Każakistan
Repubblika tal-Każakistan Қазақстан Республикасы Qazaqstan Respublïkası |
||||||
---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
Innu nazzjonali: Менің Қазақстаным Meniñ Qazaqstanım "Każakistan tiegħi" |
||||||
![]() |
||||||
Belt kapitali | Nur-Sultan 51°10′N 71°25′E / 51.167°N 71.417°E
| |||||
L-ikbar belt | Almati | |||||
Lingwi uffiċjali | Każak (nazzjonali) |
|||||
Gvern | Stat presidenzjali partit-dominanti unitarju |
|||||
- | President | Kassym-Jomart Tokayev | ||||
- | Prim Ministru | Askar Mamin | ||||
Indipendenza mill-Unjoni Sovjetika | ||||||
- | Kazakh Khanate | 1465 | ||||
- | Awtonomija Alash | 13 ta' Diċembru, 1917 | ||||
- | RSS tal-Każakistan | 5 ta' Diċembru, 1936 | ||||
- | Iddikjarata - Finalizzata |
16 ta' Diċembru, 1991 25 ta' Diċembru, 1991 |
||||
Erja | ||||||
- | Total | 2,724,900 km2 (9) 1,052,085 mil kwadru |
||||
- | Ilma (%) | 1.7 | ||||
Popolazzjoni | ||||||
- | ċensiment tal-2013 | 16,967,000[1] | ||||
- | Densità | 5.94/km2 (224) 15.39/mili kwadri |
||||
PGD (PSX) | stima tal-2012 | |||||
- | Total | $231.787 biljun[2] (51) | ||||
- | Per capita | $13,892[2] (69) | ||||
PGD (nominali) | stima tal-2012 | |||||
- | Total | $196.419 biljun[2] (50) | ||||
- | Per capita | $11,772[2] (59) | ||||
IŻU (2013) | ![]() |
|||||
Valuta | Tenge (JOD ) |
|||||
Żona tal-ħin | Punent \ Lvant (UTC+5 \ +6) | |||||
Kodiċi telefoniku | +7-6xx, +7-7xx | |||||
TLD tal-internet | .kz, .қаз |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Kazakhstan%2C_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg/220px-Kazakhstan%2C_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Kazakhstan_location_map.svg/220px-Kazakhstan_location_map.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Peak_of_Khan_Tengri_at_sunset.jpg/220px-Peak_of_Khan_Tengri_at_sunset.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Reka_Ishim_Petropavlovskij_gidrouzel.jpg/220px-Reka_Ishim_Petropavlovskij_gidrouzel.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Vue_globale_du_versant_N_du_khan_Tengri.jpg/220px-Vue_globale_du_versant_N_du_khan_Tengri.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Almaty%2C_Kok-tobe_exposition_3.jpg/220px-Almaty%2C_Kok-tobe_exposition_3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Charin.jpg/220px-Charin.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C_%D0%B2_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5.jpg/220px-%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C_%D0%B2_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Astana_DSC04401_%287711512634%29.jpg/220px-Astana_DSC04401_%287711512634%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Cathedral_karaganda.jpg/220px-Cathedral_karaganda.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Balkhash_labeled_eng.jpg/220px-Balkhash_labeled_eng.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Operational_Navigation_Chart_F-6%2C_6th_edition.jpg/220px-Operational_Navigation_Chart_F-6%2C_6th_edition.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lakebalkhashbasinmap.png/220px-Lakebalkhashbasinmap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Altai_Mountains.jpg/220px-Altai_Mountains.jpg)
Il-Każakistan ( ˌkɑːzəkˈstɑːn (għajnuna·info); Każak:Қазақстан Qazaqstan), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Każakistan, hu pajjiż fl-Asja Ċentrali, b'parti żgħira fil-punent tax-Xmara Ural fl-Ewropa tal-Lvant. Mill-erja, il-Każakistan huwa l-akbar pajjiż interkjuż fid-dinja u d-disa' l-akbar pajjiż fid-dinja; it-territorju tal-pajjiż jkopri madwar 2,727,300 kilometru kwadru (1,053,000 mi kw) li huwa akbar mill-Ewropa tal-Punent.[4] Il-pajjiż hu mdawwar minn dawn il-pajjiżi skont l-arloġġ mit-tramuntana: ir-Russja, iċ-Ċina, il-Kirġiżistan, l-Użbekistan, u t-Turkmenistan, u wkoll għandhu fruntieri fuq il-parti kbira tal-Baħar Kaspju. Bi 17-il miljun ruħ (stima tal-2013)[5] il-Każakistan hija t-62 l-akbar mill-popolazzjoni fid-dinja, għalkemm id-densità tal-popolazzjoni tagħha hija inqas minn 6 persuni kull kilometru kwadru (15 kull mi. kw.). Il-kapital hija Nur-Sultan (preċedentement kienet Almati).
Kasakhistan (id-9 l-akbar pajjiż fuq il-pjaneta) u huwa l-Ħames Pajjiż bl-ogħla proporzjon ta' art agrikola b'79.3% tal-art tal-pajjiż hija li tinħarat
Organizzazzjoni territorjali
[immodifika | immodifika s-sors]Forma ta' Stat: Il-Kostituzzjoni, fis-seħħ mit-30 ta' Awwissu 1995, tistabbilixxi li l-Każakstan hija Repubblika unitarja b'reġim presidenzjali. Diviżjoni Amministrattiva: Il-Każakstan huwa maqsum amministrattivament f'20 unità territorjali: 17-il reġjun u 3 "bliet ta' importanza repubblikana".
-
Astaná
-
Almati/Almatý
-
Aktobé
-
Kokshetau
-
Taldykorgan
-
Atirau
-
Baikonur
-
Karagandá/Karagandy
-
Shymkent
-
Oral
-
Öskemen
-
Petropavl
-
Kostanái
-
Kyzylorda
-
Aktau
-
Pavlodar
-
Taraz
-
Қызылжар, romanizado/roomanized/romanizzat: Qyzyljar, "Acantilado Rojo/Red Cliff/Irdum Aħmar"/Petropavl/Petropavlovsk, Петропавл Mesquita/Mosque/Moskea
-
Қызылжар, romanizado/roomanized/romanizzat: Qyzyljar, "Acantilado Rojo/Red Cliff/Irdum Aħmar"/Petropavl/Petropavlovsk, Петропавл escudo/seal/tarka
-
Kokshetau/Kökşetau/Көкшетау, Centro Historico de Kokshetau, Arquitectura vieja y nueva de Kokshetau/Historical center of Kokshetau, Old and New - Architecture of Kokshetau/Ċentru storiku ta' Kokshetau, Qadim u Ġdid - Arkitettura ta' Kokshetau
-
Kokshetau/Kökşetau/Көкшетау, Horizonte de Kokshetau con la plaza central Ablai Khan de la ciudad en primer plano/Skyline of Kokshetau with the city's central Ablai Khan Square in the foreground/L-orizzont ta' Kokshetau bil-kwadru Ablai Khan ċentrali tal-belt fit-tagħrif miksub
-
Kokshetau/Kökşetau/Көкшетау, Museú/Museo Regional de Historia y Costumbres Locales de Akmola/Akmola Regional Museum of History and Local Lore/Mużew Reġjonali tal-Istorja u Lore Lokali Akmola
-
Kokshetau/Kökşetau/Көкшетау, // (marca/brandmark/Marka tad-ditta/Logotipo/Logotpe/Logo)
-
Kokshetau/Kökşetau/Көкшетау, // (escudo/seal/tarka)
Karaganda/Karagandá
[immodifika | immodifika s-sors]Karaganda jew Qaraghandy . Hija l-ħames l-aktar belt popolata fil-Każakstan, wara Almaty (Alma-Ata), Astana, Shymkent u Aktobe. Popolazzjoni: 497,777 (stima 2020); 459,778 (riżultati taċ-ċensiment 2009); 436,864 (riżultati taċ-ċensiment 1999). Karaganda hija madwar 230 km (140 mi) fix-Xlokk tal-kapitali tal-Każakstan, Astana.
Il-belt kienet ċentru ewlieni tal-minjieri tal-faħam għal ħafna mill-istorja moderna tagħha u esperjenzat tkabbir tremend matul l-Unjoni Sovjetika hekk kif żviluppat l-industrija tal-faħam tagħha. It-tħaffir tal-faħam għadu parti importanti mill-ekonomija tal-belt.
-
Tarka ta' Karaganda
-
Palazz tal-Kultura bil-lejl
-
Katidral tal-Madonna ta' Fatima, Karagandy, il-Każakstan
-
Knisja Ortodossa ta' Karaganda
-
Katidral ta' San Ġużepp
-
Triq Nurken Abdirov fil-kantuniera ta’ Triq Gogol.
Aktobe/Aktobé
[immodifika | immodifika s-sors]Aktobe (Każak: Ақт֩бе, romanizzat: Aqtöbe, ppronunzjat [ɑqtɵbʲe]) hija belt fuq ix-Xmara Ileken, il-Każakstan. Huwa ċ-ċentru amministrattiv tar-reġjun ta' Aktobe. Fl-2023, kellha popolazzjoni ta’ 560,820.
Aktobe jinsab fil-Punent tal-Każakstan. Iż-żona tal-belt hija madwar 428,469 km2. Hemm żewġ ġibjuni tal-ilma, Aktobe u Sazdy. Hija r-raba' fost l-ibliet tal-Każakstan f'termini ta' popolazzjoni u hija l-akbar belt fil-Punent tal-Każakstan. Il-popolazzjoni tal-belt hija etnikament diversa, b'79% Każaki u 14.8% Russi. Ir-reliġjonijiet predominanti huma l-Islam u l-Kristjaneżmu. .
L-agglomerazzjoni Aktobe mistennija tikber għal 1.3 miljun ruħ, inklużi insedjamenti fil-qrib.
L-isem Aktobe ġej mill-Każakistan ақ 'abjad' u тɩбе 'għoljiet'; L-isem jirreferi għall-għoli li fuqhom kienet tinsab l-insedjament oriġinali tas-seklu 19.
-
Bandiera
-
Tarka
-
Il-monument għal Shanyrak
-
Istemma ta' Aktobe fuq sinjal fit-triq fil-limitu tal-belt
-
Il-mausoleum tal-mexxej tal-gwerra Każakistan Olzhas Batyr, fil-periferija ta' Aktobe
Shymkent
[immodifika | immodifika s-sors]Shymkent (pronunzja Każaka: [ʃɯmˈkʲent] ⓘ; Шымкент, Şymkent, شىمكەنت) hija belt fil-Każakstan, ħdejn il-fruntiera mal-Użbekistan. Hija waħda minn tliet bliet Każakki li għandhom l-istatus ta 'belt ta' importanza repubblika jew reġjonali. Hija t-tielet l-aktar belt popolata fil-Każakstan, wara Almaty u Astana, b'popolazzjoni stmata ta' 1,002,291 mill-1 ta' Ġunju 2018. Skont uffiċjali reġjonali u muniċipali, il-miljun residenti ta' Shymkent twieled fis-17 ta' Mejju 2018. Huwa ċentru kulturali reġjonali. Shymkent tinsab 690 kilometru (430 mi) fil-punent ta' Almaty u 1,483 kilometru (920 mi) fin-nofsinhar ta' Astana. Huwa wkoll 120 kilometru (75 mi) fit-tramuntana ta' Tashkent, Użbekistan.
-
Siġill
-
Il-funtana tat-tulipani f'Shymkent, il-Każakstan, hija simbolu li jenfasizza l-oriġini u ċ-ċentru tat-tulipani
-
Monument għal Altyn Shanyraq f'Shymkent Independence Park, il-Każakstan
-
Muntaġġ ta' dwal ikkuluriti fit-triq pedonali ta' Arbat f'Shymkent, il-Każakstan
-
Pjazza Ordabasy f'Shymkent.
-
Veduta minn Pjazza Al Farabi għat-Teatru tad-Drama f'Shymkent, il-Każakstan
L-isem Chimkent ġej minn żewġ kelmiet Sogdjani, chim (li jfisser "lawn") u kent (jew kand) (li jfisser "belt") (jinstab ukoll f'isem Toshkent fil-qrib); għalhekk, litteralment tfisser "il-belt fil-ħaxix." Wara li l-Każakstan kiseb l-indipendenza tiegħu, l-ortografija nbidlet għal Shymkent fl-1993 bħala parti mill-kampanja tal-gvern biex tapplika ismijiet tal-Każakistan għall-ibliet. L-ortografija formali ta' Shymkent, kif ikkodifikata fil-Kostituzzjoni tal-Każakstan, tmur kontra r-regoli oriġinali tal-ortografija Użbek li qatt ma jkollhom l-ittra "ы" wara l-ittra "ш". (L-Użbek innifsu m'għandux l-ittra ы. Ukoll, dak li huwa miktub bħala ш fil-Każakistan huwa miktub bħala ч fl-Użbek.) Bħala riżultat, l-isem il-ġdid Shymkent (Shymkent) jintuża biss fil-Każakstan, filwaqt li pajjiżi oħra jkomplu jużaw l-oriġinal. ortografija Chimkent (Chimkent).
Ġeografija tal-Każakistan
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Kazakhst-es.svg/220px-Kazakhst-es.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Kazajstan_mapa-es.svg/220px-Kazajstan_mapa-es.svg.png)
Ir-Repubblika tal-Każakistan, li tinsab bejn il-Baħar Kaspju u l-Muntanji Altai, hija steppa immensa li għandha fin-naħa t’isfel tagħha d-deżerti ta' Kyzylkum, bejn il-Baħar Aral u l-Betpak Dala (Steppa tal-Ġuħ). Il-ġirien tagħha huma r-Russja fit-tramuntana, iċ-Ċina fil-lvant u l-Kirgiżistan, l-Użbekistan u t-Turkmenistan fin-nofsinhar. Lejn il-lvant jiddomina l-plateau tal-Lag Balkhash, filwaqt li fit-tarf tal-lvant hemm l-għoljiet tal-massif Altai u t-Tien Shan, b'altitudni li jaqbżu t-3000 m 'il fuq mil-livell tal-baħar. n. m.
Kontinent: Asja (Asja Ċentrali)/Ewropa (Ewropa tal-Lvant); Żona: 2,724,900 km²: 2,669,700 km² (art), 55,200 km² (ilma); Kosta: Baħar Aral, 1070 km; Baħar Kaspju, 1,894 km; L-akbar lag Lake Balkhash, 17,000 km²; L-iktar punt baxx: Karagiye -132 m, l-ogħla punt: Khan Tengri 7010 m; Fruntieri territorjali Internazzjonali: 13,364 km: Ċina, Xlokk 1,765 km, Kirgistan, Xlokk 1,212 km, Russja, tramuntana 7,644 km, Użbekistan, nofsinhar 2,330 km, Turkmenistan, lbiċ 413 km
Veġetazzjoni u fawna
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Kaindy_lake_south-east_Kazakhstan.jpg/220px-Kaindy_lake_south-east_Kazakhstan.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Ustyurt_Plateau.png/220px-Ustyurt_Plateau.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/STS039-085-00E_Lake_Balkhash%2C_Kazakhstan_April_1991.jpg/220px-STS039-085-00E_Lake_Balkhash%2C_Kazakhstan_April_1991.jpg)
Aktar minn tliet kwarti tal-Każakstan, inkluż il-punent kollu u l-biċċa l-kbira tan-nofsinhar, huwa semi-deżert (33.2 fil-mija) jew deżert (44 fil-mija). It-terren f'dawn ir-reġjuni huwa mnaqqar u vojt, b'duni fid-deżert ta' Kyzyl Kum, li jokkupa l-parti tan-nofsinhar tan-nofs tal-pajjiż.
Inqas minn 10 fil-mija tal-Każakstan huwa magħmul minn foresti tal-arżnu u mergħat, l-aktar fit-tramuntana u l-baċin tax-Xmara Ural fil-punent.
Il-muntanji jokkupaw 9 fil-mija tal-pajjiż u fihom 60 fil-mija tad-diversità tal-pjanti. Mudelli Floristic isibu differenzi fi tliet sistemi muntanjużi, il-Muntanji Altai, it-Tramuntana Tien Shan (il-Kirgiż Alatau), u t-Tien Shan tal-punent (il-firxiet tal-muntanji Talas Alatau, li testendi lejn il-Lvant permezz tal-Kirgiżistan) u Ugam, kondiviż mill-Użbekistan). Fl-ewwel żewġ żoni, hemm irtirar qawwi tal-glaċieri u żieda fil-livell tal-veġetazzjoni bejn 100 u 200 m minħabba t-tisħin.
Peress li l-biċċa l-kbira tal-pajjiż huwa steppa, b'xi siġar tal-arżnu, lagi u artijiet mistagħdra, il-fawna hija boreali, steppa u deżert, b'interess ta' speċjali fit-tjur tal-ilma tal-għadajjar numerużi fit-tarf tal-isteppa. Hemm kważi 300 speċi għasafar u madwar 47 speċi ta' mammiferi, fosthom jispikka l-antilopp saiga, li jiġi kkaċċjat għall-qrun u l-laħam tiegħu. Fl-artijiet għolja (melkosopochniki fil-lingwa lokali) hemm ukoll orsijiet, linċi u baġers. Hemm ukoll desmanes, firien mole ġganti, polecats Bulgari, volpijiet, ilpup, marmotti u tipi differenti ta' annimali gerriema. Fiż-żoni bis-siġar hemm elk, ċriev tas-Siberja, qanfud u rakkuni, fost oħrajn. Matul il-migrazzjoni staġjonali, madwar 3.5 miljun wiżż iżuru r-reġjun.
Idrografija
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Tengiz_and_Korgaljinski_Lakes%2C_Kazakhstan.jpg/220px-Tengiz_and_Korgaljinski_Lakes%2C_Kazakhstan.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Astana-Ishim-7802.jpg/220px-Astana-Ishim-7802.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/River-ili-2.jpg/220px-River-ili-2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lakebalkhashbasinmap.png/220px-Lakebalkhashbasinmap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Altynemel_dune.jpg/220px-Altynemel_dune.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Buddhas_at_ili.jpg/220px-Buddhas_at_ili.jpg)
Il-Każakistan għandu xmajjar twal fil-lvant u fix-Xlokk, fejn aktar minn sebat elef passaġġ tal-ilma huma parti mill-baċiri tal-Baħar Baltiku, il-Baħar Aral, u l-lagi Balkhash u Tengiz. Bħala eċċezzjoni, ix-Xmara Irtish, bit-tributarji tagħha Ishim u Tobol, tgħaddi mill-majjistral lejn ix-Xmara Obi, li tgħaddi fl-Oċean Artiku. Ix-Xmara Irtish, b'baċin ta' aktar minn 1,500,000 km², titla' fiċ-Ċina, fil-massif ta' Altai, u taqsam ir-rokna tal-Grigal tal-Każakstan. Ix-Xmara Tobol titla' fl-isteppa tal-Każakistan, b'baċin ta' aktar minn 400,000 km², u x-Xmara Ishim titla' fl-artijiet għolja, għandha baċin ta' 177,000 km² u tgħaddi mill-kapitali, Astana.
L-akbar xmara fil-punent tal-Każakstan hija x-Xmara Ural, li titla' fil-Muntanji Urali fir-Russja u tgħaddi fin-nofsinhar għal 2,228 km sal-Baħar Kaspju.
Fin-Nofsinhar tal-pajjiż, ix-Xmara Sir Daria tmur lejn Baħar Aral dejjem aktar niexef. Fid-daħla tas-Sir Daria mill-Użbekistan hemm il-ġibjun ta' Chardara ta' 900 km², mibni biex jissaq l-artijiet tan-Nofsinhar tal-Każakstan. Il-pjanijiet ta 'irrigazzjoni enormi tal-Unjoni Sovjetika fis-snin sebgħin naqqsu l-fluss tax-xmajjar kbar tal-isteppa u kkontaminaw l-ilmijiet tagħhom bil-pestiċidi.
It-tliet korpi kbar ta 'ilma tal-Każakstan huma l-Baħar Kaspju, li miegħu għandu fruntiera tal-punent għal 1,450 km, il-Baħar Aral u l-Lag Balkhash.
Il-Baħar Aral ilu maqsum mill-2004 f'erba' lagi li jammontaw għal madwar 17,000 km² (minn 68,000 km² fl-1960), u li jappartjenu biss għall-pajjiż fin-naħa tat-Tramuntana tiegħu, peress li l-bqija jappartjenu għall-Użbekistan.
Il-Lag Balkhash, endorheic, aktar frisk lejn il-punent u aktar salin lejn il-lvant, jokkupa 17,000 km², għandu forma tawwalija mill-punent għal-lvant, tul ta' 605 km u baċin ta' 500,000 km². Min-naħa tan-Nofsinhar tagħha tirċievi l-ilma mix-xmajjar Ajaguz, Lepsi, Aksu, Karatal u Ilí. Ix-Xmara Karatal titla' fil-Muntanji Zungaria, f'4,463 m u timxi 390 km sal-altitudni ta’ 340 m tal-lag. Ix-Xmara Ilí titla' f'Tian Shan, fiċ-Ċina u timxi 1,439 km, li minnhom 815 km fil-Każakstan. Fil-kors tiegħu, inbena l-ġibjun ta' Kapchagay ta' 1,847 km².
Il-Lag Tengiz, 1,590 km², huwa lag ieħor endorreic u salin, fiċ-ċentru tal-pajjiż, f'għoli ta' 300 m u b'fond massimu ta' 8 m. Hija art mistagħdra u sit Ramsar importanti. It-tributarju ewlieni tagħha huwa x-Xmara Nura, b'978 km u baċin ta' 60,000 km². Fi snin umdi ħafna jista 'jingħaqad max-Xmara Ishim.
Lagi importanti oħra huma; Il-Lag Zaysan fuq ix-Xmara Irtish lejn il-Lvant fil-Muntanji Altai, estiża bid-Diga Bukhtarminskaya għal 5,490 km²; Il-Lag Alakol, endorheic, fil-Lvant tal-Lag Balkhash, fil-bieb ta 'Zungaria, fuq il-fruntiera maċ-Ċina, b'2,650 km², u l-Lag Siletiteniz, fit-tramuntana, endorheic u salina, b'777 km².
Klima
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Almaty_winter_Street.jpg/220px-Almaty_winter_Street.jpg)
Il-Każakstan għandu klima kontinentali mmarkata, bi xtiewi kesħin ħafna u sjuf sħan ħafna fin-nofsinhar. Mases ta 'arja kiesħa Siberja u mases sħan mill-Iran jidħlu mingħajr ostakli. Fit-tramuntana jvarjaw bejn -50.oC fix-xitwa u 40.oC fis-sajf, u fin-nofsinhar, bejn -35.oC u 45.oC. Fir-rebbiegħa, il-maltempati tat-trab iseħħu fin-Nofsinhar, u fix-xitwa, il-blizzards iseħħu fit-tramuntana. Inkella, ix-xita hija skarsa u l-biċċa l-kbira tal-pajjiż hija steppa niexfa fejn, fit-tramuntana biss, il-maltempati tas-sajf jaqbżu t-300 mm. Fiċ-ċentru u fin-nofsinhar, taqa’ 150-200 mm ta’ xita u madwar 100 mm fil-Baħar Aral. Jista 'borra għal madwar mitt jum fit-tramuntana, iżda l-borra hija skarsa, u tagħmel borra biss 20 jum fin-nofsinhar.
L-inqas żona kiesħa hija l-kosta tal-Baħar Kaspju.Lejn it-tramuntana tagħha, f'Atyrau, il-medja f'Jannar hija -6.oC, b'minimi u massimi ta' -9 u -3.oC, u f'Lulju, l-aktar kesħa. aktar sħun, minn 21 sa 33.oC. Madwar 160 mm ta' xita taqa' kull sena, imqassma tajjeb ħafna. Fin-nofsinhar tal-kosta, f'Aktau, ħdejn it-Turkmenistan, il-medja ta' Jannar hija 0.oC. Fil-Lvant tal-Baħar Kaspju, hemm il-plateau ta' Ustyurt tad-deżert, fejn it-temperaturi tax-xitwa jibqgħu f'medja ta' 0.oC, taqa’ madwar 100 mm ta' xita u l-mewġ tas-sħana sa 45.oC. Il-kesħa tiżdied lejn il-Lvant, sakemm tilħaq il-Baħar Aral, fejn f’Jannar tvarja bejn -14 u -7.oC, u f'Lulju bejn 21 u 34.oC, għalkemm tista’ taqbeż il-45.oC; Niżel madwar 150 mm xita.
Fil-Kosmodromu ta' Baikonur, użat mir-Russi biex iniedu rokits fl-ispazju, 200 km lejn il-Lvant, il-klima hija simili għal dik tal-Baħar Aral. Aktar fil-lvant hemm id-deżert ta’ Kyzyl Kum, sħun ħafna fis-sajf, b’temperaturi massimi medji ta’ 36.oC.
F'Astana, il-kapitali, li tinsab fit-Tramuntana tal-Każakstan, taqa' madwar 320 mm ta' xita, b'massimu fis-sajf minħabba maltempati (55 mm f'Lulju). It-temperaturi huma ħfief fis-sajf (15-27.oC f'Lulju), iżda kesħin ħafna fix-xitwa (minimi ta' -18.oC u massimi medji ta' -10.oC f'Jannar). Il-bqija tal-bliet tat-Tramuntana, Petropavl, Semey u Oskemen għandhom klima simili għal dik ta 'Astana.
Fix-Xlokk, fuq l-għoljiet tat-Tian Shan, ix-xita tiżdied. F'Almaty, f'800 m, jaqgħu 585 mm, b'massimu tar-rebbiegħa sa 100 mm f'Mejju. It-temperaturi jvarjaw bejn 18-30.oC f'Lulju u -8 u 1.oC f'Jannar. Issilġ madwar 55 jum fis-sena. F'Shymkent, fin-nofsinhar, f'altitudni ta' 500 m, taqa' 540 mm ta' xita, speċjalment bejn Novembru u April, u kważi xejn fis-sajf, b'medji ta' 19 u 33.oC fis-sajf u mewġ tas-sħana, u -5 u 4. oC fix-xitwa.
Fiż-żona ta 'ġewwa tal-Lag Balkhash, il-klima hija estremament kontinentali, b'medji fis-sajf ta' 18-30.oC u fix-xitwa ta '-18 u -9.oC, u ftit 140 mm ta' preċipitazzjoni.
Żoni protetti tal-Każakstan
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D0%BF%D0%BA%D0%B8.jpg/220px-%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%BE%D0%BF%D0%BA%D0%B8.jpg)
Fil-Każakistan hemm 109 żona protetta, li jokkupaw madwar 90,000 km², 3.3% tat-2,719,828 km² tal-pajjiż. Hemm ukoll 1,250 km² ta' żona protetta tal-baħar, 1% tal-119,085 km² li jappartjenu lill-pajjiż. F'dan il-kumpless, hemm 1 park nazzjonali (Kokxetau), 26 riżervi naturali statali, 64 zakaznik (tip ta 'żona protetta minn żmien l-Unjoni Sovjetika), 3 parks naturali nazzjonali, 2 żoni protetti mill-istat u ġnien botaniku sperimentali 1.
- Il-Park Nazzjonali ta' Kokxetau, 1,821 km², fl-artijiet għolja tat-Tramuntana tal-Każakstan, żona ta' tranżizzjoni bejn it-taiga tas-Siberja u l-isteppi tan-Nofsinhar, gżira ta' foresti, lagi u muntanji mdawra bi steppi. 45 km fil-punent tal-belt ta' Kokshetau. Hija tkopri parti forestata fil-punent tal-Lag Zerenda; parti oħra tal-pjanuri ta' Melkosopochnik, b'emerġenzi ta' granit u schist, kif ukoll żona ta' rikreazzjoni ħdejn il-Lag Shalkar, u oħrajn ta' żoni muntanjużi b'foresti tal-arżnu protetti. Abbundanza ta' ċriev tas-Siberja.
Fil-Każakstan hemm 10 siti Ramsar li jkopru total ta' 31,885 km². Min-naħa tagħha, BirdLife International tirrikonoxxi 127 IBA (Żoni Importanti għall-Għasafar) li jkopru total ta' 154,147 km². Hemm 438 speċi ta' għasafar, li minnhom 27 huma speċi mhedda. L-organizzazzjoni inkarigata mill-protezzjoni tal-għasafar fil-pajjiż hija l-ACBK (Assoċjazzjoni għall-Konservazzjoni tal-Bijodiversità fil-Każakistan).
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ^ "Monthly official estimate". Eng.stat.kz. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2014-01-17. Miġbur 2013-05-31.
- ^ a b ċ d "Kazakhstan". Fond Monetarju Internazzjonali. Miġbur 2013-04-17.
- ^ "Human Development Report 2011" (PDF) (bl-Ingliż). Nazzjonijiet Uniti. 2011. Miġbur 2011-11-15.
- ^ "Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators". Stat.kz. Miġbur 2010-06-01.
- ^ "Census2010". Stat.kz. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2013-10-12. Miġbur 2010-06-01.