Błękitna Dywizja
![]() Agustín Aznar i Mora Figueroa, znani żołnierze dywizji, na froncie wschodnim | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
20 lipca 1941 |
Rozformowanie |
20 października 1943 |
Nazwa wyróżniająca | |
Tradycje | |
Kontynuacja | |
Dowódcy | |
Pierwszy | |
Ostatni | |
Działania zbrojne | |
front wschodni (II wojna światowa) | |
Organizacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Formacja | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Spanische_Legion_3_Bat.jpg/220px-Spanische_Legion_3_Bat.jpg)
Błękitna Dywizja (hiszp. La División Azul, niem. Blaue Division) lub 250 hiszpańska dywizja ochotnicza – formacja wojskowa z okresu II wojny światowej, złożona z hiszpańskich frankistów, którzy walczyli u boku armii niemieckiej na froncie wschodnim przeciwko Armii Czerwonej w okresie od 20 lipca 1941 do 20 października 1943. Oficjalna nazwa hiszpańska formacji brzmiała Division Española de Voluntarios (Hiszpańska Dywizja Ochotnicza), w języku niemieckim 250 Infanterie Division (spanische) (250 Dywizja Piechoty (hiszpańska)).
Powstanie
[edytuj | edytuj kod]Po ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 roku działacze hiszpańskiej Falangi przystąpili do organizowania formacji wojskowej do walki u boku armii niemieckiej. Miał to być gest rewanżu za pomoc jakiej III Rzesza udzieliła Francisco Franco podczas wojny domowej w Hiszpanii wysyłając Legión Cóndor.
24 czerwca 1941 roku w centrum Madrytu miała miejsce antyradziecka manifestacja członków Falangi. Okrzyk Rusia es culpable! („Rosja jest winna”) stał się hasłem frankistów deklarujących gotowość walki z „wrogami Europy”, Rosją i „bezbożnym komunizmem”. 28 czerwca 1941 rząd Franco wezwał Hiszpanów do wstępowania w szeregi tej ochotniczej formacji. W pierwszym miesiącu zgłosiło się 70 tysięcy, z czego wybrano 18 tysięcy[2]. Jej odpowiednikiem lotniczym była Błękitna Eskadra[2].
Dywizja była formowana przez Wehrmacht na poligonie Grafenwähr na mocy rozkazu z 20 lipca 1941 roku, poza falą mobilizacyjną, w XII Okręgu Wojskowym.
Wchodzące w skład pułków bataliony formowano we wszystkich większych miastach Hiszpanii: Madrycie, Saragossie, Sewilli, Ceucie, Valladolid, La Coruna, Burgos, Walencji i Barcelonie. Podczas werbunku zgłosiło się ok. 70 tys. ochotników, z czego wybrano 18 tysięcy. Równolegle formowano pułk artylerii, jednostki towarzyszące oraz zaplecze. Początkowo powstał problem tego jakie mundury mogą nosić żołnierze dywizji – Hiszpania nie była oficjalnie w stanie wojny z ZSRR, więc oficjalnie nie można było używać mundurów armii hiszpańskiej. Wybrnięto z problemu tworząc uniform kombinowany, składający się z błękitnej bluzy mundurowej Falangi (stąd nazwa dywizji), czerwonego beretu hiszpańskich monarchistów – karlistów i oliwkowych bryczesów z munduru hiszpańskiej Legii Cudzoziemskiej. Nieoficjalnie jednak wielu ochotników, szczególnie oficerów, nosiło zwykłe mundury wojskowe. Dowódcą dywizji został gen. Agustín Muñoz Grandes, doświadczony frankistowski dowódca z czasów wojny domowej i jednocześnie zwolennik przystąpienia Hiszpanii do wojny po stronie państw Osi.
Zdaniem publicysty historycznego Tymoteusza Pawłowskiego, organizując „Błękitną Dywizję” Franco pogłębiał przyjazne stosunki z Niemcami, które naciskały na włączenie się Hiszpanii do wojny, nie narażając się przy tym zbytnio Wielkiej Brytanii, z którą współpraca była konieczna dla zapewniania dostaw ropy naftowej, a przy tym walczył ze znienawidzonym komunizmem, dając zarazem „zajęcie” części sfrustrowanych bezczynnością weteranów wojny domowej oraz najaktywniejszym germanofilom[3].
Walki
[edytuj | edytuj kod]13 lipca wyruszył pierwszy pociąg z ochotnikami z Madrytu do Niemiec. Niemcy wyposażyli hiszpańską dywizję w standardowy sprzęt Wehrmachtu, włącznie z umundurowaniem. Jednostka została też przemianowana na 250 Dywizję Piechoty i włączona w skład 16 Armii. Drogę na front, w rejon Nowogrodu Wielkiego żołnierze przebyli do Suwałk pociągiem, a pozostałe 1300 km pieszo, gdyż Niemcy nie dostarczyli przewidzianych dla tej dywizji ciężarówek.
Dywizja walczyła na północy ZSRR nad rzeką Wołchow i jeziorem Ilmeń, następnie wzięła udział w blokadzie Leningradu, biorąc udział w odpieraniu radzieckiej operacji tichwińskiej w listopadzie i grudniu 1941 roku. Również pod Leningradem przyszło jej stoczyć bitwę z wielokrotnie silniejszym przeciwnikiem pod Krasnym Borem 10 lutego 1943 roku. Środkowa pozycja hiszpańskiej obrony została rozbita przez żołnierzy 63 Gwardyjskiej Dywizji Piechoty z 55 Armii co zmusiło Błękitną Dywizję do opuszczenia Krasnego Boru[4]. Hiszpanie ponieśli ogromne straty np. w jednym z batalionów, z 835 żołnierzy, sprawnych pozostało 27. Ogółem poległo w tej bitwie 1127 Hiszpanów, a 1035 było rannych, zaginęło 91 żołnierzy. Kulminacja walk przypadła na luty 1943 roku, kiedy dowództwo nad Dywizją objął gen. Emilio Esteban Infantes. Wkrótce jednak, w związku z naciskami angielskiej i amerykańskiej dyplomacji (zażądanymi w formie ultymatywnej przez Stalina) i zmianą sytuacji międzynarodowej (coraz bardziej widoczna porażka państw Osi), Hiszpania została zmuszona do ogłoszenia pełnej neutralności i od 12 października 1943 roku rozpoczęła wycofywanie „Błękitnej” Dywizji do kraju. Ogółem przez jednostkę przewinęło się ok. 45 tys. żołnierzy, a jej straty wyniosły ok. 5 tys. poległych i ponad 8 tys. rannych[2]. 372 żołnierzy dostało się do niewoli, z której pozostałych 286 zwolniono dopiero w 1954 roku[2].
Po repatriowaniu dywizji do Hiszpanii część jej żołnierzy kontynuowała walkę z Sowietami w niemieckich mundurach: najpierw jako Błękitny Legion, następnie w szeregach 28 Dywizji Ochotniczej SS „Wallonien”.
Ustanowiono specjalne medale dla członków Błękitnej Dywizji:
- 9 listopada 1943 – Medal za Kampanię w Rosji (przez rząd hiszpański)
- 3 stycznia 1944 – Medal Błękitnej Dywizji (przez niemieckie dowództwo)
Dowódcy dywizji
[edytuj | edytuj kod]- gen. por. Agustín Muñoz Grandes 20.07.1941 – 13.12.1942;
- gen. por. Emilio Esteban Infantes 13.12.1942 – 20.10.1943.
Struktura organizacyjna
[edytuj | edytuj kod]Skład po przeorganizowaniu w Grafenwöhn[5]:
- 262 pułk piechoty Pimentel
- 263 pułk piechoty Vierna
- 269 pułk piechoty Esparza
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Błękitna Eskadra
- Błękitna Armia (formacja Wojska Polskiego)
- Synożupannyki (ukraińska formacja określana jako Błękitna Dywizja)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Baxter 2009 ↓, s. 166.
- ↑ a b c d Tymoteusz Pawłowski. Półwysep Iberyjski w drugiej wojnie światowej. „Technika Wojskowa Historia”. 4/2015(34), s. 59, lipiec-sierpień 2015. Magnum X.
- ↑ Tymoteusz Pawłowski. Półwysep Iberyjski w drugiej wojnie światowej. „Technika Wojskowa Historia”. 4/2015(34), s. 58, 61, lipiec-sierpień 2015. Magnum X.
- ↑ Forczyk 2020 ↓, s. 149.
- ↑ Muszyński 2019 ↓, s. 60.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Carell Paul, Operacja „Barbarossa”, Warszawa 2000, ISBN 831109199-4.
- Paul Carell , Spalona ziemia. Odwrót Wehrmachtu na Wschodzie, Kazimierz Szarski (tłum.), Warszawa: Bellona, 2003, ISBN 83-11-09475-6, OCLC 749204110 .
- Ian Baxter: Od odwrotu do klęski. Ostatnie lata Wehrmachtu na froncie wschodnim 1943-1945. Warszawa: 2009. ISBN 978-83-11-11537-8.
- Haupt Werner, Army Group North. The Wehrmacht in Russia 1941–1945, b.m.w i b.m.r., ISBN 0-7643-0182-9.
- Robert Forczyk: Wojna pancerna na froncie wschodnim 1943-1945. Czerwony walec. Łódź: 2020. ISBN 978-83-7731-255-1.
- Wojciech Muszyński: Toreadorzy Hitlera. Hiszpańscy ochotnicy w Wehrmachcie i Waffen-SS 1941-1945. Warszawa: 2019. ISBN 978-83-66490-10-9.
- Schramm Percy Ernst, Kriegstagebuch des Oberkommandos der Wehrmacht 8 vol., Bonn 2003, ISBN 3-8289-0525-0.