Georges Sorel
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
2 listopada 1847 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
29 sierpnia 1922 r. |
Narodowość |
Francuz |
Georges Eugene Sorel (ur. 2 listopada 1847 w Cherbourgu, zm. 29 sierpnia 1922 w Boulogne-sur-Seine) – francuski myśliciel społeczny, socjolog, początkowo zwolennik syndykalizmu, następnie teoretyk narodowego syndykalizmu.
Teoretyk rewolucyjnego syndykalizmu
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Georges Sorel identyfikował się z syndykalizmem jedynie przez kilka lat swojego życia.
Sorel jest niekiedy kojarzony z anarchosyndykalizmem. Jak wskazuje Piotr Laskowski:
Uznanie Sorela za myśliciela związanego z ruchem anarchistycznym może budzić zastrzeżenia, zresztą zapewne on sam oponowałby przeciwko takiej klasyfikacji. A jednak poglądy Sorela czerpią z tradycji anarchistycznej, zdradzają wpływ Proudhona i zdają się poprowadzeniem niektórych intuicji anarchistycznych do kresu”[1].
Sorel krytykował tych anarchistów, którzy „pozostają wierni swojej literaturze rewolucyjnej” i są niechętni wstąpieniu swoich przyjaciół do syndykatów. Wychwalał zaś tych, którzy przystąpili do związków zawodowych i oderwali się od „teorii, które zostały sfabrykowane w kręgach filozoficznych”[2]. Sorel potępiał socjalistów, którzy po sprawie Dreyfusa doszli do władzy – widział w ich poczynaniach koniec socjalizmu[3].
W Rozważaniach o przemocy, twierdził, że parlamentarne poszukiwanie kompromisu i ustawodawstwo socjalne prowadzi nie tylko do osłabienia proletariatu, ale też burżuazji. Walka klas zamiera, a to prowadzi do powolnej dekadencji − cywilizacja zmierza ku ruinie. Jedyna nadzieja − zdaniem Sorela − w proletariacie, który przy użyciu przemocy[a] ma ponownie ustanowić podział między klasami. Celem jest uratowanie cywilizacji; stworzenie silnej kultury. Walka klas nie powinna być zatem redukowana do konfliktu ekonomicznego[4].
Sorel postrzegał syndykaty jako miejsce, w którym tworzona jest nowa kultura moralna, w którym rodzi się homo faber. Moralność właściciela zostanie wyparta przez moralność twórcy[5][b].
Strajk generalny
[edytuj | edytuj kod]Sorel twierdził, że:
Trzeba odwoływać się do obrazów, które razem, jeszcze przed wszelką rozważną analizą, mogą wywołać masę uczuć, przekładających się na różne aspekty wojny wydanej społeczeństwu współczesnemu przez socjalizm”[6].
Mitem, który wyzwoli robotniczy heroizm w syndykatach, jest strajk generalny[6].
[...] strajk generalny − pisał Sorel − jest tym właśnie, co powiedziałem: mitem, w którym zawiera się cały socjalizm [...] Strajki zrodziły w proletariacie uczucia najszlachetniejsze, najgłębsze i posiadające największą siłę motoryczną spośród wszystkich uczuć, jakie on żywi; strajk generalny grupuje wszystkie w obraz stanowiący jedną całość i poprzez ich zestawienie nadaje każdemu z nich maksimum intensywności; odwołując się do bardzo palących wspomnień poszczególnych konfliktów, nasyca on intensywnym życiem wszystkie szczegóły kompozycji zaprezentowanej świadomości. Otrzymujemy w ten sposób ową intuicję socjalizmu, której język nie mógł oddać w sposób doskonale jasny − i otrzymujemy ją w formie bezpośrednio percypowanej.
Rewolucja socjalistyczna dokonać się może tylko w momencie, gdy proletariatem zawładnie idea strajku generalnego[7]. Poprzez strajk dochodzą do głosu bohaterskie cnoty i solidarność między strajkującymi. Przemoc proletariatu nie wykracza tu poza pewne ramy. Strajk ma aspekt twórczy i służy odnowie moralnej[6].
Teoretyk narodowego syndykalizmu
[edytuj | edytuj kod]Po strajku generalnym we Francji w 1909 roku, Sorel i jego zwolennicy z pozycji lewicowych przeszli na pozycje skrajnej prawicy, starając się łączyć poglądy syndykalistyczne z francuskim patriotyzmem i wojującym katolicyzmem. W tym samym roku w pracy Iluzja Postępu potępił demokrację. W 1910 roku Sorel ostatecznie ogłosił, że zrywa z socjalizmem a cztery lata później odwołując się do Benedetto Croce, stwierdził, że socjalizm jest martwy, a rozkład marksizmu już nastąpił[8].
W 1910 roku stał się zwolennikiem Charlesa Maurrasa[8].
Główne prace
[edytuj | edytuj kod]- Réflexions sur la violence (1908);
- La décomposition du marxisme (1908);
- Les illusions du progrès (1908);
- Matériaux d'une théorie du prolétariat (1919).
Polskie przekłady
[edytuj | edytuj kod]- Złudzenia postępu, Kraków, Księgarnia S. A. Krzyżanowskiego / Warszawa, Księgarnia G. Centnerszwera i Ski, 1912
- O sztuce, religii i filozofii, Lwów, Nakładem Księgarni Polskiej B. Połonieckiego, / Warszawa, E. Wende i Ska 1913
- Strajk proletariacki, "Colloquia Communia", 1993, nr 1 (6), s. 59-81
- Rozważania o przemocy (fragmenty), Przyczynki do teorii proletariatu (fragmenty) w Idea demokracji w tradycji myśli socjalistycznej, Wybór tekstów, Książka i Wiedza, Warszawa 1974 s. 411-429
- Moralność przemocy, Dialogi Polityczne, 2010, nr 10 s. 17-32
- O złudzeniach w kwestii zniknięcia przemocy, Krytyka Polityczna, 2010, nr 22 s. 163-169
- Przełom w myśli katolickiej, Sfinks, listopad - grudzień 1913
- Rozważania o przemocy, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, seria Idee, 2014
- Organizacja Demokracji, Res Publica Nova, 2016, nr 1 s. 32-42
Recepcja
[edytuj | edytuj kod]Marek Waldenberg twierdzi, że Sorel był najwybitniejszym intelektualistą zaliczanym do rewolucyjnego syndykalizmu i najbardziej reprezentatywnym tego kierunku ideologiem[9]. Sorel nie inspirował syndykalistów − był on raczej przejawem tego ruchu[10].
Jak zauważa Laskowski: „W gorącym, uwodliwym pisarstwie Sorela nie ma ani śladu anarchistycznych wątpliwości, gubi się jednostka, ginie złożoność myśli wolnościowej”[11].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W Rozważaniach o przemocy Sorel dokonuje rozróżnienia na siłę i przemoc. Pierwsza właściwa jest działaniom władzy, służy narzuceniu przez rządzącą mniejszość porządku społecznego. Druga jest narzędziem proletariatu, który buntuje się przeciw państwu; wymierzona jest w istniejący porządek społeczny. Przemoc proletariacka jest siłą twórczą. Jak wojna starożytnych Greków, ma być heroiczna, zdyscyplinowana, nie może być narzędziem zemsty, musi być wolna od nienawiści.
- ↑ Znamienne jest, że kultura syndykatów niechętna jest intelektualistom. Antyintelektualizm był jednak wątkiem, który w myśli anarchistycznej pojawiał się już wcześniej. Przykładowo Proudhon uważał, że intelektualistom zależy wyłącznie na zdobyciu władzy. Proudhoniści postulowali nawet, by z I Międzynarodówki wykluczyć wszystkich nierobotników.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Laskowski ↓, s. 396.
- ↑ Laskowski ↓, s. 397.
- ↑ Laskowski ↓, s. 401.
- ↑ Laskowski ↓, s. 402 i n..
- ↑ Laskowski ↓, s. 404 i n..
- ↑ a b c Laskowski ↓, s. 406.
- ↑ Marek Waldenberg: Prekursorzy Nowej Lewicy. Kraków: 1985, s. 151.
- ↑ a b Sternhell ↓, s. 78.
- ↑ Marek Waldenberg: Prekursorzy Nowej Lewicy. Kraków: 1985, s. 130.
- ↑ Laskowski ↓, s. 398.
- ↑ Laskowski ↓, s. 407.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Piotr Laskowski: Szkice z dziejów anarchizmu. Warszawa: 2007.
- Zeev Sternhell, Mario Sznajder, Maia Ashéri: The Birth of Fascist Ideology: From Cultural Rebellion to Political Revolution. Princeton University Press, 1994.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Cahiers Georges Sorel/Mil neuf cent. Revue d'histoire intellectuelle
- G. Sorel, Złudzenia postępu, tłum. E. Breiter, Warszawa - Kraków 1912 r.
- Esej Piotra Laskowskiego o Róży Luksemburg i Georgesie Sorelu opublikowany na łamach Praktyki Teoretycznej. praktykateoretyczna.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-03)].
- Georges Sorel – prace w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000108546153
- VIAF: 2477110
- LCCN: n79126505
- GND: 118751549
- NDL: 00457183
- LIBRIS: xv8cg9lg1rf57fl
- BnF: 119251629
- SUDOC: 027143740
- SBN: CFIV026490
- NLA: 35512963
- NKC: jn20000605089
- BNE: XX826284
- NTA: 068527543
- BIBSYS: 90058441
- CiNii: DA0050317X
- Open Library: OL171554A
- PLWABN: 9810671985105606
- NUKAT: n01107197
- J9U: 987007268474605171
- PTBNP: 40147
- CANTIC: a10448093
- LNB: 000289681
- NSK: 000075343
- CONOR: 84827491
- ΕΒΕ: 64590
- BLBNB: 000359663
- KRNLK: KAC200707175
- LIH: LNB:V*320482;=BF