Isaak Babel
![]() | |
Imię i nazwisko |
Isaak Emmanuiłowicz Babel |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
1 lipca?/13 lipca 1894 |
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Język | |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Babel_NKWD.png/240px-Babel_NKWD.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Babel_order.jpg/185px-Babel_order.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Execute_346_Stalins_resolution.jpg/185px-Execute_346_Stalins_resolution.jpg)
Isaak Emmanuiłowicz Babel (ros. Исаак Эммануилович Бабель; ur. 1 lipca?/13 lipca 1894 w Odessie, zm. 27 stycznia 1940 w Moskwie) – rosyjski pisarz żydowskiego pochodzenia, prozaik specjalizujący się w opowiadaniach i nowelach, także o charakterze autobiograficznym (Historia mojego gołębnika), dramaturg i dziennikarz.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Dzieciństwo i młodość
[edytuj | edytuj kod]Isaak Babel (według zapisu Rabinatu Odeskiego nazywał się Isaak Manjewicz Bobel) pochodził z zamożnej, kupieckiej rodziny żydowskiej, mieszkającej w Odessie, przy ulicy Riszeliewskiej 17. Był synem Mania Ickowicza Bobla i Fejgi Bobel. Miał siostrę Mere (na emigracji nazywała się Marie Szaposznikow). Babel spędził większość dzieciństwa w Mikołajowie, 90 km od Odessy.
Uczył się w prywatnym Instytucie Mikołaja I (1905–1911). Znał biegle jidysz, rosyjski i francuski, w którym jako piętnastolatek pisał swoje pierwsze utwory, naśladując styl Guy de Maupassanta. Babel uczył się gry na skrzypcach oraz Talmudu. Po bezskutecznych próbach rozpoczęcia studiów na Uniwersytecie Odeskim rozpoczął naukę w Kijowskim Instytucie Finansów, gdzie poznał swoją przyszłą żonę Jewgieniję Gronfejn. Po skończeniu studiów w 1915, w związku z działaniami wojennymi, został ewakuowany do Saratowa. Następnie dotarł do Petersburga, gdzie rok później, dzięki protekcji Maksima Gorkiego, zadebiutował na łamach czasopisma „Letopiś”.
Na wojnie
[edytuj | edytuj kod]Brał udział w rosyjskiej wojnie domowej po stronie komunistów, służąc w Czeka. Pracował w Odeskim Regionalnym Komitecie Bolszewickim (Gubkom), w Ludowym Komisariacie Oświaty (Narkompros), w drukarni oraz jako korespondent w Petersburgu i Tbilisi. Jako oficer polityczny i redaktor przyfrontowej gazety uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, w szeregach 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego.
Po wojnie wrócił do Odessy i pracował nad Opowiadaniami odeskimi (pełne wydanie w 1931) – wspomnieniami z dzieciństwa, obrazie obyczajów rodzinnego miasta, poświęconym na wpół legendarnym żydowskim bandytom z osławionej dzielnicy Mołdawanka, nieopodal której urodził się i spędził część dzieciństwa. W 1919 ożenił się w Odessie z Jewgieniją Gronfejn.
W Moskwie
[edytuj | edytuj kod]Od 1923 mieszkał w Moskwie i przyjaźnił się z Ilją Erenburgiem. Żona Babla w 1925 wraz z córką Natalią wyemigrowały do Paryża, a rok później matka Babla i jego siostra przeniosły się do Brukseli.
W 1924 Babel opublikował kilka opowiadań z późniejszych cyklów Armia konna oraz Opowiadania odeskie w piśmie Majakowskiego „LEF”. W pierwszym zbiorze Babel opisał swoje doświadczenia z wojny polsko-bolszewickiej, ukazując okrucieństwo Armii Czerwonej. Pełne wydanie Armii konnej w 1926 napotkało na protesty Budionnego, który nazwał twórcę degeneratem od literatury. Pisarzowi pomógł Maksim Gorki, którego Babel był protegowanym. Dzięki temu książka nie została zakazana przez cenzurę i przetłumaczono ją na języki obce.
Kiedy rozpoczęły się stalinowskie prześladowania, Babel, pomimo sukcesów z początku lat 30., przestał publikować i zaczął pisać „do szuflady”. W kolejnych latach pracował jako reporter na Ukrainie i Kaukazie.
W latach 1928–1935 odwiedzał kilkakrotnie rodzinę we Francji i w Belgii. W 1935 wygłosił przemówienie na Międzynarodowym Kongresie Pisarzy w Obronie Kultury w Paryżu. Po powrocie do kraju współpracował z Siergiejem Eisensteinem przy filmie Łąki Bieżyńskie. Ostatnie lata życia spędził w Moskwie, mieszkając z Antoniną Pirożkową, z którą miał córkę.
Śmierć
[edytuj | edytuj kod]Podczas „wielkiego terroru”, 16 maja 1939 został aresztowany przez NKWD. W czasie przeszukania mieszkania Babla NKWD skonfiskowało wiele rękopisów, które bezpowrotnie zaginęły. Przebywał w więzieniu na Łubiance i przez pewien czas w więzieniu Suchanowka[1]. Oskarżono go o działalność trockistowską, szpiegostwo na rzecz Francji i Austrii, a także o członkostwo w organizacji terrorystycznej. 26 stycznia 1940 został skazany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR na karę śmierci. Wyrok wykonano następnego dnia. Zabicie go przypisuje się Błochinowi[2], jednemu z głównych wykonawców zbrodni katyńskiej. Ciało skremowano w krematorium na Cmentarzu Dońskim, prochy pochowano anonimowo.
Zrehabilitowany 18 grudnia 1954 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR. Po 1956 jego utwory oficjalnie powróciły do kanonu literatury rosyjskiej i nadal są wznawiane.
Rzeczywistym powodem zabicia Babla były jego zażyłe stosunki z Jewgieniją Gładun-Chajutiną, w tym czasie żoną Nikołaja Jeżowa, ludowego komisarza spraw wewnętrznych (NKWD). Jewgienija miała ambicje mecenasowskie i prowadziła salon literacki. Jego uczestnicy zostawali najczęściej jej kochankami, m.in. Michaił Kolcow (zginął w 1940), Michaił Szołochow i właśnie Babel. Dało mu to ochronę w czasie wielkiej czystki, ale jej zakończenie i związaną z nim likwidację Jeżowa przypłacił życiem.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Proza
[edytuj | edytuj kod]- Elja Isaakowicz i Margarita Prokofjewna (Элья Исаакович и Маргарита Прокофьевна) (1916)
- Na pole czesti (На поле чести) (1920)
- Opowiadania (Рассказы) (1924)
- Armia konna (Конармия) (1926)
- Błużdajuszczije zwiezdy (Блуждающие звезды) (1926)
- Historia mojego gołębnika (История моей голубятни) (1926)
- Korol (Король) (1926)
- Benia Krik (Беня Крик – кино-повесть) (1926) – (film S.S. Nolbandowa, 1935)
- Jewriejskije rasskazy (Еврейские рассказы) (1927)
- Opowiadania odeskie (Одесские рассказы) (1931)
- Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1957)
- Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1966)
- Utwory wybrane: dla młodzieży (Избранное: для юношества) (1990)
- Dziennik 1920 (Конармейский дневник 1920 года) (2000)
- Dzieła zebrane t. 2. (Собрание сочинений: в 2 т.) (2002)
- Opowiadania zebrane (Избранные рассказы) (1936, 2008)
Sztuki
[edytuj | edytuj kod]- Zmierzch (Закат) (1928)
- Maria (1935)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Пыточная тюрьма Сталина novayagazeta.ru [dostęp 2011-06-20].
- ↑ Pomnik kata polskich oficerów; „wieczna pamięć” wiadomosci.onet.pl, 2 sierpnia 2010 [dostęp 2011-07-25].
Bibliografia, linki
[edytuj | edytuj kod]- Biografia Babla. kirjasto.sci.fi. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-26)].
- Izaak Babel Portret własny, Bydgoszcz 1994 (ze wstępem i w tłumaczeniu Jerzego Pomianowskiego)
- Utwory Izaaka Babla w serwisie Wolne Lektury
- Бабель Исаак Эммануилович
- ISNI: 0000000370114321, 0000000121200691
- VIAF: 9842443
- LCCN: n50047804
- GND: 118651390
- NDL: 00431994
- LIBRIS: 0xbdd2jj0swx0kq
- BnF: 11889767q
- SUDOC: 026699338
- SBN: CFIV002409
- NLA: 35760221
- NKC: jn20000700095
- RSL: 000007449
- BNE: XX930448
- NTA: 069167125
- BIBSYS: 90093384
- CiNii: DA0221324X
- Open Library: OL47639A
- PLWABN: 9810596477605606
- NUKAT: n95000172
- J9U: 987007258051305171
- PTBNP: 5303
- CANTIC: a19420389
- LNB: 000052157
- NSK: 000032916
- CONOR: 38809187
- BNC: 000195061
- ΕΒΕ: 97963
- BLBNB: 000605858
- KRNLK: KAC199632708
- LIH: LNB:V*141205;=1A
- Rosyjscy prozaicy XX wieku
- Pisarze rosyjskojęzyczni
- Pisarze związani z Odessą
- Radzieccy dramaturdzy
- Radzieccy prozaicy
- Radzieccy wojskowi
- Rosyjscy dramaturdzy XX wieku
- Bieżeńcy
- Czerwoni (wojna domowa w Rosji)
- Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona bolszewicka)
- Żołnierze 1 Armii Konnej
- Funkcjonariusze Czeki
- Ofiary wielkiego terroru w ZSRR
- Rosyjscy komuniści
- Rosyjskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991
- Więźniowie Łubianki
- Straceni przez rozstrzelanie
- Rosyjscy Żydzi
- Żydowscy funkcjonariusze rosyjskich i radzieckich służb specjalnych
- Pochowani na Cmentarzu Dońskim w Moskwie
- Ludzie urodzeni w Odessie
- Zmarli w 1940
- Urodzeni w 1894