Butla gazowa
Butle gazowe – pojemniki do przechowywania gazów pod dużym ciśnieniem. Są wykonywane ze stali wysokowęglowej, stali nierdzewnej, aluminium lub materiałów kompozytowych.
Podział butli
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/ButaneGasCylinder_WhiteBack.jpg/220px-ButaneGasCylinder_WhiteBack.jpg)
Butle gazowe można podzielić na cztery rodzaje, ze względu na stan skupienia materii wewnątrz butli. Znajdująca się w nich substancja jest:
- w stanie gazowym w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu
- ciekła w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu
- rozpuszczona
- ciekła w obniżonej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu.
Grupa 1
[edytuj | edytuj kod]W tych butlach gaz jest nadal w stanie gazowym w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, na przykład:
Grupa 2
[edytuj | edytuj kod]W tych butlach gaz jest skroplony w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, na przykład:
- butan
- LPG
- propan
- dwutlenek węgla (czasami zaliczany jest do grupy 4)
- podtlenek azotu.
Grupa 3
[edytuj | edytuj kod]W tych butlach gaz jest rozpuszczony w obojętnym rozpuszczalniku w normalnej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu, na przykład:
Uwaga: Butle z acetylenem zawierają obojętny wypełniacz, a acetylen jest rozpuszczony w acetonie lub dimetyloformamidzie. Acetylen jest wpompowywany do butli i rozpuszcza się w sorbencie. Kiedy butla z acetylenem jest otwierana, acetylen powraca z roztworu w formie dużych bąbelków niczym gaz z otwieranego szampana.
Grupa 4
[edytuj | edytuj kod]W tych butlach gaz jest skroplony w obniżonej temperaturze i podwyższonym ciśnieniu. Butle te są kriogeniczne, na przykład:
- ciekły azot
- ciekły tlen
- skroplony dwutlenek węgla.
Parowanie i objętość
[edytuj | edytuj kod]Przyjmuje się, że substancja w postaci gazowej ma objętość 800 razy większą niż w stanie cieczy w standardowej temperaturze i ciśnieniu z dokładnością do pewnych odchyleń spowodowanych różnymi oddziaływaniami międzycząsteczkowymi w różnych substancjach. Standardowo ciśnienie w butli gazowej jest utrzymywane w granicach 200–400 atmosfer.
Wymogi dotyczące obsługi
[edytuj | edytuj kod]Ponieważ zawartość butli jest pod wysokim ciśnieniem i bywa również niebezpieczna, butla wyposażona jest w specjalne uchwyty i łańcuchy uniemożliwiające upadek i zbicie, ma odpowiednią wentylację zabezpieczoną przed uszkodzeniem uniemożliwiającą wydostanie się potencjalnie niebezpiecznej zawartości.
Kolory
[edytuj | edytuj kod]Różne kraje stosują różne oznaczenia butli, ale trwają próby ustandaryzowania ich kodowania kolorystycznego.
- Kolory butli z gazami medycznymi są zgodne z ISO 32, lecz nie wszystkie kraje tego przestrzegają.
- W całej Europie butle gazowe mają ustandaryzowane kolory według EN 1089-3.
- W Stanach Zjednoczonych kolory butli nie są prawnie regulowane, dlatego mogą być różne.
Z powodu tych niejednoznaczności dobrze jest sprawdzać etykietę butli i nie polegać tylko na jej kolorze.
Oznaczenia butli europejskich
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/Sauerstoffflasche.jpg/220px-Sauerstoffflasche.jpg)
Sposób oznaczania butli gazowych według normy EN 1089-3 stosowany w Europie[1][2] (nie dotyczy butli z gazem LPG). Oznaczenie kolorystyczne umieszczane jest na czaszy butli, część cylindryczna w zasadzie może być malowana dowolnie. W Polsce producenci gazów technicznych przyjęli jednak następujące zasady malowania cylindrycznych części butli gazowych:
- Tlen – butla niebieska (Gentian blue, RAL 5010)
- Acetylen – butla kasztanowoczerwona (Oxide red, RAL 3009)
- Gazy medyczne i do oddychania – butla biała (Pure white, RAL 9010)
- Gazy do użytku spożywczego (dwutlenek węgla) – butla jasnozielona (Yellow green, RAL 6018)
Kolory oznakowania butli (czasza butli) według normy EN 1089-3 są następujące (w nawiasie oznaczenie koloru według RAL):
Czyste, specyficzne gazy
[edytuj | edytuj kod]- Acetylen – kolor kasztanowoczerwony (Oxide red, RAL 3009)
- Argon – kolor ciemnozielony (Emerald green, RAL 6001)
- Dwutlenek węgla – kolor szary (Dusty grey, RAL 7037)
- Hel – kolor brązowy (Olive brown, RAL 8008)
- Podtlenek azotu – kolor niebieski (Gentian blue, RAL 5010)
- Azot – kolor czarny (Jet black, RAL 9005)
- Tlen – kolor biały (Pure white, RAL 9010)
Podstawowe właściwości gazu
[edytuj | edytuj kod]- Gazy obojętne – kolor jasnozielony (Yellow green, RAL 6018)
- Gazy toksyczne i korozyjne – kolor żółty (Zinc yellow, RAL 1018)
- Gazy utleniające – kolor niebieski (Gentian blue, RAL 5010)
- Gazy łatwopalne – kolor czerwony (Flame red, RAL 3000)
przykłady:
- Toksyczny i łatwopalny lub toksyczny i korozyjny – kolor żółty + czerwony (RAL 1018 + RAL 3000)
- Toksyczny i utleniający lub korozyjny i utleniający – kolor żółty + niebieski (RAL 1018 + RAL 5010)
Mieszanki gazowe, przeważnie do nurkowania
[edytuj | edytuj kod]- Powietrze – butla biała i w jednej czwartej czarna
- Heliox (mieszanka helu i tlenu) – butla biała i w jednej czwartej brązowa
- Nitrox (mieszanka azotu i tlenu) – butla biała i częściowo czarna
- Trimix (mieszanka helu, azotu i tlenu) – butla biała, czarna i częściowo brązowa
Mieszanki gazowe, do kalibracji (wzorcowania) i walidacji urządzeń pomiarowych i detektorów
[edytuj | edytuj kod]- wszystkie składy
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Oznaczenia dla gazów technicznych. [dostęp 2005-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-12-22)].
- ↑ Oznaczenia dla gazów medycznych i spożywczych. [dostęp 2006-01-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-01-09)].