Giulio Andreotti
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
14 stycznia 1919 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
6 maja 2013 |
Premier Włoch | |
Okres |
od 22 lipca 1989 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Premier Włoch | |
Okres |
od 29 lipca 1976 |
Przynależność polityczna |
Chrześcijańska Demokracja |
Poprzednik | |
Następca | |
Premier Włoch | |
Okres |
od 17 lutego 1972 |
Przynależność polityczna |
Chrześcijańska Demokracja |
Poprzednik | |
Następca | |
![]() |
Giulio Andreotti (ur. 14 stycznia 1919 w Rzymie[1], zm. 6 maja 2013 tamże[2]) – włoski polityk i publicysta. Działacz i jeden z długoletnich liderów Chrześcijańskiej Demokracji (DC). Od 1945 do 2013 parlamentarzysta, w tym od 1991 senator dożywotni. Trzykrotny premier stojący na czele siedmiu gabinetów, wielokrotny minister w różnych resortach. Od końca lat 40. do początku lat 90. należał do najważniejszych włoskich polityków[3]. Określany mianem najbardziej kontrowersyjnego[4] i najpotężniejszego[5] włoskiego polityka tego okresu.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/G7_leaders_1978.jpg/220px-G7_leaders_1978.jpg)
Urodził się w rodzinie nauczyciela[6]. Gdy miał 2 lata, zmarł jego ojciec. Rodzina utrzymywała się z otrzymywanej przez matkę renty[4]. Ukończył szkołę średnią Liceo „Torquato Tasso”[5], a następnie studia prawnicze na Uniwersytecie La Sapienza w Rzymie[6]. Dołączył do młodzieżowej katolickiej organizacji FUCI, której funkcjonowania nie zakazał reżim faszystowski. Był redaktorem jej czasopisma „Azione Fucina”, a od 1942 do 1945 przewodniczył tej organizacji[5][7]. Publikował też w podziemnym katolickim periodyku „Il Popolo”. W trakcie jednej z wizyt w bibliotece, gdy poszukiwał materiałów dotyczących papieskiej floty, poznał Alcide De Gasperiego, zatrudnionego tam działacza chadeckiego prześladowanego przez faszystów. Stał się jego bliskim współpracownikiem, w 1942 jako jego sekretarz wziął udział w powołaniu Chrześcijańskiej Demokracji[5][7][8]. Do ugrupowania tego należał przez cały okres jego funkcjonowania.
W 1945 został członkiem Consulta Nazionale, prowizorycznego parlamentu pochodzącego z mianowania. W 1946 został wybrany do konstytuanty. W 1948 uzyskał mandat posła do Izby Deputowanych. Z powodzeniem ubiegał się o reelekcję do niższej izby włoskiego parlamentu w kolejnych wyborach w 1953, 1958, 1963, 1968, 1972, 1976, 1979, 1983 i 1987, zasiadając w niej do 1991 jako deputowany I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX i X kadencji[1].
W maju 1947 otrzymał pierwsze stanowisko rządowe. Alcide De Gasperi powierzył mu funkcję podsekretarza stanu przy prezydium rządu (sekretarza gabinetu), którą pełnił do stycznia 1954[1]. W okresie tym zajął m.in. reorganizacją włoskiego przemysłu filmowego[6]. Od połowy lat 50. do połowy lat 70. wchodził w skład większości kolejnych gabinetów jako minister. Wyrobił sobie opinię sprawnego uczestnika zakulisowych gier na włoskiej scenie politycznej[5][6]. Kierował resortami spraw wewnętrznych (1954), finansów (1955–1958), skarbu (1958–1959), obrony (1959–1966, 1974), przemysłu (1966–1968) i budżetu (1974–1976)[1]. Był w międzyczasie przewodniczącym komitetu organizacyjnego Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1960 w Rzymie[9].
Na czele rządu po raz pierwszy stał od lutego 1972 do lipca 1973, gdy kierował dwoma gabinetami – I monopartyjnym, a II (od czerwca 1973) tworzonym przez koalicję DC, socjaldemokratów (PSDI) i liberałów (PLI)[8]. W 1972 jako pierwszy premier od ponad dekady złożył oficjalną wizytę w Związku Radzieckim[7]. Powrócił na urząd premiera w lipcu 1976, sprawując go do sierpnia 1979[1]. Jego III gabinet funkcjonował wówczas do marca 1978, opierał się na Chrześcijańskiej Demokracji[8]. Zastąpił go IV rząd, który również pozostawał monopartyjny, jednakże w ramach wynegocjowanego tzw. historycznego kompromisu posiadał w parlamencie poparcie komunistów (PCI)[4][8]. V gabinet działał od marca do sierpnia 1979, poza chadekami wchodzili w jego skład przedstawiciele PSDI i republikanów (PRI)[8]. W międzyczasie w marcu 1978 doszło do porwania byłego premiera Alda Moro, do czego przyznała się lewicowa terrorystyczna organizacja Czerwone Brygady. Giulio Andreotti wykluczył prowadzenie jakichkolwiek negocjacji. W maju 1978 ciało zamordowanego Alda Moro odnaleziono w porzuconym samochodzie w Rzymie[2][10].
W latach 1979–1983 polityk pozostawał poza rządem, w chadecji przeważył wówczas nurt odrzucający porozumienie z komunistami i dążący do współpracy z socjalistami (PSI). Gdy jednak lider Włoskiej Partii Socjalistycznej Bettino Craxi objął w sierpniu 1983 stanowisko premiera, Giulio Andreotti dołączył do jego gabinetu jako minister spraw zagranicznych[4]. Funkcję tę pełnił do lipca 1989 w pięciu kolejnych rządach[1]. W międzyczasie brał udział w rozwiązaniu kryzysu związanego z uprowadzeniem przez palestyńskich terrorystów statku pasażerskiego MS „Achille Lauro”[11]. W lipcu 1989 po raz trzeci został premierem w ramach koalicji DC, PSI, PSDI, PLI i PRI tworzącej jego VI rząd. W kwietniu 1991 utworzył swój VII i ostatni gabinet, w którym z dotychczasowych ugrupowań nie znaleźli się przedstawiciele republikanów[8].
Załamanie się jego kariery politycznej na początku lat 90. wiązało się z ujawnieniem szeregu afer korupcyjnych (tzw. Tangentopoli)[12]. Skutkowało to upadkiem większości ugrupowań na włoskiej scenie politycznej. W czerwcu 1992 Giulio Andreotti zakończył pełnienie funkcji premiera[1], na czele nowego rządu stanął wówczas Giuliano Amato. Rok wcześniej prezydent Francesco Cossiga za zasługi społeczne i literackie nadał mu godność dożywotniego senatora[13]. Polityk przeszedł wówczas z Izby Deputowanych do Senatu. W wyższej izbie włoskiego parlamentu zasiadał do czasu swojej śmierci w 2013 w okresie X, XI, XII, XIII, XIV, XV, XVI i XVII kadencji[14]. Mimo toczących się postępowań karnych brał aktywny udział w życiu politycznym. Po rozwiązaniu w połowie lat 90. Chrześcijańskiej Demokracji dołączył do powstałej na jej bazie Włoskiej Partii Ludowej[8]. W 2001 zaangażował się w organizację nowego ugrupowania pod nazwą Europejska Demokracja[15], która zakończyła działalność po nieudanych wyborach parlamentarnych. W 2006 był kandydatem centroprawicy Silvia Berlusconiego na przewodniczącego Senatu, w głosowaniu pokonał go wówczas wspierany przez centrolewicę jego były minister Franco Marini[16].
Postępowania karne
[edytuj | edytuj kod]W okresie jego kariery politycznej śledczy ponad 25 razy występowali bezskutecznie o uchylenie jego immunitetu[4]. Wątpliwości wzbudzały jego relacje z sycylijską mafią. Polityk w szczególności zaprzeczał, że zabity w 1992 chadecki działacz Salvatore Lima był jego łącznikiem z tym środowiskiem[6]. W pierwszej połowie lat 90. wszczęto wobec niego postępowania karne, stawiając mu ponad 20 zarzutów. Były premier nie został skazany za żaden z nich[3]. Proces dotyczący zarzutów o kontakty z mafią zakończył się ostatecznie w 2004. Stwierdzono, że nie można mu udowodnić współpracy po 1980, a wcześniejsze działania uległy przedawnieniu[6][7].
Był również oskarżony o zlecenie zabójstwa dziennikarza Mina Pecorellego[4], który został zamordowany w 1979. W 1999 polityk został uniewinniony, jednak na skutek apelacji w 2002 uznano go za winnego i skazano na karę 24 lat pozbawienia wolności. Giulio Andreotti odwołał się od tego orzeczenia do Sądu Kasacyjnego, który w 2003 prawomocnie uniewinnił go od popełnienia tego czynu[4][7].
Życie prywatne
[edytuj | edytuj kod]Od 1945 do czasu swojej śmierci był mężem Livii Danese. Miał dwóch synów (Lamberta i Stefana) oraz dwie córki (Marilenę i Serenę)[17]. Wyróżniony doktoratami honoris causa m.in. przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (1984)[18], Uniwersytet Warszawski (1989)[19], Uniwersytet Nowojorski (1990)[20] i Uniwersytet Jagielloński (1992)[21].
Zajmował się również działalnością publicystyczną. Był autorem licznych publikacji, m.in. Ore 13: il ministro deve morire (1976), A ogni morte di Papa. I papi che ho conosciuto (1980), Diari 1976–1979. Gli anni della solidarietà, Visti da vicino (3 tomy, 1982–1985), Onorevole, stia zitto (1987), Sotto il segno di Pio IX (2000)[8]. Na język polski przetłumaczono jego książkę Un gesuita in Cina, 1552–1610. Matteo Ricci dall’Italia a Pechino[22].
Został bohaterem filmu fabularnego Boski z 2008 w reżyserii Paola Sorrentino, w którym w postać Giulia Andreottiego wcielił się Toni Servillo[23]. Był określany różnymi przydomkami – Bettino Craxi nadał mu miano „Belzebù”[24]. Charakteryzowało go w wypowiedziach publicznych sardoniczne poczucie humoru[7].
Stanowiska rządowe
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Moro_Andreotti.jpg/220px-Moro_Andreotti.jpg)
Stanowisko[1] | Okres urzędowania | Premier (rząd) |
---|---|---|
Podsekretarz stanu przy prezydium rządu | maj 1947 – maj 1948 | Alcide De Gasperi (IV) |
Podsekretarz stanu przy prezydium rządu | maj 1948 – styczeń 1950 | Alcide De Gasperi (V) |
Podsekretarz stanu przy prezydium rządu | styczeń 1950 – lipiec 1951 | Alcide De Gasperi (VI) |
Podsekretarz stanu przy prezydium rządu | lipiec 1951 – lipiec 1953 | Alcide De Gasperi (VII) |
Podsekretarz stanu przy prezydium rządu | lipiec 1953 – sierpień 1953 | Alcide De Gasperi (VIII) |
Podsekretarz stanu przy prezydium rządu | sierpień 1953 – styczeń 1954 | Giuseppe Pella |
Minister spraw wewnętrznych | styczeń 1954 – luty 1954 | Amintore Fanfani (I) |
Minister finansów | lipiec 1955 – maj 1957 | Antonio Segni (I) |
Minister finansów | maj 1957 – lipiec 1958 | Adone Zoli |
Minister skarbu | lipiec 1958 – luty 1959 | Amintore Fanfani (II) |
Minister obrony | luty 1959 – marzec 1960 | Antonio Segni (II) |
Minister obrony | marzec 1960 – lipiec 1960 | Fernando Tambroni |
Minister obrony | lipiec 1960 – luty 1962 | Amintore Fanfani (III) |
Minister obrony | luty 1962 – czerwiec 1963 | Amintore Fanfani (IV) |
Minister obrony | czerwiec 1963 – grudzień 1963 | Giovanni Leone (I) |
Minister obrony | grudzień 1963 – lipiec 1964 | Aldo Moro (I) |
Minister obrony | lipiec 1964 – luty 1966 | Aldo Moro (II) |
Minister przemysłu, handlu i rzemiosła | luty 1966 – czerwiec 1968 | Aldo Moro (III) |
Minister przemysłu, handlu i rzemiosła | czerwiec 1968 – grudzień 1968 | Giovanni Leone (II) |
Premier Minister zasobów państwowych (p.o.) |
luty 1972 – czerwiec 1972 maj 1972 – czerwiec 1972 |
Giulio Andreotti (I) |
Premier | czerwiec 1972 – lipiec 1973 | Giulio Andreotti (II) |
Minister obrony | marzec 1974 – listopad 1974 | Mariano Rumor (V) |
Minister budżetu i planowania gospodarczego | listopad 1974 – luty 1976 | Aldo Moro (IV) |
Minister budżetu i planowania gospodarczego | luty 1976 – lipiec 1976 | Aldo Moro (IV) |
Premier | lipiec 1976 – marzec 1978 | Giulio Andreotti (III) |
Premier Minister spraw wewnętrznych (p.o.) |
marzec 1978 – marzec 1979 maj 1978 – czerwiec 1978 |
Giulio Andreotti (IV) |
Premier Minister kultury (p.o.) Minister budżetu i planowania gospodarczego (p.o.) |
marzec 1979 – sierpień 1979 lipiec 1979 – sierpień 1979 lipiec 1979 – sierpień 1979 |
Giulio Andreotti (V) |
Minister spraw zagranicznych | sierpień 1983 – sierpień 1986 | Bettino Craxi (I) |
Minister spraw zagranicznych | sierpień 1986 – kwiecień 1987 | Bettino Craxi (II) |
Minister spraw zagranicznych | kwiecień 1987 – lipiec 1987 | Amintore Fanfani (VI) |
Minister spraw zagranicznych | lipiec 1987 – kwiecień 1988 | Giovanni Goria |
Minister spraw zagranicznych | kwiecień 1988 – lipiec 1989 | Ciriaco De Mita |
Premier Minister zasobów państwowych (p.o.) |
lipiec 1989 – kwiecień 1991 grudzień 1990 – kwiecień 1991 |
Giulio Andreotti (VI) |
Premier Minister zasobów państwowych (p.o.) Minister kultury (p.o.) |
kwiecień 1991 – czerwiec 1992 kwiecień 1991 – czerwiec 1992 kwiecień 1991 – czerwiec 1992 |
Giulio Andreotti (VII) |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h Giulio Andreotti. camera.it. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ a b Emily Langer: Giulio Andreotti, seven-time Italian prime minister, dies at 94. washingtonpost.com, 6 maja 2013. [dostęp 2013-10-05]. (ang.).
- ↑ a b Lech Kurpiewski: Boski potwór. Kim był Giulio Andreotti (sylwetka). newsweek.pl, 6 maja 2013. [dostęp 2017-09-05].
- ↑ a b c d e f g Donald Sassoon: Giulio Andreotti: tenacious Italian prime minister. guardian.co.uk, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06]. (ang.).
- ↑ a b c d e Damazy Górski, Igor Kościelniak, Piotr Kowalczuk: Włoski arcymistrz zakulisowych gier. rp.pl, 14 stycznia 2009. [dostęp 2017-09-05].
- ↑ a b c d e f Tom Kington: Giulio Andreotti dies at 94; seven-time Italian prime minister. latimes.com, 7 maja 2013. [dostęp 2013-10-05]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Giulio Andreotti. telegraph.co.uk, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Giulio Andreotti. treccani.it. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ David Willey: Giulio Andreotti: Pre-Berlusconi titan. bbc.com, 6 maja 2013. [dostęp 2017-09-05]. (ang.).
- ↑ John Tagliabue: Giulio Andreotti, Premier of Italy 7 Times, Dies at 94. nytimes.com, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06]. (ang.).
- ↑ Giovanni Graziani: Achille Lauro: 30 anni fa la nave in mano a terroristi. ansa.it, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ Matteo Tonelli: Giulio Andreotti e 60 anni di storia italiana: statista, grande vecchio, Belzebù. la Repubblica.it, 6 maja 2013. [dostęp 2013-05-06]. (wł.).
- ↑ Francesco Cossiga (le nomine). quirinale.it. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ Giulio Andreotti na stronie Senatu XVII kadencji. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ Maria Latella: Andreotti e Zecchino vicini al grande strappo. corriere.it, 2 lutego 2001. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ Senato, Franco Marini eletto presidente. la Repubblica.it, 29 kwietnia 2006. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ Morta a Roma la vedova di Andreotti. lastampa.it, 29 lipca 2015. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ↑ Doktorzy honoris causa. umk.pl. [dostęp 2017-09-05].
- ↑ Doktoraty honoris causa w latach 1974–1993. uw.edu.pl. [dostęp 2018-11-30].
- ↑ Susan Heller Anderson: Chronicle. nytimes.com, 9 marca 1990. [dostęp 2017-09-05]. (ang.).
- ↑ Doktorzy honoris causa. uj.edu.pl. [dostęp 2017-09-05].
- ↑ Giulio Andreotti: Jezuita w Chinach: Matteo Ricci z Italii do Pekinu. Eugeniusz Kabatc (tłum.). Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. ISBN 83-7318-128-8.
- ↑ Konrad J. Zarębski. Kino włoskie: Kamery na polityków!. „Kino”. nr 9, s. 26–27, 2009. [dostęp 2017-09-05].
- ↑ Giampaolo Pansa: C’ ERAVAMO TANTO ODIATI. la Repubblica.it, 24 października 1984. [dostęp 2017-09-05]. (wł.).
- ISNI: 0000000080784060
- VIAF: 109833019
- LCCN: n79060359
- GND: 119171775
- BnF: 12018731s
- SUDOC: 028329376
- SBN: CFIV010934
- NLA: 35718364
- NKC: ola2002145089
- BNE: XX1237145
- NTA: 072983620
- BIBSYS: 90366025
- CiNii: DA02601012
- PLWABN: 9810617507805606
- NUKAT: n99037143
- J9U: 987007279717405171
- CONOR: 20719203
- LIH: LNB:BmgY;=B/
- RISM: people/40200458
- Ministrowie spraw wewnętrznych Republiki Włoskiej
- Ministrowie spraw zagranicznych Republiki Włoskiej
- Politycy Chrześcijańskiej Demokracji (Włochy)
- Politycy Włoskiej Partii Ludowej
- Premierzy Włoch
- Włoscy ministrowie finansów
- Włoscy ministrowie obrony
- Włoscy ministrowie (od 1946)
- Włoscy parlamentarzyści (od 1946)
- Włoscy dziennikarze katoliccy
- Włoscy senatorowie
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Rzymie
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego
- Kawalerowie maltańscy
- Ludzie urodzeni w Rzymie
- Urodzeni w 1919
- Zmarli w 2013