Endeavour
Endeavour – ostatni, piąty prom kosmiczny zbudowany przez NASA, oznaczony symbolem OV-105. Został zbudowany w celu zastąpienia wahadłowca Challenger, głównie z części zamiennych.
![]() Wahadłowiec Endeavour | |
Nazwa |
Endeavour |
---|---|
Oznaczenie |
OV-105 |
Data pierwszego lotu |
7 maja 1992 |
Pierwsza misja | |
Data ostatniego lotu |
16 maja 2011 |
Ostatnia misja | |
Liczba zakończonych misji |
25 |
Liczba orbit |
4671 |
Pokonany dystans |
197 761 197 km |
Liczba dni w przestrzeni kosmicznej |
296 dni, 3 godziny, 34 minuty, 2 sekundy |
Status |
Nieczynny, w ekspozycji California Science Center |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/STS-127_Launch_Pad_39A.jpg/250px-STS-127_Launch_Pad_39A.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/STS-111_launches_from_Kennedy_Space_Center.jpg/250px-STS-111_launches_from_Kennedy_Space_Center.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Shuttle_Endeavour.jpg/250px-Shuttle_Endeavour.jpg)
Od grudnia 2002 roku Endeavour przechodził okres gruntownych modyfikacji (ang. Orbiter Major Modification – OMM), który zakończył się w lecie 2006 roku.
1 czerwca 2011 roku prom Endeavour zakończył swój ostatni lot i planowo został wyłączony z eksploatacji.
Nazwa
edytujNazwa orbitera pochodzi od jednego z okrętów Jamesa Cooka – „Endeavour”. Upamiętnia on także Endeavour, moduł dowodzenia misji Apollo 15. Samo słowo endeavour oznacza w języku angielskim podejście, wysiłek lub ambitną próbę.
Nazwa, jako pierwsza w historii NASA, została wybrana w ogólnokrajowym plebiscycie. Uczniowie szkół podstawowych i średnich zostali poproszeni o wybranie nazwy spośród nazw okrętów morskich prowadzących badania naukowe bądź eksploracyjne. W maju 1989 roku prezydent George H.W. Bush ogłosił, że w konkursie zwyciężyła nazwa Endeavour[1].
Ważniejsze daty
edytujData | Wydarzenie |
---|---|
15 lutego 1982 | Rozpoczęcie montażu modułu załogi |
31 lipca 1987 | Zawarcie kontraktu na konstrukcję |
1 sierpnia 1987 | Rozpoczęcie ostatecznego montażu |
28 września 1987 | Rozpoczęcie montażu części rufowej kadłuba |
22 grudnia 1987 | Do Palmdale docierają skrzydła od Grummana |
6 lipca 1990 | Zakończenie ostatecznego montażu |
25 kwietnia 1991 | Wytoczenie z Palmdale |
7 maja 1991 | Dostarczenie do Kennedy Space Center |
6 kwietnia 1992 | Decyzja o gotowości do lotu |
7 maja 1992 | Pierwszy lot (STS-49) |
4 grudnia 1998 | Pierwsza misja montażowa ISS – Unity (Node 1) (STS-88) |
8 sierpnia 2007 | Pierwszy lot po pięcioletniej przerwie (STS-118) |
16 maja 2011 | Ostatni lot (STS-134) |
Udoskonalenia
edytujOprócz części zamiennych starszych promów, do konstrukcji orbitera Endeavour wykorzystano wiele nowego oprzyrządowania, zaprojektowanego w celu zwiększenia jego możliwości. Większość tych instrumentów została później włączona do trzech pozostałych promów w czasie ich napraw i modyfikacji.
Modyfikacje Endeavour to między innymi:
- 20-metrowy spadochron hamujący, skracający długość toru hamowania o 500 metrów
- zaktualizowany system awioniki, który zawiera zaawansowane komputery ogólnego przeznaczenia, ulepszone jednostki pomiarów bezwładnościowych i taktyczne systemy nawigacji powietrznej, poprawione kontrolery zdarzeń i multipleksery-demultipleksery, system śledzenia gwiazd
- poprawione mechanizmy sterowania kołem dziobowym
- poprawiona wersja Zewnętrznych Jednostek Zasilania, które dostarczają energię niezbędną do działania systemów hydraulicznych promu
- zainstalowana zewnętrzna śluza, używana do dokowania w Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
- wstępnie wyposażony jako pierwszy orbiter o przedłużonym czasie misji, lecz podczas okresu serwisowego udoskonalenia te zostały zdemontowane w celu zmniejszenia masy przy misjach na ISS
- instalacja systemu chłodzenia w celu schłodzenia modułu logistycznego niskiego ciśnienia (ang. Mini-Pressurized Logistcs Module – MPLM)
- ogólne zmniejszenie masy w celu zwiększenia możliwości transportowych
- rekonstrukcja skrzydeł w celu umożliwienia transportu cięższego ładunku
- ponad sto innych modyfikacji w czasie pierwszego okresu serwisowego
Misje
edytujProm kosmiczny Endeavour wykonał 25 lotów. Spędził ponad 296 dni w kosmosie, pokonał dystans 4671 orbit, przeleciał 197 761 197 km. Liczba astronautów: 148, liczba misji do stacji Mir: 1 oraz 12 misji do stacji ISS[1].
Lp. | Dzień | Rok | Misja | Załoga | Uwagi |
---|---|---|---|---|---|
1. | 7 maja | 1992 | STS-49 | Brandenstein, Chilton, Melnick, Akers, Hieb, Thuot,
Thornton |
Odzyskanie i ponowne wypuszczenie satelity Intelsat VI. Pierwszy trzyosobowy spacer kosmiczny i najdłuższy spacer od czasów Apollo 17 |
2. | 12 września | 1992 | STS-47 | Gibson, Brown, Lee, Davis, Apt, Jemison, Mōri | Misja J na Spacelab |
3. | 13 stycznia | 1993 | STS-54 | Casper, McMonagle, Harbaugh, Runco, Helms | Wypuszczenie TDRS-F |
4. | 21 czerwca | 1993 | STS-57 | Grabe, Duffy, Low, Sherlock, Voss, Wisoff | Eksperymenty na Spacelab. Odzyskanie European Retrievable Carrier |
5. | 2 grudnia | 1993 | STS-61 | Covey, Bowersox, Musgrave, Hoffman, Thornton, Akers, Nicollier |
Pierwsza naprawa teleskopu Hubble'a |
6. | 9 kwietnia | 1994 | STS-59 | Gutierrez, Chilton, Godwin, Apt, Clifford, Jones | Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym |
7. | 30 września | 1994 | STS-68 | Baker, Wilcutt, Jones, Bursch, Wisoff, Smith | Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym |
8. | 2 marca | 1995 | STS-67 | Oswald, Gregory, Jernigan, Lawrence, Grunsfeld, Durrance, Parise |
Eksperymenty Astro-2 na Spacelab |
9. | 7 września | 1995 | STS-69 | Walker, Cockrell, Voss, Newman, Gernhardt | Eksperymenty z Wake Shield Facility |
10. | 11 stycznia | 1996 | STS-72 | Duffy, Jett, Barry, Chiao, Scott, Wakata | Odzyskanie japońskiego Space Flyer Unit |
11. | 19 maja | 1996 | STS-77 | Casper, Brown, Thomas, Bursch, Runco, Garheau | Eksperymenty na Spacelab |
12. | 22 stycznia | 1998 | STS-89 | Wilcutt, Edwards, Anderson, Dunbar, Reilly, Sharipov wejście na Mir- Thomas |
Połączenie ze stacją orbitalną Mir, wymiana astronautów |
13. | 4 grudnia | 1998 | STS-88 | Cabana, Sturckow, Currie, Ross, Newman, Krikalev | Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej |
14. | 11 lutego | 2000 | STS-99 | Kregel, Gorie, Kavandi, Voss, Mōri, Thiele | Eksperymenty z topografią radarową |
15. | 30 listopada | 2000 | STS-97 | Jett, Bloomfield, Tanner, Noriega, Garneau | Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej |
16. | 19 kwietnia | 2001 | STS-100 | Rominger, Ashby, Hadfield, Parazynski, Phillips, Lonchakov, Guidoni |
Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej |
17. | 5 grudnia | 2001 | STS-108 | Gorie, Kelly, Godwin, Tani wejście na MSK- Onufriyenko, Walz, Bursch |
Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów |
18. | 5 czerwca | 2002 | STS-111 | Cockrell, Lockhart, Chang-Diaz, Perrin wejście na MSK- Korzun, Whitson, Treschev |
Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów |
19. | 23 listopada | 2002 | STS-113 | Wetherbee, Lockhart, Lopez-Alegria, Herrington wejście na MSK- Bowersox, Pettit, Budarin |
Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów |
20. | 8 sierpnia | 2007 | STS-118 | Kelly, Hobaugh, Williams, Morgan, Mastracchio, Caldwell, Drew |
Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej |
21. | 11 marca | 2008 | STS-123 | Gorie, Johnson, Linnehan, Behnken, Foreman, Doi wejście na MSK- Reisman |
Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej |
22. | 14 listopada | 2008 | STS-126 | Ferguson, Boe, Bowen, Kimbrough, Stefanyshyn-Piper, Pettit wejście na MSK- Magnus |
Doposażenie i naprawa elementów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów |
23. | 16 lipca | 2009 | STS-127 | Polansky, Hurley, Cassidy, Marshburn, Wolf, Payette wejście na MSK- Kopra |
Instalacja ostatniej części japońskiego laboratorium naukowego Kibō, wymiana baterii słonecznych, dostawa części zamiennych |
24. | 8 lutego | 2010 | STS-130 | Zamka, Virts, Behnken, Hire, Patrick, Robinson | Instalacja łącznika Node 3 i kopuły obserwacyjnej Cupola. |
25. | 16 maja | 2011 | STS-134 | Mark Kelly, Gregory Johnson, Michael Fincke, Gregory Chamitoff, Andrew Feustel, Roberto Vittori | Misja rozbudowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jej celem było dostarczenie spektrometru AMS-02 i bezciśnieniowej platformy ładunkowej ELC-3 na stację kosmiczną. Ostatnia misja promu Endeavour. Początkowo planowana jako ostatni lot w programie promów kosmicznych; ostatecznie zaplanowano jeszcze jeden lot promu Atlantis w czerwcu 2011 roku. |
Przypisy
edytuj- ↑ a b Robert Godwin: Space Shuttle. Warszawa: Prószyński Media Sp. z o.o., 2011, s. 26-28, seria: Historia podboju Kosmosu. ISBN 978-83-7648-973-5.