Ilse Aichinger
Ilse Aichinger (ur. 1 listopada 1921 w Wiedniu[1], zm. 11 listopada 2016 tamże[2]) – austriacka poetka i pisarka, znacząca reprezentantka powojennej literatury niemieckojęzycznej[1]. Pisała utwory epickie, wiersze i słuchowiska[1].
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
poetka, pisarka |
![]() |
Życiorys
edytujByła jedną z córek-bliźniaczek lekarki żydowskiego pochodzenia oraz nauczyciela, pochodzącego z Górnej Austrii. Po rozpadzie małżeństwa rodziców, córki pozostały z matką. Po Anschlussie Austrii i dojściu nazistów do władzy była represjonowana[1]. Na podstawie ustaw norymberskich Ilse Aichinger została uznana za „mieszańca (mischlinga) I stopnia”, a jej matka za Żydówkę czystej krwi. Matura w 1939 roku[1]. W lipcu 1939 roku siostra-bliźniaczka Ilse, Helga wyjechała z jednym z ostatnich Kindertransportów do Londynu. Wybuch wojny nie pozwolił pozostałym członkom rodziny na dołączenie do niej. Babka Ilse oraz młodsze rodzeństwo jej matki zostali deportowani do Mińska i zamordowani w obozie zagłady w Małym Trościeńcu. Status mieszańca pozwolił Ilse, a także jej matce (jako osobie „pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym”) na pozostanie w Wiedniu, jednak nie mogła podjąć studiów oraz została objęta nakazem pracy.
Po zakończeniu wojny Ilse Aichinger rozpoczęła studia medyczne[3], jednak przerwała je po pięciu semestrach[1], aby skoncentrować się na ukończeniu swojej powieści Większa nadzieja, w sposób symboliczny nawiązującej do jej przeżyć podczas wojny. Jej debiutem literackim był opublikowany w 1945 roku esej Czwarta brama (Das vierte Tor), w którym po raz pierwszy w literaturze austriackiej została poruszona tematyka obozów koncentracyjnych. W roku 1949 podjęła pracę lektora[1] w wydawnictwie S. Fischer Verlag, potem była asystentką Inge Aicher-Scholl, która zakładała Szkołę Wzornictwa w Ulm (Hochschule für Gestaltung Ulm).
W 1951 roku Hans Werner Richter zaprosił ją na zebranie Grupy 47. Opublikowane w 1952 roku opowiadanie Lustrzana historia otrzymało nagrodę literacką przyznawaną przez członków grupy. W 1953 roku wyszła za mąż za innego członka Grupy 47, Güntera Eicha[1]. Mieli dwoje dzieci: Clemensa (1954–1998) i Miriam (ur. 1957).
W późniejszym okresie Ilse Aichinger tworzyła krótkie formy poetyckie i prozatorskie, w tym surrealistyczne sceny i dialogi zebrane w tomie Zu keiner Stunde, a także słuchowiska radiowe.
Wybrana twórczość
edytuj- 1945: Das vierte Tor, opowiadanie
- 1948: Wielka nadzieja (Die größere Hoffnung), powieść,
- 1949: Lustrzane odbicie, opowiadanie (publikacja 1953 w tomie Der Gefesselte)
- 1953: Der Gefesselte, zbiór opowiadań (pierwotnie wydany 1952 pod tytułem Rede unter dem Galgen)
- 1953: Knöpfe słuchowisko radiowe
- 1957: Zu keiner Stunde. Szenen und Dialoge zbiór krótkich form
- 1961: Besuch im Pfarrhaus, słuchowisko
- 1963: Wo ich wohne, opowiadanie
- 1965: Eliza, Eliza, opowiadania
- 1969: Auckland, słuchowisko
- 1970: Nachricht vom Tag, opowiadania
- 1976: Schlechte Wörter, opowiadania
- 1978: Podarowana rada (Verschenkter Rat), poezja
- 1978: Meine Sprache und ich, opowiadania
- 1996: Kleist, Moos, Fasane, opowiadania
- 2001: Film und Verhängnis. Blitzlichter auf ein Leben, autobiografia
- 2005: Niewiarygodne podróże (Unglaubwürdige Reisen), przekład na język polski Emilia Bielicka, 2007, ISBN 978-83-07-03135-4
- 2006: Subtexte, esej
Wydania polskie
edytuj- 2002: Podarowana rada / Verschenkter Rat (wyd. dwujęzyczne), przeł. Ryszard Wojnakowski, Kraków, ISBN 83-913693-4-X
- 2013: Mój zielony osioł. Opowiadania, wiersze, słuchowiska. Wybór i układ utworów: Monika Schoeller i Dietrich Simon; redakcja i opracowanie Jacek St. Buras, Wrocław, ISBN 978-83-63129-47-7
Przypisy
edytuj- ↑ a b c d e f g h i j Elke Schwarck , Autoren in Wort und Bild, Gütersloch: Reinhard Mohn OHG (niem.).
- ↑ Postwar narrator of Nazi persecution, Ilse Aichinger, dies aged 95. [w:] Deutsche Welle [on-line]. www.dw.com, 11 listopada 2016. [dostęp 2016-11-11]. (ang.).
- ↑ Aichinger Ilse, [w:] Jan Chodera , Mieczysław Urbanowicz (red.), Mały Słownik Pisarzy Niemieckich, Austriackich i Szwajcarskich, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 14 .
Bibliografia
edytuj- Richard Reichensperger, Ocalić ofiary w języku. O życiu i twórczości Ilse Aichinger, tłum. Dariusz Rogalski, Literatura na Świecie, nr 1–2/1997; toż samo [w:] Mój zielony osioł. Opowiadania, wiersze, słuchowiska. Wybór i układ utworów: Monika Schoeller i Dietrich Simon; redakcja i opracowanie Jacek St. Buras, Wrocław 2013, s. 479-492.
- Adam Kulawik, Poezja jako pragnienie poznania [w:] Podarowana rada / Verschenkter Rat (wyd. dwujęzyczne), przeł. Ryszard Wojnakowski, Kraków 2002, s. 5-9.
- Ilse Aichinger, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-09-30] (ang.).
- Biografia w Deutsches Historisches Museum
- ISNI: 0000000121207906
- VIAF: 12303855
- LCCN: n50033584
- GND: 118501232
- NDL: 00431073
- LIBRIS: fcrtwhfz3g183f4
- BnF: 11888217j
- SUDOC: 026679310
- SBN: LO1V021914
- NLA: 35001986
- NKC: jn19981000046
- DBNL: aich001
- BNE: XX1702834
- NTA: 071567461
- BIBSYS: 90120536
- CiNii: DA01077408
- Open Library: OL201195A
- PLWABN: 9810649766705606
- NUKAT: n98010416
- J9U: 987007257535005171
- NSK: 000083984
- CONOR: 24724835
- ΕΒΕ: 296251
- BLBNB: 000592876
- KRNLK: KAC199600252
- LIH: LNB:V*143809;=BL