promieniem równym rozstawowi gąsienic (gąsienica nieruchoma hamowana hamulcem taśmowym) lub z promieniem zależnym od aktualnych warunków (gąsienica nieruchoma jest odłączona od napędu za pomocą sprzęgła bocznego). Czołg PT-76 porusza się na dwunastu pojedynczych, ogumionych, wykonanych z lekkich stopów kołach nośnych. Koła osadzono na wahaczach wleczonych. Jako elementy sprężyste zastosowano wałki skrętne oraz amortyzatory hydrauliczne przy pierwszej i ostatniej parze kół nośnych. Koła napędowe znajdują się z tyłu pojazdu, napinające z przodu. Zmiana napięcia gąsienicy dokonywana jest za pomocą układu korbowo-śrubowego.
Napęd czołgu w wodzie zapewniają pędniki strugowodne. Otwory zasysające wodę znajdują się pod kadłubem, natomiast główne otwory wylotowe z tyłu kadłuba. Dodatkowe otwory pomocnicze wylotowe znajdują się z boku kadłuba, nad ostatnimi kołami nośnymi. Przymknięcie za pomocą specjalnych klap głównego wylotu powoduje wyrzucanie wody przez wylot pomocniczy i skręt czołgu na wodzie. PT 76 może pływać także do tyłu, w tym celu zamyka się oba główne wyloty i woda jest wyrzucana przez boczne pomocnicze otwory. Do pływania podnosi się też falochron na przedzie pojazdu i montuje podwyższony peryskop dla kierowcy. Pojazd wyposażono w dwie wydajne elektryczne pompy oraz awaryjną pompę ręczną służące do usuwania przeciekającej wody.
Użytkownicy czołgu
[edytuj | edytuj kod]Czołgi PT-76 znalazły się na uzbrojeniu pododdziałów rozpoznawczych przy dywizjach pancernych i zmechanizowanych Armii Radzieckiej. Znalazły się też w radzieckiej piechocie morskiej.
Czołgi PT-76 były i są używane w wielu krajach (liczba sztuk w 1996 roku):
Afganistan – 60 czołgów
Angola – 12 czołgów
Benin – 20 czołgów
Finlandia – 15 czołgów
Gwinea – 18 czołgów
Indie – 90 czołgów
Indonezja – 60 czołgów
Kongo
KRLD – 300 czołgów
Kuba – 50 czołgów
Laos – 30 czołgów
Madagaskar
Mozambik
Rosja – 1100 czołgów
Syria – 100 czołgów
Uganda
Wietnam – 500 czołgów
Zambia
Bułgaria
Chiny
Węgry
Czechy
Egipt
NRD
Irak
Izrael (zdobyczne)
Słowacja
Jugosławia
Polska
[edytuj | edytuj kod]Wojsko Polskie używało PT-76 w 7 Łużyckiej Dywizji Desantowej, a wcześniej w pododdziałach rozpoznawczych wojsk zmechanizowanych i pancernych. Dostawy sprzętu rozpoczęto w 1957 roku. Zakupiono łącznie 112 czołgów, z których część używana była do roku 1989.
W wojnach
[edytuj | edytuj kod]Czołgi tego typu brały udział w wielu wojnach: w Czeczenii, Wietnamie, Izrael – Syria, Izrael – Egipt oraz Indie – Pakistan[5].
Pojazdy na podstawie PT-76
[edytuj | edytuj kod]ZSRR
[edytuj | edytuj kod]- BTR-50 – gąsienicowy transporter opancerzony.
- ASU-85 – działo samobieżne.
- ZSU-23-4 – samobieżne działo przeciwlotnicze
- 2K12 Kub (KWADRAT) – system kierowanych rakiet ziemia–powietrze
- 2K1 Mars – taktyczny zestaw rakietowy
- 2P16 – taktyczny zestaw rakietowy
- TOPAS – gąsienicowy transporter opancerzony
- Typ 63 – chiński czołg lekki amfibijny
Egzemplarze muzealne
[edytuj | edytuj kod]PT-76 dysponują następujące placówki muzealne:
- Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy nr taktyczny 8956, barwy 7 Łużyckiej Dywizji Desantowej
- Muzeum Regionalne w Dębicy.
- Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie
- Muzeum Ziemi Grodziskiej w Grodzisku Wielkopolskim
- Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu
- Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie
- Park plenerowy przed główną siedzibą MWP
- Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej nr taktyczny 8857
- Muzeum Miejskie "Sztygarka" w Dąbrowie Górniczej
Inne zachowane egzemplarze
[edytuj | edytuj kod]- Czołg-pomnik w miejscowości Lubrza, poświęcony poległym w czasie II wojny światowej. Czołg postawiony w zastępstwie działa samobieżnego SU-76, które trafiło do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego.
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tak według Bariatynski 2004 ↓, s. 13, natomiast Szulc 2017 ↓, s. 8 podaje odmiennie od ogółu źródeł 6 sierpnia 1952 roku.
- ↑ Tak według Bariatynski 2004 ↓, s. 14, natomiast według Szulc 2017 ↓, s. 7, miało to miejsce w listopadzie 1955 roku.
- ↑ Tak według Bariatynski 2004 ↓, s. 14, natomiast według Szulc 2017 ↓, s. 8 dopiero w PT-76B w 1959 roku podwyższono kadłub, o 70 mm.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Bariatynski 2004 ↓
- ↑ a b Szulc 2017 ↓, s. 6-7.
- ↑ Bariatynski 2004 ↓, s. 14.
- ↑ Szulc 2017 ↓, s. 8.
- ↑ "Pancerni.net2"
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Michaił Bariatynski. Pławajuszczij tank PT-76. „Broniekollekcyja”. Nr specjalny 1(5)/2004, 2004. Moskwa. (ros.).
- Tomasz Szulc. Czołg pływający PT-76. „Poligon”. Nr 2(59)/2017, kwiecień – czerwiec 2017. Magnum-X.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dokładny opis oraz galeria na stronie opisybroni.pl
- PT-76 na FAS.org
- Czołg lekki PT-76 na enemyforces.com
- PT-76 Model 2 na battletanks.com
- PT-76