Turku
Turku (fiń. Turku, szw. Åbo, ros. Турку) – miasto w południowo-zachodniej Finlandii, u ujścia rzeki Aurajoki. Stolica kraju do roku 1812 (oficjalnie od 1809), najstarsze miasto fińskie. Liczy ponad 197 tys. mieszkańców (2022)[2]. Uniwersytet założony w 1640 roku. Obecnie stolica regionu Varsinais-Suomi, do 2009 roku prowincji Finlandia Zachodnia, ważny port (w 2018 obsłużył 3,3 mln pasażerów[3]). Rozwinięty przemysł stoczniowy, metalowy, włókienniczy, spożywczy, maszynowy oraz hutniczy[4]. W skład zespołu miejskiego wchodzą: Raisio, Kaarina i Naantali. Jest atrakcyjnym turystycznie miejscem. Działa tam także m.in. polski konsulat honorowy. W mieście widoczne są bardzo silne wpływy kultury szwedzkiej.
![]() Widok na zamek w Turku | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Region | |||||
Burmistrz | |||||
Powierzchnia |
246 km² | ||||
Wysokość |
20 m n.p.m. | ||||
Populacja (2022) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Kod pocztowy |
20000–20960 | ||||
Położenie na mapie Finlandii ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Turku_in_1856.jpg/240px-Turku_in_1856.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Brinkhallin_kartano.jpg/220px-Brinkhallin_kartano.jpg)
Nazwa Turku pochodzi od staroruskiego słowa tǔrgǔ oznaczającego targ.
Historia
edytujTereny dzisiejszego Turku zamieszkane były już w okresie epoki brązu. W VIII-X w. był ważną osadą handlową i stolicą księstwa Varsinais-Suomi. Źródła historyczne wymieniają je w kontekście prób podboju i chrystianizacji kraju przez Eryka IX. W 1154 wysłano tam angielskiego biskupa Henryka, który popadł w konflikt z miejscowym bogatym rolnikiem i został przez niego zabity.
Od początku średniowiecza Turku było stolicą kraju. Było w strefie wpływów szwedzkich. Rozwinęło się wtedy w duże miasto. Wybudowano wiele kościołów romańskich, a w późniejszym czasie gotyckich. W roku 1249 ufundowano klasztor Dominikanów, zaś w 1300 poświęcona została katedra. W Turku powstało biskupstwo obejmujące niemal całą dzisiejszą Finlandię, które niedługo później stało się arcybiskupstwem. W XIV wieku miasto należało do związku miast hanzeatyckich.
Najlepszym dla Turku był wiek XVI. Nie zagrażały mu żadne najazdy i miasto rozwijało się. W latach 1558–1563, gdy księciem Finlandii był Jan III (po fińsku Juhana Herttua), mąż Katarzyny Jagiellonki (Katariina Jagellonica), próbowano oddzielić się od Szwecji. Przez kilka lat Szwedzi oblegali zamek Turunlinna, a po zdobyciu, usunęli z urzędu Jana III. Następne lata dla miasta były znacznie gorsze. Pod koniec XVI w. wojny spowolniły rozwój Turku. Poprawa nastąpiła w 1637 roku, kiedy księciem (gubernatorem) został Per Brahe (fiń. Pietari Brahe). Założył szkoły, oraz w 1640 namówił królową Krystynę do ufundowania uniwersytetu (nastąpiło to 26 marca[5]).
W latach 1713–1721, podczas wojny północnej Rosjanie okupowali miasto. W 1809 roku wraz z całą Finlandią miasto przeszło pod panowanie rosyjskie. Finlandia, początkowo, uzyskała pewną autonomię w Imperium Rosyjskim. W 1812 Turku przestało być stolicą Finlandii. Zostały nią Helsinki. W 1827 roku wielki pożar strawił dużą część miasta. Po pożarze budowano, w miejsce dotychczasowej zabudowy drewnianej, klasycystyczne budynki. Pod koniec XIX wieku wybudowano linię kolejową. W 1917 roku Finlandia uzyskała niepodległość. 25-26 czerwca 1941 miasto zostało bez wypowiedzenia wojny zbombardowane przez lotnictwo sowieckie. Bombardowanie spowodowało w mieście szereg zniszczeń (ucierpiał m.in. miejscowy zamek) i stało się bezpośrednią przyczyną wypowiedzenia przez Finlandię wojny ZSRR i rozpoczęcia tzw. wojny kontynuacyjnej (1941-1944).
Po II wojnie światowej do miasta przyłączono Naantali, Raisio i Kaarina. Obecnie w mieście rozwija się przemysł stoczniowy, a samo miasto jest ważnym węzłem komunikacji promowej do Szwecji i ośrodkiem akademickim. W okolicy miasta są ośrodki wypoczynkowe. W Naantali park rodzinny Dolina Muminków.
W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Kultury[6].
Atrakcje
edytujNajważniejszym zabytkiem w Turku jest zamek, wybudowany u ujścia rzeki Aurajoki w 1280, który był wielokrotnie przebudowywany. Okres jego świetności przypadał na połowę wieku XVI, podczas panowania księcia Jana III Wazy i Katarzyny Jagiellonki. Pod koniec XVI wieku był tam więziony król szwedzki Eryk XIV. W zamku można zwiedzać lochy, sale zamkowe oraz muzeum poświęcone historii Finlandii, a w szczególności historii Turku.
Budynki w centrum miasta pochodzą z XV-XIX wieku. Duża część uległa pożarowi w 1827 roku, lecz nadal można zobaczyć wiele drewnianych domów, nawiązujących do architektury rosyjskiej, kiedy miasto było pod rosyjską okupacją. W jednym z domów znajduje się zabytkowa apteka. W Naantali drewniany budynek teatru letniego wybudowany dla licznie wypoczywających w XIX wieku Rosjan (obecnie we wnętrzu mieści się restauracja). Wiele innych zabytków można spotkać na obrzeżach miasta.
Główne atrakcje
edytuj- Zamek z XIII-XIV w. – najstarszy znany zamek w Finlandii, była siedziba gubernatorów i książąt, obecnie muzeum
- Katedra z 1250 roku
- Pozostałości średniowiecznego miasta IX-XIV w.
Inne atrakcje
edytuj
|
|
Sport
edytuj- ÅIFK Turku – klub piłkarski
- Turun Palloseura – klub piłkarski
- Inter Turku – klub piłkarski
- Veritas Stadion – stadion piłkarski klubów Inter i TPS
- Turun Palloseura – klub hokejowy
- TuTo Hockey – klub hokejowy
Miasta partnerskie
edytuj- Århus (Dania)
- Bergen (Norwegia)
- Bratysława (Słowacja)
- Florencja (Włochy)
- Gdańsk (Polska)
- Göteborg (Szwecja)
- Kolonia (Niemcy)
- Konstanca (Rumunia)
- Królewiec (Rosja)
- Kuressaare (Estonia)
- Rostock (Niemcy)
- Petersburg (Rosja)
- Segedyn (Węgry)
- Tartu (Estonia)
- Tallinn (Estonia)
- Tiencin (Chiny)
- Warna (Bułgaria)
Przypisy
edytuj- ↑ Tilastokeskus, Statistics Finland [online], www.stat.fi [dostęp 2023-08-03] (ang.).
- ↑ Väestörakenteen ennakkotiedot alueittain, 2022M01*-2022M10* – Turku. stat.fi. [dostęp 2022-12-05]. (fiń. • ang. • szw.).
- ↑ Year of steady development for the Port of Turku [online], Port of Turku, 1 marca 2019 [dostęp 2019-12-15] (ang.).
- ↑ Turku, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-24] .
- ↑ Historia uniwersytetu (fin.)
- ↑ Turku & Tallinn – European Capitals of Culture 2011 [online], ASEF culture360 [dostęp 2019-09-23] (ang.).
Linki zewnętrzne
edytuj- Strona miasta Turku
- Strona Uniwersytetu w Turku
- Strona drużyny hokejowej Turku (fiński). hc.tps.fi. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-06-14)].