Ludwik Wirtemberski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Ojciec | |
Matka | |
Żona | |
Dzieci |
Adam, Maria Dorota, Amelia, Paulina, Elżbieta Aleksandra, Aleksander Paweł |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Ludwig Friedrich Alexander von Württemberg (ros. Людвиг Фридрих Александр Вюртембергский), spolszczany jako Ludwik Fryderyk Aleksander Wirtemberski (ur. 30 sierpnia 1756 w Trzebiatowie, zm. 20 września 1817 Kirchheim unter Teck) – książę Wirtembergii i do 1802 r. – Montbéliard, generał en chef Armii Wielkiego Księstwa Litewskiego na początku wojny polsko-rosyjskiej 1792, generał lejtnant komenderujący Dywizją Małopolską w latach 1790–1792, generał major wojsk pruskich, generał kawalerii armii Imperium Rosyjskiego od 1795 roku, feldmarszałek wirtemberski[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jego ojcem był Fryderyk Eugeniusz Wirtemberski, matką pruska księżniczka Fryderyka Zofia, był więc siostrzeńcem króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego. Brat króla Fryderyka I Wirtemberskiego oraz żony następcy tronu Rosji, potem carycy, Marii Fiodorownej, a także arcyksiężnej Elżbiety, żony Franciszka II Habsburga, późniejszego cesarza. Służył w armii pruskiej, gdzie doszedł do rangi generała majora. Dzięki małżeństwu z późniejszą pisarką Marią Czartoryską (córką twórczyni romantycznych Puław, Izabeli z Flemingów Czartoryskiej) uzyskał polski indygenat. Następnie, w 1790 roku, król mianował go generałem lejtnantem.
W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1792 okazał się zdrajcą, zależnym od spokrewnionych z nim obcych dworów, umyślnie zaniedbując przygotowania do walki pod pozorem ciężkiej choroby – pomiędzy atakami febry miały mu dolegać 30-godzinne konwulsje i dreszcze. W ręce polskie w Łomży dostała się jego korespondencja z Prusakami, w której pisał, że jego niedyspozycja jest udawana, a on sam nie będzie stawiał oporu uderzającej na Rzeczpospolitą armii rosyjskiej. Po ujawnieniu tej korespondencji ozdrowiały książę ruszył od razu do swoich obowiązków względem korpusu litewskiego, jednak 1 czerwca 1792 r. został zdymisjonowany. Na wieść o jego zdradzie Maria Czartoryska przysłała mu list rozwodowy[2].
Para miała jednego syna księcia Adama Wirtemberskiego (1792–1847).
28 stycznia 1797 roku ożenił się ponownie z Henriettą z Nassau-Weilburg, a w 1798 r. kupił majątek w Wolanach w hrabstwie kłodzkim, gdzie zamieszkał w pałacu, zbudowanym przez feldmarszałka Georga Oliviera Wallisa. Para miała pięcioro dzieci[2]:
- Maria Dorota Wirtemberska (1797–1855) – żona arcyksięcia Józefa Habsburga, palatyna Węgier (1776–1847), protoplastka Jana Karola z Hiszpanii
- Amelia Wirtemberska (1799–1848) – żona księcia Józefa Wettyna z Saksonii-Altenburga (1789–1868), protoplastka królów Grecji, Filipa Mountbattena, małżonka królowej Elżbiety II i Zofii, żony Jana Karola Hiszpańskiego
- Paulina Wirtemberska (1800–1873) – wyszła za mąż w 1820 za swojego kuzyna króla Wilhelma I Wirtemberskiego
- Elżbieta Aleksandra Wirtemberska (1802–1864) – żona księcia Wilhelma Ludwika Augusta Badeńskiego (1792–1859),
- Aleksander Wirtemberski (1804–1885) – ożenił się z Claudiną Rhédey von Kis-Rhéde (związek morganatyczny), książę Wirtembergii; jego dzieci otrzymały tytuł „książąt Teck” od króla Wilhelma I Wirtemberskiego, poprzez Franciszka (1837–1900), ojca Marii Teck, przodek królowej Elżbiety II[3].
Był krótko namiestnikiem Rygi. Zgodnie z życzeniem króla cała rodzina w 1807 r. musiała wrócić do Wirtembergii.
Zmarł w wieku 61 lat w Kirchheim unter Teck niedaleko Stuttgartu.
Był protektorem i członkiem honorowym lóż wolnomularskich Augusta zu goldenen Krone i Julius zu Eintracht w 1775 roku[4].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Orła Złotego (Wirtembergia)[5]
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej (Wirtembergia)[5]
- Order św. Andrzeja (Rosja)[5]
- Order św. Aleksandra (Rosja)[5]
- Order św. Anny (Rosja)[5]
- Order Orła Czarnego (Prusy)[5]
- Order Orła Czerwonego (Prusy)[5]
- Order Orła Białego (27 października 1784, Polska)[5][6]
- Order św. Jana z Jerozolimy (Malta)[5]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki, Wojsko koronne. Sztaby i kawaleria, Kraków 2002, s. 41.
- ↑ a b Henryk Grzybowski. Oni wszyscy z Wolan… cz. 1. „Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej”. 2008 (nr 6). Oficyna Wydawnicza Brama. ISSN 1234-9208. OCLC 749185061.
- ↑ Henryk Grzybowski. Oni wszyscy z Wolan… cz. 3. „Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej”. 2008 (nr 8). Oficyna Wydawnicza Brama. ISSN 1234-9208. OCLC 749185061.
- ↑ Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738–1821, w: „Archiwum Komisji Historycznej”, t. XIV, Kraków 1930, s. 406.
- ↑ a b c d e f g h i Königlich-Württembergisches Hof- und Staats-Handbuch. 1813, s. 7.
- ↑ Marta Męclewska (red.): Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008. Zamek Królewski w Warszawie, 2008, s. 230.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Grzybowski. Właściciele pałacu na Wolanach i zaskakujące losy ich potomków…. „Ziemia Kłodzka”. 2009 (nr 187), s. 23–30. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka. ISSN 1234-9208. OCLC 499751393.
- Henryk Grzybowski: Ludwik Wirtemberski. W: Janusz Laska, Mieczysław Kowalcze: Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej. T. 2 (K–M). Kłodzko–Nowa Ruda: Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe, 2009, s. 200–201. ISBN 978-83-60478-08-0.
- Henryk Grzybowski. Oni wszyscy z Wolan…. „Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej”. 2008 (nr 6–15). Oficyna Wydawnicza Brama, Kłodzko. ISSN 1232-0048. OCLC 749185061.
- Adam Wolański , Wojna polsko-rosyjska 1792 r. Tadeusz Rawski, Warszawa: Volumen, 1996, ISBN 83-85218-48-3, ISBN 83-11-08651-6, OCLC 830125290 .
- Cudzoziemcy w wojsku I Rzeczypospolitej
- Generałowie armii Wielkiego Księstwa Litewskiego
- Generałowie lejtnanci armii koronnej
- Generałowie Imperium Rosyjskiego
- Kawalerowie maltańscy
- Odznaczeni Orderem Korony Wirtemberskiej
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Orderem Orła Czarnego
- Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego
- Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Odznaczeni Orderem Zasługi Wojskowej (Wirtembergia)
- Polscy wolnomularze (I Rzeczpospolita)
- Pruscy generałowie
- Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1792
- Polscy indygeni pochodzenia niemieckiego
- Wirtembergowie
- Urodzeni w 1756
- Zmarli w 1817
- Ludzie urodzeni w Trzebiatowie