Argyrantemum
![]() Argyrantemum krzewiaste | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj |
argyrantemum | ||
Nazwa systematyczna | |||
Argyranthemum P.B. Webb in P.B. Webb et Berthelot Hist. Nat. Iles Canaries 3(2. 2). t. 90. Nov 1839[3][4] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
A. jacobaeifolium P.B. Webb[4] | |||
Synonimy | |||
|
Argyrantemum[5], srebrzeń[6] (Argyranthemum) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae). Obejmuje 23[7]–24[3] gatunki. Wszystkie występują naturalnie na wyspach Makaronezji (Kanaryjskich, Selvagens i na Maderze)[7][3], ale jako introdukowane rosną na wszystkich kontynentach poza Antarktydą[3]. Niektóre gatunki są miejscami bardzo inwazyjne, np. argyrantemum krzewiaste A. frutescens na Nowej Zelandii[7]. Ten gatunek jest też jedynym spotykanym w uprawie w Polsce[5].
Różne gatunki i mieszańce z tego rodzaju są uprawiane jako ozdobne, często prowadzone na pniu jako wysokopienne[7]. Uprawiane są także na kwiaty cięte i jako doniczkowe[8]. Rośliny te tolerują tylko lekkie przymrozki[8].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Argyranthemum-frutescens.jpg/220px-Argyranthemum-frutescens.jpg)
- Pokrój
- Półkrzewy, zwykle nagie, czasem z włoskami pojedynczymi[9], o łodydze zwykle pojedynczej, ale silnie rozgałęzionej, wzniesionej, podnoszącej się lub płożącej[10], często o pokroju kępiastym[8]. Osiągają od 10 do 100 cm wysokości[10][8], rzadko do 150 cm[10].
- Liście
- Zimozielone[8], skrętoległe, ogonkowe lub siedzące[10], od piłkowanych i ząbkowanych po wcinane w różny sposób[9] i podzielone[8]. Blaszki liściowe zwykle jasnozielone do niebieskozielonych[8].
- Kwiaty
- Zebrane w koszyczki, które wyrastają na pędach pojedynczo lub zebrane w luźne kwiatostany złożone w formie baldachogrona. Okrywy koszyczków są półkuliste, tworzone przez zielone listki o szerokich, błoniastych (zwykle jasnobrązowych) brzegach zebrane w 3–4 szeregach. Dno koszyczka wypukłe do stożkowatego, bez łuszczynek. Kwiaty brzeżne w koszyczku żeńskie, z płatkiem języczkowym białym, rzadziej żółtym lub czerwonawym. Kwiaty wewnątrz koszyczka obupłciowe, z koroną rurkowatą, na szczycie z 5 ząbkami, żółte, rzadziej czerwone[9].
- Owoce
- Niełupki dwojakiego rodzaju – te powstające z kwiatów brzeżnych trójkanciaste i zwykle z trzema skrzydełkami, te powstające z kwiatów rurkowatych w środku koszyczka są spłaszczone i z dwoma skrzydełkami, czasem walcowate[9]. Bez puchu kielichowego[10].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna
Rodzaj z plemienia Anthemideae z podrodziny Asteroideae z rodziny astrowatych (Asteraceae)[2]. W obrębie plemienia zaliczany jest do podplemienia Glebionidinae Oberpr. & Vogt (2007) wspólnie z rodzajami Glebionis i heteroantemis Heteranthemis[11]. W latach 90. XX wieku taksony te wyróżniane były bez rangi jako „grupa Argyranthemum” w obrębie kladu skupiającego rodzaje z centrum występowania w obszarze śródziemnomorskim w obrębie plemienia Anthemideae[9]. Jeszcze wcześniej taksony te łączono w szeroko ujmowanym dawniej rodzaju Chrysanthemum, przez co w efekcie rośliny tu zaliczane określane bywają zwyczajowo złocieniami lub chryzantemami[8].
Przedstawiciele rodzaju z obszaru pierwotnego występowania w basenie Morza Śródziemnego wymarli w plejstocenie. Współczesne gatunki powstały w wyniku ewolucji populacji izolowanych na różnych wyspach Makaronezji, w tym różnicowania populacji zajmujących różne nisze ekologiczne na większych wyspach[12].
- Wykaz gatunków[3]
- Argyranthemum adauctum (Link) Humphries
- Argyranthemum broussonetii (Pers.) Humphries
- Argyranthemum callichrysum (Svent.) Humphries
- Argyranthemum coronopifolium (Willd.) Webb
- Argyranthemum dissectum (Lowe) Lowe
- Argyranthemum escarrei (Svent.) Humphries
- Argyranthemum filifolium (Sch.Bip.) Humphries
- Argyranthemum foeniculaceu m (Willd.) Webb ex Sch.Bip.
- Argyranthemum frutescens (L.) Sch.Bip. – argyrantemum krzewiaste, chryzantema krzewiasta[5], srebrzeń krzewiasty, złocień krzewiasty[6]
- Argyranthemum gracile Sch.Bip.
- Argyranthemum haematomma Lowe
- Argyranthemum haouarytheum Humphries & Bramwell
- Argyranthemum hierrense Humphries
- Argyranthemum lemsii Humphries
- Argyranthemum lidii Humphries
- Argyranthemum maderense (D.Don) Humphries
- Argyranthemum pinnatifidum (L.f.) Webb
- Argyranthemum sundingii L.Borgen
- Argyranthemum sventenii Humphries & Aldridge
- Argyranthemum tenerifae Humphries
- Argyranthemum thalassophilum (Svent.) Humphries
- Argyranthemum webbii Sch.Bip.
- Argyranthemum winteri (Svent.) Humphries
Zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]W czerwonej liście gatunków zagrożonych publikowanej przez IUCN ujęte są jako zagrożone lub krytycznie zagrożone trzy gatunki: Argyranthemum thalassophilum[13], A. lidii[14] i A. winteri[15]. Rośliny z tego rodzaju mają generalnie niewielkie zasięgi i zagrożone są przemianami siedlisk związanymi z rozwojem rolnictwa i turystyki na wyspach[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-21] (ang.).
- ↑ a b c d e Glebionis Cass.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-02-21].
- ↑ a b c Argyranthemum. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-02-21].
- ↑ a b c Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 29. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 840. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ a b c d David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 71, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e f g h Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b c d e K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2007, s. 369. ISBN 978-3-540-31050-1.
- ↑ a b c d e Argyranthemum Webb. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-02-22].
- ↑ Oberprieler, C., Himmelreich, S. & Vogt, R.. A new subtribal classification of the tribe Anthemideae (Compositae). „Willdenowia”. 37, s. 89–114, 2007.
- ↑ a b Janet Marinelli: Wielka encyklopedia roślin. Warszawa: Świat Książki, 2006, s. 168. ISBN 83-7391-888-4.
- ↑ F.B. Caldas , Argyranthemum thalassophilum, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-02-23] (ang.).
- ↑ R. González González i inni, Argyranthemum lidii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-02-23] (ang.).
- ↑ S. Scholz , Argyranthemum winteri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-02-23] (ang.).