Michał I Romanow
![]() | |
![]() | |
![]() | |
Car Rosji | |
Okres |
od 3 marca 1613 |
---|---|
Poprzednik | |
Następca | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data i miejsce urodzenia |
22 lipca 1596 |
Data i miejsce śmierci |
23 lipca 1645 |
Ojciec | |
Matka |
Ksenia Iwanowna Szestowa |
Żona | |
Dzieci |
Irena |
Michał I Fiodorowicz, ros. Михаи́л Фёдорович Рома́нов (ur. 12 lipca?/22 lipca 1596, zm. 13 lipca?/23 lipca 1645)[1] – car Rosji w latach 1613–1645, ojciec cara Aleksego I Romanowa, dziad Piotra Wielkiego. Wyniósł dynastię Romanowów na tron carski.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Michał był synem Fiodora Romanowa (po wymuszonym wstąpieniu do monasteru – Filareta) i Kseni Iwanowny Szestowej (po wymuszonym wstąpieniu do klasztoru – Marty)[2]. Do roku 1602 był na zesłaniu na Biełozierze według rozkazu cara Borysa Godunowa. Od roku 1602 przebywał u ciotki Marii z domu Romanow księżniczki Czerkaskiej na Jurjewie-Polskim. W 1606/1607 od cara Wasyla Szujskiego otrzymał nominacje na dworski urząd stolnika. Od zimy 1612/13 przebywał we własnych dobrach (w wiosce Domnino w Kostromie)[3]. To było inspiracją dla opery z muzyką Michaiła Glinki Życie za cara.
Na cara został wybrany przez sobór ziemski 3 marca 1613 (wg kalendarza juliańskiego 21 lutego), w czasie gdy wraz z matką ukrywał się w Monasterze Ipatiewskim w Kostromie, po ośmioletnim okresie wielkiej smuty. Gdy następnego dnia po soborze przybyło do niego poselstwo bojarów z wiadomością o wyborze na cara, początkowo odmawiał objęcia tronu i dopiero po sześciu godzinach przekonywania przyjął carskie berło[4]. 2 maja 1613 przybył do Moskwy, a 11 lipca został intronizowany[5]. Na początku panowania przede wszystkim musiał rozprawić się z szajkami i bandami, grasującymi po całej Rosji. Należały do nich również oddziały polskich lisowczyków Aleksandra Lisowskiego, służących wpierw drugiemu Dymitrowi Samozwańcowi, a potem trudniących się rozbojem.
Na rozkaz cara Michała Romanowa w 1614 roku w Moskwie powieszono trzyletniego carewicza Iwana Dymitra (1611-1614), syna Maryny Mniszchówny i Samozwańca II. Następnie kozaka atamana Iwana Zaruckiego, trzeciego męża Maryny, wbito na pal. Maryna zginęła w niejasnych okolicznościach, uwięziona na kremlu w Kołomnie[6].
W 1617 roku Michał Romanow zakończył wojnę ze Szwecją, a następnie, po nieudanej wyprawie wojsk polskich na Moskwę, także wojnę z Rzecząpospolitą, zawierając rozejm w Dywilinie 11 grudnia 1618[7] na 14 lat, pozostawiający w rękach litewskich Smoleńsk, a polskich ziemię czernihowską oraz siewierską.
Pokój zewnętrzny był Michałowi niezbędny dla odbudowy gospodarczej kraju, spustoszonego w okresie smuty, i dla umocnienia centralnej władzy carskiej. Rozwój gospodarczy Rosji faktycznie powoli następował, zaś szczególnie intensywnie rozwijała się kolonizacja północnej Azji przez Rosjan. Za panowania Michała doszli oni do rzeki Amur i Morza Ochockiego na wschodnim krańcu kontynentu azjatyckiego, zakładając po drodze warowne osady i miasta: Jakuck, Jenisejsk, Irkuck, Krasnojarsk, Ochock, Wierchojańsk i inne.
W latach 1632–1634, przed upływem okresu rozejmu z Polską, wykorzystując okres bezkrólewia po śmierci Zygmunta III Wazy, Rosjanie oblegli Smoleńsk, pragnąc odebrać ziemie smoleńskie, lecz uniemożliwiła im to odsiecz nowego króla polskiego Władysława IV. Ta kolejna wojna polsko-rosyjska zakończona została „pokojem wieczystym” w Polanowie, zgodnie z którym Polska zatrzymała terytoria uzyskane w rozejmie dywilińskim, ale równocześnie król Polski zrzekł się wszelkich roszczeń do tronu moskiewskiego.
Michał wyróżniał się pobożnością, z zaangażowaniem biorąc udział w uroczystościach religijnych i obchodach świąt cerkiewnych obejmujących prawie wszystkie dni w roku. Jednocześnie oddawał się zachodnim rozrywkom, utrzymując na swoim dworze trupę akrobatów, karłów i błaznów, a na jego dworze odbywały się tańce i popisy linoskoczków. Lubił nowinki techniczne i kolekcjonował zegary, poza tym uwielbiał pracę w ogrodzie i polowanie[8].
Po śmierci Michała Romanowa carem został jego syn Aleksy (1645–1676).
Rodzina
[edytuj | edytuj kod]Pierwszą żoną Michała miała zostać w 1616 roku Maria Chłopowa, która przyjęła imię Anastazja. W wyniku intryg uknutych przez rodzinę Sałtyków została oddalona z dworu[9]. Dopiero 18 września?/28 września 1624 w Moskwie Michał poślubił Marię Dołgoruką, córkę księcia Włodzimierza. Małżeństwo trwało bardzo krótko, gdyż już w czasie uroczystości związanych ze ślubem księżna zasłabła i 6 stycznia?/16 stycznia 1625 zmarła[10][11]. Drugą żoną Michała została Eudoksja Strieszniewa, którą car poślubił 5 lutego?/15 lutego 1626[10]. Z tego związku narodziło się trzech synów i siedem córek[12][10][13]:
- Dzieci cara Michała i Eudoksji[a]:
- Irena Michajłowna (ur. 22 kwietnia 1627, zm. 8 lutego 1679) – nie wyszła za mąż
- Pelagia Michajłowna (ur. 17 kwietnia 1628, zm. 25 stycznia 1629)
- Aleksy Michajłowicz (ur. 19 marca 1629, zm. 29 stycznia 1676) – późniejszy car Aleksy I Romanow
- Anna Michajłowna (ur. 14 lipca 1626, zm. 27 października 1669) – nie wyszła za mąż, po wstąpieniu do klasztoru przyjęła imię Anfisa
- Marfa Michajłowna (ur. 19 sierpnia 1631, zm. 21 września 1632)
- Iwan Michajłowicz (ur. 1 czerwca 1633, zm. 10 stycznia 1639)
- Zofia Michajłowna (ur. 30 września 1634, zm. 23 czerwca 1636)
- Tatiana Michajłowna (ur. 5 stycznia 1636, zm. 24 sierpnia 1706) – nie wyszła za mąż
- Eudoksja Michajłowna (ur. 10 lutego 1637, zm. 10 lutego 1637)
- Wasyl Michajłowicz (ur. 14 marca 1639, zm. 25 marca 1639).
Car Michał I Romanow został pochowany w Soborze św. Michała Archanioła w Moskwie[14].
Genealogia
[edytuj | edytuj kod]Nikita Romanowicz Zacharyn ur. ok. 1552 zm. 23 IV 1586 |
Barbara Iwanowna Chowrina ur. ? zm. 18 VI 1552 |
Iwan Wasiliewicz Szestow ur. ? zm. ? |
N.N. ur. ? zm. ? | ||||||||||
Fiodor Romanow[b] ur. 1554/1555 zm. 1/11 X 1633 |
Ksenia Iwanowna Szestowa ur. ? zm. 28 I / 7 II 1631 |
||||||||||||
Michał I Romanow ur. 12/22 VII 1596 zm. 13/23 VII 1645 |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ wszystkie daty według kalendarza juliańskiego
- ↑ później patriarcha Moskwy, Filaret
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W. Durasow: Rodosłownaja kniga Wsierossijskawo dworjaństwa, Cz. 1, Petersburg, 1906, s. 36. dlib.rsl.ru. [dostęp 2015-04-14]. (ros.).
- ↑ Andrusiewicz 2014 ↓, s. 43.
- ↑ Большая российская энциклопедия: Михаил Фёдорович. [dostęp 2020-07-03]. (ros.).
- ↑ Montefiore 2016 ↓, s. 5.
- ↑ Montefiore 2016 ↓, s. 29–31.
- ↑ Ludwik Bazylow: Historia Rosji. s. 144.
- ↑ Henryk Wisner, Władysław IV Waza, Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1995, s. 27, ISBN 83-04-04216-9, OCLC 751423013 .
- ↑ Montefiore 2016 ↓, s. 32–33.
- ↑ Andrusiewicz 2014 ↓, s. 74–75.
- ↑ a b c Andrusiewicz 2014 ↓, s. 76.
- ↑ W. Pczełow: Monarchi Rossji, Olma-Press, Moskwa 2003, s. 393. books.google.de. [dostęp 2015-04-11]. (ros.).
- ↑ W. Durasow: Rodosłownaja kniga Wsierossijskawo dworjaństwa, Cz.1, Petersburg, 1906, s. 36–37. dlib.rsl.ru. [dostęp 2015-04-11]. (ros.).
- ↑ W. Pczełow: Monarchi Rossji, Olma-Press, Moskwa 2003, s. 653. books.google.de. [dostęp 2015-04-11]. (ros.).
- ↑ W. Pczełow: Monarchi Rossji, Olma-Press, Moskwa 2003, s. 392. books.google.de. [dostęp 2015-04-11]. (ros.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Andrzej Andrusiewicz: Romanowowie. Imperium i familia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2014. ISBN 978-83-08-05394-2.
- Simon Sebag Montefiore: Romanowowie 1613-1918. Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 2016. ISBN 978-83-65257-13-0. OCLC 948875255. (pol.).
- PWN: 3940481
- Britannica: biography/Michael-tsar-of-Russia
- Treccani: michele-iii-romanov-zar-di-russia
- Universalis: michel-feodorovitch-romanov
- NE.se: mikael-(fjodorovitj-1596-1645-ry-tsar)
- SNL: Mikael_Fjodorovitsj_Romanov
- Catalana: 0042661
- DSDE: Mikhail_Fjodorovitj_Romanov
- Hrvatska enciklopedija: 40636