Alprazolam
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||
Wzór sumaryczny |
C17H13ClN4 | ||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Masa molowa |
308,76 g/mol | ||||||||||||||||||||||||
Wygląd |
biały lub prawie biały krystaliczny, gorzki w smaku proszek | ||||||||||||||||||||||||
Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||
Numer CAS | |||||||||||||||||||||||||
PubChem | |||||||||||||||||||||||||
DrugBank | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||
Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||||
Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||||||
ATC | |||||||||||||||||||||||||
Legalność w Polsce | |||||||||||||||||||||||||
Stosowanie w ciąży |
kategoria D | ||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
|
Alprazolam (łac. alprazolamum) – organiczny związek chemiczny, triazolowa pochodna benzo-1,4-diazepiny. Stosowany jako lek anksjolityczny, w szczególności w leczeniu zespołu lęku napadowego i zespole lęku uogólnionego. Wykazuje szybkie i silne, lecz krótkotrwałe działanie przeciwlękowe, uspokajające, miorelaksacyjne, przeciwdrgawkowe oraz amnestyczne poprzez wpływ na receptor GABA. Praktycznie nie podlega efektowi pierwszego przejścia przez wątrobę (biodostępność przy podaniu doustnym osiąga ponad 90%).
W Polsce stosowany głównie w celu przerywania lęku napadowego (postacie bez mechanizmu SR, o natychmiastowym uwalnianiu), ze względu na szybkość działania klinicznego (10-15 min) po podaniu doustnym[4]. Obok midazolamu jest jedną z najsilniejszych benzodiazepin o szybkim czasie działania od momentu podania, ale jednocześnie o krótkim czasie działania klinicznego.
Do skutków ubocznych zalicza się senność, obniżenie nastroju, bóle głowy, poczucie zmęczenia oraz zaburzenia pamięci[5]. Ma właściwości uzależniające[6], przez co jest odradzany jako lek pierwszego rzutu w leczeniu zaburzeń lękowych[7]. Dłuższe stosowanie może spowodować wystąpienie zespołu abstynencyjnego oraz, po odstawieniu, nasilenie objawów lękowych[8]. U osób z depresją przebiegającą z myślami samobójczymi alprazolam zwiększa ryzyko samobójstwa[9]. Poza tym, jak wszystkie leki z grupy benzodiazepin, alprazolam może upośledzać sprawność psychofizyczną, przez co w Polsce prowadzenie pojazdów w trakcie jego stosowania jest przestępstwem[10].
Alprazolam jest często używany w celach pozamedycznych. Dawki większe, typowo ponad 2 mg wywołują uczucie rozluźnienia, pozbawiają zdolności do odczuwania emocji (w tym negatywnych), mogą wywoływać zachowania niestosowne do sytuacji, pewność siebie z uwagi na działanie przeciwlękowe oraz uczucie określane jako „obojętność wobec świata”. W dawkach jeszcze większych następuje półsen mogący w przypadku połączenia z alkoholem przejść do śpiączki, a nawet śmierć (w zależności od tolerancji). Wysoka dawka bez połączenia z alkoholem lub innymi depresantami ośrodkowego układu nerwowego powoduje zazwyczaj trwający kilka godzin sen z możliwą niepamięcią następczą[11].
Mechanizm działania
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam, podobnie jak inne benzodiazepiny, jest pozytywnym modulatorem allosterycznym kompleksu receptorowego GABA-A. Zwiększa powinowactwo kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) do miejsca jego wiązania w obrębie tego kompleksu[12]. W ten sposób alprazolam nasila przepływ jonów chlorkowych przez kanał i wywiera działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy. Prawdopodobnie hamuje to przepływ impulsów przez obwody związane z ciałem migdałowatym odpowiedzialne za odczuwanie lęku[13].
Metabolizm
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Alprazolam_metabolism.svg/220px-Alprazolam_metabolism.svg.png)
Alprazolam ma okres półtrwania w organizmie rzędu 12–15 godzin[13].
Lek ulega w wątrobie metabolizmowi przez CYP450 3A4[13] do hydrofilnych 4-hydroksyalprazolamu (mniej aktywny), α-hydroksyalprazolamu (bardziej aktywny)[14] i nieczynnej psychotropowo pochodnej benzofenonu[15]. Badania wskazują, że w mózgu, w porównaniu z wątrobą, dochodzi do większej syntezy α-hydroksyalprazolamu. Istnieje także podejrzenie, że czas półtrwania tego metabolitu w mózgu jest dłuższy niż na obwodzie[14]. Działanie leku po podaniu doustnym rozpoczyna się szybko, najczęściej w ciągu 15 -30 minut i utrzymuje się około kilku godzin. Duże znaczenie mają metaboliczne zdolności organizmu. U palaczy tytoniu okres ten może być krótszy z uwagi na to, że zarówno alprazolam, jak i nikotyna są metabolizowane przez ten sam cytochrom CYP450. Środki takie jak sok grejpfrutowy mogą znacznie nasilić działanie alprazolamu, często działanie może być kilkukrotnie silniejsze. Jest to spowodowane tym, że substancje zawarte w soku działają na cytochrom CYP450, który metabolizuje alprazolam i w wyniku tego alprazolam jest wolniej metabolizowany a jego poziom w układzie krążenia wysoki. Dotyczy to nie tylko alprazolamu, ale też innych benzodiazepin, wg niektórych źródeł połączenie soku z grejpfruta z diazepamem może spowodować 3 krotny wzrost jego stężenia we krwi co może być niebezpieczne[16].
Wskazania
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam w Polsce i Unii Europejskiej jest zarejestrowany do stosowania w lecznictwie w zaburzeniach lękowych, takich jak zespół lęku napadowego czy zespół lęku uogólnionego, a także w zespołach lękowych współistniejących z zaburzeniami depresyjnymi[5]. Metaanalizy potwierdziły jego skuteczność w zespole lęku uogólnionego[17] zarówno w monoterapii, jak i przy stosowaniu łącznie z lekami z grupy selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny[18]. W wypadku zespołu lęku napadowego i agorafobii, potwierdzono jego skuteczność w zarówno stosowaniu doraźnym[19], jak i długofalowym[20]. W badaniach klinicznych wykazana została jego skuteczność w leczeniu zespołu lęku uogólnionego do 4 miesięcy, zaś w wypadku zespołu lęku napadowego przez okres od 4 do 10 tygodni, jednakże pacjenci zgłaszali brak utraty korzyści terapeutycznych przez okres do 8 miesięcy[21].
Ze względu jednak na skutki uboczne oraz ryzyko uzależnienia, alprazolam nie jest jednak stosowany jako lek pierwszego rzutu, a dopiero wówczas, gdy nasilenie objawów jest uciążliwe dla pacjenta bądź uniemożliwia mu prawidłowe funkcjonowanie. Stosowany jest do czasu, gdy inne metody leczenia, takie jak np. leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI czy psychoterapia zaczną działać, a konieczność jego dalszego stosowania powinna być sprawdzana regularnie przez lekarza prowadzącego[7]. W Australii jego stosowanie w leczeniu zespołu lęku napadowego jest odradzane[22].
Lek jest stosowany także w innych zaburzeniach lękowych, zespole napięcia przedmiesiączkowego, bezsenności i zespole jelita drażliwego. Alprazolam może także być stosowany wspomagająco w ostrej manii czy psychozie[13], w katatonii, a także w innych stanach silnego pobudzenia oraz agresji, gdy pacjent nie wykazuje objawów psychotycznych[23].
Przeciwwskazania
[edytuj | edytuj kod]- jaskra z wąskim kątem przesączania
- przyjmowanie azolowych środków przeciwgrzybiczych (np. ketokonazol)
- nadwrażliwość na lek[13]
Alprazolam powinien być stosowany ostrożnie u pacjentów z myślami samobójczymi, ponieważ ze względu na działanie przeciwlękowe może torować decyzję o samobójstwie[5].
Lek należy do kategorii D według FDA, co oznacza, że przy stosowaniu w trakcie ciąży istnieje ryzyko dla płodu, natomiast w pewnych wypadkach korzyści wynikające ze stosowania leku mogą przewyższać potencjalne ryzyko. Nie odnotowano szkodliwego wpływu alprazolamu na płód w pierwszym trymestrze ciąży[5][24], natomiast stosowanie w okresie okołoporodowym może spowodować wystąpienie zespołu wiotkiego dziecka, co może potencjalnie zagrażać życiu dziecka[5][8].
Alprazolam nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży[25] ze względu na brak badań w zakresie bezpieczeństwa w populacji pediatrycznej[5][8]. Mimo to, istnieją badania wskazujące na jego bezpieczeństwo i skuteczność w zaburzeniach lękowych u dzieci[26][27]
Działania niepożądane
[edytuj | edytuj kod]Skutki uboczne alprazolamu, w związku z podobnym mechanizmem działania, są zasadniczo podobne do innych benzodiazepin. Do tych najczęściej wymienianych zalicza się:
- sedacja, zmęczenie, osłabienie, obniżenie nastroju
- zawroty głowy, zamazana mowa, ataksja
- zaburzenia pamięci i świadomości, rzadziej niepamięć następcza
- wzmożona pobudliwość, nerwowość, rzadko hipomania lub mania
- sporadycznie spadek ciśnienia tętniczego
- nadmierne wydzielanie śliny/suchość w jamie ustnej[13][5]
Przedawkowanie
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam jest uważany za lek niezbyt toksyczny[15]. Dawka śmiertelna dla myszy wynosi 1220 mg na kilogram masy ciała[1]. Pomimo tego, dane amerykańskiej Substance Abuse and Mental Health Services Administration wskazują, że jest on najczęściej stosowaną benzodiazepiną w przedawkowaniach powodujących konieczność hospitalizacji, stanowiąc 31% ogólnej liczby zatruć lekami z tej grupy[28]. Objawy ostrego zatrucia obejmują senność, zaburzenia równowagi, mowy i widzenia, a w bardzo ciężkich przypadkach śpiączkę oraz depresję oddechową[29].
Zatrucie mieszane alprazolamu z substancjami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, takich jak alkohol czy opioidy, może zagrażać życiu[23]. Natomiast w wypadku zatrucia mieszanego z niektórymi substancjami o działaniu pobudzającym, lub powodującymi drgawki (np. z trójcyklicznymi leki przeciwdepresyjnymi) może działać ochronnie[23].
W wypadku ciężkich zatruć odtrutką jest flumazenil, będący antagonistą receptora benzodiazepinowego. Jego stosowanie jest jednak odradzane w wypadku, gdy istnieje podejrzenie że pacjent mógł zażyć także trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, a także w wypadku uzależnienia ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu odstawiennego[30].
Uzależnienie
[edytuj | edytuj kod]Ze względu na stosunkowo krótki czas półtrwania, alprazolam ma wyższy potencjał uzależniający niż pozostałe benzodiazepiny[31]. Jego długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju tolerancji na lek, a także uzależnienia, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Ryzyko uzależnienia zwiększa się, gdy lek jest stosowany dłużej niż przez 12 tygodni, a także u osób, które obecnie bądź w przeszłości nadużywały substancji psychoaktywnych[7].
W związku z ryzykiem wystąpienia objawów lękowych „z odbicia” nie należy odstawiać alprazolamu nagle. W postępowaniu terapeutycznym stosuje się stopniową redukcję dawki, zmianę formy prepratu formę o przedłużonym uwalnianiu, a także w razie potrzeby zamianę na benzodiazepinę o dłuższym czasie działania[32].
Opisywano także występowanie zespołu abstynencyjnego. Najczęstsze jego objawy to złe samopoczucie, osłabienie, bezsenność, tachykardia i zawroty głowy[33]. Długotrwałe używanie może prowadzić do wystąpienia zjawiska tolerancji fizjologicznej. Zjawisko tolerancji zostało wykazane dla działania uspokajającego alprazolamu, lecz nie przeciwlękowego[34].
W roku 2020, amerykańska Agencja Żywności i Leków wydała ostrzeżenie przed wszystkimi lekami z grupy benzodiazepin, w tym alprazolamem, ze względu na ryzyko związane z uzależnieniem oraz użyciem pozamedycznym[35].
Interakcje
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam potencjalizuje działanie innych leków, które działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, a w szczególności alkoholu i barbituranów[5], których połączenie może zagrażać życiu. Należy go ostrożnie stosować z innymi lekami o działaniu sedacyjnym, takimi jak opioidy[36].
Ponieważ alprazolam jest metabolizowany przez cytochrom CYP450 3A4, nefazodon, fluwoksamina, fluoksetyna, azole, makrolidy, inhibitory proteaz i sok grejpfrutowy mogą zwiększać stężenie leku we krwi, a tym samym nasilać jego działanie. W przypadku soku grejpfrutowego może nastąpić niebezpieczny wzrost stężenia leku we krwi[16]. Z tego samego powodu, karbamazepina nasila klirens leku i osłabia jego działanie[13]
Nikotyna może spowodować zmianę działania alprazolamu oraz skrócić czas jego działania[37].
Dawkowanie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Xanax_2_mg.jpg/220px-Xanax_2_mg.jpg)
Jest dostępny w tabletkach po 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg lub 2 mg[38]. Zakres najczęściej stosowanych dawek to od 0,25 mg do 4 mg (rzadko do 10 mg na dobę)[13]. Lek stosuje się w 3 dawkach na dobę, stopniowo je zwiększając[13], natomiast w postaci o przedłużonym stosowaniu raz na dobę[39]. Obecne na rynku są zarówno formy o krótkim czasie działania, jak i o przedłużonym okresie uwalaniania (formy SR).
Ze względu na niebezpieczeństwo uzależnienia lek nie powinien być stosowany dłużej niż przez 4 tygodnie[5].
U osób w podeszłym wieku ze względu na możliwą zwiększoną wrażliwość na lek, a także u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, zaleca się rozpoczęcie od najmniejszej możliwej dawki oraz uważne monitorowanie odpowiedzi na lek[8][5].
Preparaty dostępne w Polsce
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Boites_d%27alprazolam444.jpg/220px-Boites_d%27alprazolam444.jpg)
Dostępny jest w zarówno w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako: Afobam, Alpragen, Alprazolam Aurovitas, Alprox, Neurol, Xanax i Zomiren; a trzy ostatnie preparaty są dostępne również w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu jako: Neurol SR, Xanax SR i Zomiren SR. Tabletki w zależności od producenta występują w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg i 2 mg[40].
Alprazolam w kulturze
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam bywa często używany w celach pozamedycznych[22]. Ze względu na działanie anksjolityczne bywa łączony z innymi substancjami psychoaktywnymi w wypadku nieprzyjemnej reakcji na psychodeliki (bad trip), a także w celu złagodzenia pobudzenia i bezsenności wywołanej przez stymulanty. Z tego powodu oraz z powodu potencjału uzależniającego w wielu krajach jest uznawany za narkotyk, którego posiadanie, produkowanie bądź rozpowszechnianie wbrew odpowiednim regulacjom jest niezgodne z prawem. W Polsce alprazolam należy do grupy IV-P substancji psychotropowych[41], w związku z czym recepty wystawione na lek muszą zawierać kod PESEL oraz szczegółowo rozpisane dawkowanie[42]. W USA alprazolam należy do nielegalnych substancji psychoaktywnych kategorii IV[43], zaś na mocy konwencji o substancjach psychotropowych Organizacji Narodów Zjednoczonych należy do grupy IV[44].
Uzależnienie od alprazolamu (Xanaxu) jest głównym tematem powieści Juliusza Strachoty Relaks amerykański[45].
Według Matthew Herpera z magazynu Forbes USA stały się „narodem Xanaxu”, lek ten bowiem jest najpopularniejszym lekiem psychiatrycznym w tym kraju[46].
Na rynku amerykańskim alprazolam był w 2013 najpopularniejszym lekiem stosowanym w psychiatrii (pod pierwszą nazwą handlową Xanax), gdzie wypisano 48 milionów recept[47]. Billie Eilish w piosence xanny nawiązuje do leku[48].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Alprazolam, [w:] Merck Index. An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals, wyd. 14, Whitehouse Station, New Jersey: Merck & Company, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1, OCLC 938242785 (ang.).
- ↑ Alprazolam, [w:] DrugBank, University of Alberta, DB00404 [dostęp 2021-10-31] (ang.).
- ↑ a b Alprazolam, karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: A8800 [dostęp 2021-10-31] . (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ Rae Yuan , David A. Flockhart , John D. Balian , Pharmacokinetic and pharmacodynamic consequences of metabolism-based drug interactions with alprazolam, midazolam, and triazolam, „Journal of Clinical Pharmacology”, 39 (11), 1999, s. 1109–1125, DOI: 10.1177/009127009903901102, PMID: 10579141 (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j Charakterystyka Produktu Leczniczego Alprox, [w:] Rejestr Produktów Leczniczych [online], Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych [dostęp 2017-12-27] .
- ↑ Alprazolam Abuse, [w:] DrugAbuse.com [online], 13 lipca 2012 [dostęp 2018-01-01] (ang.).
- ↑ a b c Marek Jarema , Jolanta, Rabe-Jabłońska , Andrzej Czernikiewicz , Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, [cop. 2011], ISBN 978-83-200-4180-4, OCLC 751560685 .
- ↑ a b c d Alprazolam Monograph for Professionals, [w:] Drugs.com [online] [dostęp 2021-10-30] (ang.).
- ↑ Alprox (alprazolam), [w:] Baza leków [online], Medycyna Praktyczna [dostęp 2018-04-11] .
- ↑ Barbara Potocka-Banaś i inni, Środki działające podobnie do alkoholu a aspekty bezpieczeństwa w ruchu drogowym na terenie Pomorza Zachodniego, „Pomeranian Journal of Life Sciences” (2018), s. 63–78, DOI: 10.21164/pomjlifesci.491 .
- ↑ Alprazolam Abuse, [w:] DrugAbuse.com [online], 13 lipca 2012 [dostęp 2018-05-01] (ang.).
- ↑ Claudia Campo-Soria , Yongchang Chang , David S. Weiss , Mechanism of action of benzodiazepines on GABAA receptors, „British Journal of Pharmacology”, 148 (7), 2006, s. 984–990, DOI: 10.1038/sj.bjp.0706796, PMID: 16783415, PMCID: PMC1751932 (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i Stephen M. Stahl , Podstawy psychofarmakologii, Gdańsk: Via Medica, 2008, s. 1–6, ISBN 978-83-60945-73-5 .
- ↑ a b H.V. Pai i inni, Differential metabolism of alprazolam by liver and brain cytochrome (P4503A) to pharmacologically active metabolite, „The Pharmacogenomics Journal”, 2 (4), 2002, s. 243–258, DOI: 10.1038/sj.tpj.6500115, PMID: 12196913 (ang.).
- ↑ a b Jadwiga Szymańska , Zatrucia lekami, [w:] Toksykologia współczesna, Witold Seńczuk (red.), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2012, s. 270, ISBN 978-83-200-4506-2, OCLC 812704643 .
- ↑ a b Co z tym grejpfrutem?, [w:] Farmacja i Ja [online] [dostęp 2018-03-12] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-16] .
- ↑ David J. Greenblatt , Richard I. Shader , Darrell R. Abernethy , Current Status of Benzodiazepines, „The New England Journal of Medicine”, 309, 2010, s. 410–416, DOI: 10.1056/nejm198308183090705 (ang.).
- ↑ Tammy C. Saah i inni, Anxiolytic Drugs, [w:] Psychiatry, Allan Tasman (red.) i inni, wyd. 4, Chichester: John Wiley & Sons, 2015, ISBN 978-1-118-84549-3, OCLC 903956524 .
- ↑ James C. Ballenger i inni, Alprazolam in Panic Disorder and Agoraphobia: Results From a Multicenter Trial: I. Efficacy in Short-term Treatment, „Archives of General Psychiatry”, 45 (5), 1988, s. 413–422, DOI: 10.1001/archpsyc.1988.01800290027004 (ang.).
- ↑ Gerald L. Klerman , Drug treatment of panic disorder. Comparative efficacy of alprazolam, imipramine, and placebo. Cross-National Collaborative Panic Study, Second Phase Investigators, „British Journal of Psychiatry”, 160, 1992, s. 191–202, DOI: 10.1192/bjp.160.2.191, PMID: 1540759 (ang.).
- ↑ Xanax® alprazolam tablets, USP [online], Food and Drug Administration (ang.).
- ↑ a b Steven Moylan i inni, The role of alprazolam for the treatment of panic disorder in Australia, „Australian & New Zealand Journal of Psychiatry”, 46 (3), 2012, s. 212–224, DOI: 10.1177/0004867411432074, PMID: 22391278 (ang.).
- ↑ a b c Judith E. Tintinalli , J. Stephan Stapczynski , Tintinalli’s Emergency Medicine. A Comprehensive Study Guide, wyd. 7, New York: McGraw-Hill, 2011, ISBN 978-0-07-177006-4, OCLC 682112840 (ang.).
- ↑ S.M. St Clair , R.G. Schirmer , First-trimester exposure to alprazolam, „Obstetrics and Gynecology”, 80 (5), 1992, s. 843–846, PMID: 1407925 (ang.).
- ↑ Child and adolescent psychiatry. General aspects of care, [w:] John Geddes , Psychiatry, wyd. 4, Oxford: Oxford University Press, 2012, ISBN 978-0-19-923396-0, OCLC 743275878 (ang.).
- ↑ J.G. Simeon i inni, Clinical, cognitive, and neurophysiological effects of alprazolam in children and adolescents with overanxious and avoidant disorders, „Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry”, 31 (1), 1992, s. 29–33, DOI: 10.1097/00004583-199201000-00006, PMID: 1537778 (ang.).
- ↑ J.G. Simeon , H.B. Ferguson , Alprazolam effects in children with anxiety disorders, „Canadian Journal of Psychiatry. Revue Canadienne De Psychiatrie”, 32 (7), 1987, s. 570–574, DOI: 10.1177/070674378703200712, PMID: 3315169 (ang.).
- ↑ National Estimates of Drug-Related Emergency Department Visits [online], Substance Abuse and Mental Health Services Administration, 2006 [dostęp 2017-09-13] [zarchiwizowane z adresu 2017-02-20] (ang.).
- ↑ Bend Tsutaoka , Benzodiazepines, [w:] Kent R. Olson, Ilene B. Anderson, California Poison Control System, Poisoning & Drug Overdose, wyd. 5, New York: Lange Medical Books/McGraw-Hill, 2007, ISBN 978-0-07-144333-3, OCLC 76828028 (ang.).
- ↑ Charakterystyka Produktu Leczniczego Flumazenil Kabi, [w:] Rejestr Produktów Leczniczych [online], Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych .
- ↑ S. Juergens , Alprazolam and diazepam: addiction potential, „Journal of Substance Abuse Treatment”, 8 (1–2), 1991, s. 43–51, DOI: 10.1016/0740-5472(91)90026-7, PMID: 2051498 (ang.).
- ↑ Bogusław Habrat , Nadużywanie i uzależnienie od leków uspokajających i nasennych [online], Medycyna Praktyczna [dostęp 2017-09-11] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-12] .
- ↑ A.J. Fyer i inni, Discontinuation of alprazolam treatment in panic patients, „The American Journal of Psychiatry”, 144 (3), 1987, s. 303–308, DOI: 10.1176/ajp.144.3.303, PMID: 3826428 (ang.).
- ↑ Zomiren. Ulotka dla pacjenta, informacja dla użytkownika [online], Krka Polska [dostęp 2015-10-01] .
- ↑ Center for Drug Evaluation and Research , FDA requiring Boxed Warning updated to improve safe use of benzodiazepine drug class, „FDA”, 2 października 2020 [dostęp 2021-10-30] (ang.).
- ↑ FDA Drug Safety Communication: FDA urges caution about withholding opioid addiction medications from patients taking benzodiazepines or CNS depressants: careful medication management can reduce risks [online], Food and Drug Administration, 7 stycznia 2021 [dostęp 2021-10-30] (ang. • hiszp.).
- ↑ Hiral D. Desai , Julia Seabolt , Michael W. Jann , Smoking in patients receiving psychotropic medications: a pharmacokinetic perspective, „CNS drugs”, 15 (6), 2001, s. 469–494, DOI: 10.2165/00023210-200115060-00005, PMID: 11524025 (ang.).
- ↑ BAZYL – farmaceutyczna baza danych [online], wyszukiwana fraza: „Alprazolam” w polu „nazwy międzynarodowej” [dostęp 2010-02-28] .
- ↑ Charakterystyka produktu leczniczego [online] .[martwy link]
- ↑ Alprazolam, [w:] Indeks Leków MP, lista preparatów, Medycyna Praktyczna [dostęp 2019-05-09] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, Dz.U. z 2018 r. poz. 1591 .
- ↑ Konrad Okurowski , Leki psychotropowe i narkotyczne – podsumowanie [online], Farmacja.net, 13 grudnia 2019 [dostęp 2021-10-30] .
- ↑ Drug Scheduling [online], United States Drug Enforcement Administration [dostęp 2021-10-30] (ang.).
- ↑ List of Psychotropic Substances under International Control, wyd. 31, Internal Narcotics Controlled Board, 2020 .
- ↑ Ula Paryż , Zen w świecie MacBooka (J. Strachota „Relaks amerykański”), [w:] Popmoderna [online] [dostęp 2015-10-29] .
- ↑ America’s Most Popular Mind Medicines, [w:] Forbes [online], 2010 [dostęp 2015-10-28] (ang.).
- ↑ John M. Grohol , Top 25 Psychiatric Medication Prescriptions for 2013, [w:] Psych Central [online] [dostęp 2016-12-04] [zarchiwizowane z adresu 2015-03-31] (ang.).
- ↑ Billie Eilish , xanny, [w:] YouTube [online] [dostęp 2020-01-08] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Małgorzata Rzewuska , Leczenie zaburzeń psychicznych, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, ISBN 83-200-3354-3 .