Pålebygning
Pålebygningar er bygningar reiste på eit understell av pålar som er sette ned i grunnen, ofte i ein strandkant eller ute i vatnet. Ein kan òg rekna bygningar som er oppførte på eit flytande underlag ute i vatnet eller på flytande torvmatter (som den svenske Alvastrabuplassen frå steinalderen) som pålebygningar.
Pålebygningar er i dag særleg vanlege blant malayar og på Papua Ny-Guinea, i Polynesia og hjå ein del søramerikanske urfolk. Dei kan ha blitt laga dels for forsvar og dels fordi ein vil bu i område som er for våte for vanlege hus. Dei er nyttige på stader der det er vanleg med flaum, eller like ved vasskanten.
Ein viktig grunn til å byggja pålebygningar er for å verna seg mot flaum.[1] Ein kan også bruka dei på grunn som kan vera ustabil, som myr eller permafrost. Bygningar på pålar kan også halda ute skadedyr.[2] Det opne rommet under bygningen kan brukast til arbeid eller lagerplass.[3]
Arktis og Antarktis
[endre | endre wikiteksten]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Kamchadals.gif/220px-Kamchadals.gif)
På stader med permafrost, i Arktis, kan ein bygga hus på pålar for å hindra at varme frå husa smeltar han. Permafrost kan innehalda opptil 70 % vatn. Når han er frosen gjev han eit stabilt fundament til bygningar. Dersom varmen strøymer ut frå botnen av huset kan derimot permafrosten smelta, og huset blir ustabilt og byrjar å søkka.
Nyare forskingsstasjonar i Antarktis har også nytta pålar til å løfta bygningar opp frå bakken. Dette gjer at snø ikkje samlar seg rundt dei, og kan i nokre høve gjera bygningane flyttbare.[4]
Europa
[endre | endre wikiteksten]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Lacustrine_Village.jpg/220px-Lacustrine_Village.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ad/Pfahlbauten_Unteruhldingen_2005_05.jpg/220px-Pfahlbauten_Unteruhldingen_2005_05.jpg)
Ein har reist pålebygningar fleire stader i Europa frå steinalderen til fram i jernalderen, særleg i austlege delar. Bygningstypen er særleg kjend frå Sveits og Nord-Italia.
Typar
[endre | endre wikiteksten]- Kelong - særleg bygd for fiske, men kan også brukast som bustad i land som Filippinane, Malaysia, Indonesia og Singapore.
- Nipa hut - tradisjonell hustype på Filippinane
- Palafito – funne i heile Sør-Amerika sidan førkolumbisk tid. På slutten av 1800-talet blei det bygt mange palafitoar i chilenske byar som Castro, Chonchi og andre byar i den chilenske skjergarden. Dei blir no sett på som ein typisk del av den chilenske arkitekturen.
- Pang uk - Ein spesiell hustype som finst i Tai O, Lantau og Hongkong
- Papua Ny-Guinea - pålebygning bygd av motuanar, vanleg i sørlege kystdelar av landet
- Thai-pålebygningar - ein type hus som ofte blir bygt ved ferskvatn, som ein lotusdam.
- Vietnamesiske pålebygningar - liknande dei thailandske, bortsett frå at dei har ytterdør med lågare høgd av religiøse grunnar.
- Heliotrope - eit konsepthus designa av Rolf Disch med ein einaste stolpe, optimert for å utnytta solenergi.
- Diaojiaolou - pålebygning i sørlege Kina.
- Queenslander - pålebygning som er vanleg i Queensland og nordre New South Wales i Australia.
- Stabbur eller stolpehus har ofte vore pålebygnignar i Europa og Nord-Amerika
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- ↑ Bush, David M. (June 2004). Living with Florida's Atlantic beaches: Coastal hazards from Amelia Island to Key West. Duke University Press. s. 263–264. ISBN 978-0-8223-3289-3. Henta 27. mars 2011.
- ↑ Our Experts. Our Living World 5. Ratna Sagar. s. 63. ISBN 978-81-8332-295-9. Henta 27. mars 2011.
- ↑ Cambodian Heritage Camp yearbook. Arkivert frå originalen 11. november 2017. Henta 16. juni 2017.
- ↑ «How Antarctic bases went from wooden huts to sci-fi chic». BBC News (på engelsk). 13. januar 2017.
- Denne artikkelen bygger på «Pålbyggnader» frå Wikipedia på svensk, den 26. desember 2022.
- Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:
- Bra Böckers lexikon, 1979
- Wikipedia på engelsk: Stilt house