Elisabeth Langgässer
Data i miejsce urodzenia |
23 lutego 1899 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
25 lipca 1950 |
Zawód, zajęcie |
pisarka |
Partner |
Elisabeth Langgässer (ur. 23 lutego 1899 w Alzey, zm. 25 lipca 1950 w Karlsruhe) – niemiecka pisarka i nauczycielka.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Langgässer urodziła się rodzinie należącej do klasy średniej. Ojciec Eduard Heinrich Langgässer (z pochodzenia Żyd) przed ślubem przeszedł na katolicyzm[1]. Matka Eugenia Dienst była katoliczką. Mieli dwójkę dzieci. Oprócz Elisabeth, syna Heinricha. W 1922 roku została nauczycielką w szkole. W 1929 roku po romansie z Hermannem Hellerem, który był żonaty, urodziła nieślubną córkę Kordelię, za co została zwolniona z pracy w szkole[2]. Wtedy postanawia poświęcić się karierze literackiej. W 1935 roku wyszła za mąż za Wilhelma Hoffmana i razem mieli trzy córki.
Langgässer jako pisarz należała do Reichsschrifttumskammer (Izby Piśmiennictwa Rzeszy), jednak w 1936 roku z powodów rasowych została wykluczona[3]. Okazało się, że miała żydowskich przodków ze strony ojca, przez co została uznana za pół-Żydówkę. W sierpniu 1937 roku wysłała odwołanie do Hansa Hinkla, a w 1938 roku do Goebbelsa. Powołuje się w nim na czystość linii aryjskiej po stronie matki i wskazuje na krytykę swojego dzieła przez żydowskiego autora Alfreda Döblina. Nawet małżeństwo z Hoffmanem nie uratowało jej przed przymusową pracą. Jej nieślubna córka, Cordelia, której ojciec był Żydem, została wywieziona do obozu w Theresienstadt, a następnie w 1944 roku do Auschwitz. Cordelia przeżyła obóz wyjeżdżając na początku 1945 r. w autobusie Czerwonego Krzyża do Szwecji[4]. Tam po odbyciu terapii wyszła za mąż za Szweda i miała z nim kilkoro dzieci. Jako korespondent szwedzkiej gazety Kordelia Edvardson wyjechała podczas wojny Jom Kippur, w 1974 roku do Izraela. W 1984 roku wydała autobiografię „Burnt Child Seeks the Fire”[5]. Do Szwecji wróciła w 2006 roku[4].
Lata powojenne
[edytuj | edytuj kod]Langgässer pisała i publikował także po II wojnie światowej. W 1946 roku wydała Das unauslöschliche Siegel (Nieusuwalne piętno) która opowiada historię Żyda[6], który ochrzcił się, aby móc poślubić Niemkę. Akcja powieści rozpoczyna się podczas I wojny światowej, a kończy ją epilog z 1943 roku. Prace nad powieścią rozpoczęła w 1936 roku. Powieść jest uznawana za jej najlepsze dzieło. Zyskała pozytywne recenzje ze strony Hermanna Brocha i Thomasa Manna[7]. Pisała aż do śmierci 25 lipca 1950 roku. Pośmiertnie otrzymała w 1950 roku Nagrodę Georga Büchnera[8].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/ELG_Schullogo.svg/220px-ELG_Schullogo.svg.png)
W 1954 roku pod tytułem ... soviel berauschende Vergänglichkeit: Briefe 1926-1950 (... tak wiele odurzających przemijalności: Listy 1926-1950) za zgodą męża zostały wydane jej listy[9]. Ponownie wydała je w 1990 roku jej wnuczka Elisabeth Hoffmann, córkę Cordelii[10]. Listy z lat 1933–1945 pokazują jaki wpływ na rodzinę Langgässer miały ustawy norymberskie[8].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]- Jej imię nadano ulicom w Niemczech, m.in. w 1967 roku ulicy w Kolonii[11].
- W 1991 roku najstarszą szkołę w Alzey nazwano Elisabeth-Langgässer-Gymnasium[12].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]- Der Wendekreis des Lammes (Konstelacja Barana. Hymn zbawienia) (poezja liryczna), 1924
- Das Triptychon des Teufels (Tryptyk diabła), zbiór nowel 1932
- Proserpina, powieść 1933
- Die Tierkreisgedichte (wiersze), 1935
- Der Gang Durch das Ried (Droga przez moczary), 1936
- Rettung am Rhein. Drei Schicksalsläufe, 1938
- Das unauslöschliche Siegel (Nieusuwalne piętno), 1946
- Der Laubmann und die Rose (Człowiek leśny i róża), 1947
- Der Torso (Wierna Antygona), 1947
- Das Labyrinth, 1949
- Märkische Argonautenfahrt (nowy fragment), 1950
- Geist in den Sinnen behaust (Duch zadomowiony w zmysłach) 1951
W języku polskim wydano 2 książki[1]:
- Droga przez moczary (1971)
- Wierna Antygona (1958)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Prorokini znad moczarów [online], www.gosc.pl [dostęp 2020-03-03] .
- ↑ Elisabeth Langgässer: Darmstadt [online], www.darmstadt.de [dostęp 2020-03-03] .
- ↑ Słownik pisarzy niemieckich, austriackich i szwajcarskich, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 221–222 .
- ↑ a b Stolpersteine in Berlin. Orte & Biografien der Stolpersteine in Berlin [online], www.stolpersteine-berlin.de [dostęp 2020-03-03] .
- ↑ Burned Child Seeks The Fire [online], www.goodreads.com [dostęp 2020-03-03] .
- ↑ Langgässer, Elisabeth: Das unauslöschliche Siegel aus dem Lexikon – wissen.de [online], www.wissen.de [dostęp 2020-03-03] .
- ↑ Review: Elisabeth Langgässer’s Das unauslöschliche Siegel [online], Dialog International [dostęp 2020-03-03] .
- ↑ a b Joanne Sayner: Women Without a Past?:... s. 119.
- ↑ Joanne Sayner: Women Without a Past?: ... s. 13.
- ↑ Joanne Sayner: Women Without a Past?: ... s. 13 i 135.
- ↑ Leverkusen, Elisabeth-Langgässer-Str. [online], www.leverkusen.com [dostęp 2020-03-03] .
- ↑ Geschichte » ELG Alzey [online], www.elg-alzey.de [dostęp 2020-03-03] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Joanne Sayner: Women Withaut a Past? German Autobiographical Writings and Fascism. 2007 ISBN 978-90-420-2228-7.
- ISNI: 0000000368550706, 0000000108895660
- VIAF: 39412230
- LCCN: n83034190
- GND: 11856949X
- BnF: 12133888d
- SUDOC: 029788617
- SBN: SBLV011382
- NLA: 35949453
- NKC: jn19990004861
- DBNL: lang232
- NTA: 070642346
- BIBSYS: 90070700
- CiNii: DA03078809
- Open Library: OL130927A
- PLWABN: 9810615244105606
- NUKAT: n97016626
- J9U: 987007264256705171
- PTBNP: 191765
- LNB: 000082273
- NSK: 000533422
- KRNLK: KAC201770139
- LIH: LNB:2x1;=BR