Слеана согласка
Начини на творба |
---|
Препречни |
Избувни |
Слеани |
Струјни |
Шушкави |
Гласници |
Носни |
Едноударни |
Приближни |
Течни |
Самогласка |
Полусамогласка |
Странични |
Трепетни |
Механизам |
Белодробни |
Исфрлени |
Уфрлени |
Чрапави |
Алитерација |
Асонанца |
Поврзано: Место на творба |
Оваа страница содржи фонетски информации изразени со МФА, кои може да не се прикажат исправно кај некои прелистувачи. [Помош] |
уреди |
Слеана согласка (африката)[1] е согласка што почнува како избувна (најчесто венечна, како што е [t] или [d]), но испустот ѝ е струен (како [s] или [z], а понекогаш и струјна трепетна согласка) наместо да продолжи непосредно во следната самогласка. Затоа овие согласки се нарекуваат и преградно-теснински.[2]
Примери
[уреди | уреди извор]Слеани согласки во македонскиот се ц ([ts]), ѕ ([dz]), ч ([tʃ]) и џ ([dʒ]).[3] Истите се типични и во други европски јазици како англиското „ch“ и „j“ ([tʃ] и [dʒ], германското и италијанското z [ts] and италијанското z [dz]. Овие гласови се прилично чести и во светските јазици во целина, како и други слеани согласки со слична звучност, како што се оние во полскиот и кинескиот. Меѓутоа, со исклучок на [dʒ], звучните слеани согласки се релативно ретки. На неколку други места на творба, истите воопшто не се присутни во ниеден јазик.
Многу поретки се усненозабните слеани согласки како [p͡f] во германскиот и изи, или венечните слеани согласки како што се [k͡x] во цвана (се пишува kg) или горноалеманските дијалекти на швајцарскиот германски. Во светски рамки, само малку јазици имаат слеани согласки во овие положби, иако ним соодветните избувни согласки [p], [k] се практично сеприсутни. Исто така поретки се венечните слеани согласки каде струјната творба е странична. Таков се гласот [tɬ] застапен во ацтечкиот и тотоначките јазици. Многу Атабаскански јазици (како чипевјанскиот и навахо) имаат низа преднојазични слеани согласки што може да бидат неприздивни, приздивни или исфрлени, покрај другите можности - меѓузабни/забни, венечни, задновенечни, или странични, т.е. [t̪͡θ], [t̪͡θʰ], [t̪͡θʼ], [ts], [tsʰ], [tsʼ], [tʃ], [tʃʰ], [tʃʼ], [tɬ], [tɬʰ] и [tɬʼ].
Список на слеани согласки
[уреди | уреди извор]Во случај на преднојазична, симболите ‹t, d› се користат за избувниот дел на слеаната согласка, без оглед на местото на творба. На пример, честопати се среќава [t͡ʂ] за гласот [ʈ͡ʂ]. Сврзните црти се изземени од табелите поради читливост. Сите симболи се од Меѓународната фонетска азбука (МФА).
Шушкави слеани согласки
[уреди | уреди извор]Глас (безвучни) | МФА | Јазици | Глас (звучни) | МФА | Јазици |
---|---|---|---|---|---|
безвучна венечна слеана согласка | [ts] | македонско и српскохрватско ц/c италијански, германски z унгарски, полски c јапонски つ/ツ [tsu͍] паштунски, кички |
звучна венечна слеана согласка | [dz] | македонско ѕ италијанско z унгарско, полско dz јапонско (извесни дијалекти) |
безвучна задновенечна слеана согласка | [t̠ʃ] | македонско и српскохрватско ч/č англиски, кичко ch италијанско ci, ce германско tsch унгарско cs шпанско ch |
звучна задновенечна слеана согласка | [d̠ʒ] | македонско и српскохрватско џ/dž, англиско j, „меко g“ италијанско gi, ge германско dsch унгарско dzs |
безвучна венечно-преднонепчена слеана согласка | [t̠ɕ] | полско ć српскохрватско ћ/ć јапонско ち/チ [tɕi] мандаринско j тајландско จ |
звучна венечно-преднонепчена слеана согласка | [d̠ʑ] | полско dź српскохрватско ђ/đ јапонско じ/ジ, ぢ/ヂ [dʑi] |
безвучна свиена слеана согласка | [ʈʂ] | полско cz словачко č мандаринско zh |
звучна свиена слеана согласка | [ɖʐ] | полско dż словачко dž |
Некои северозападни кавкаски јазици како апхаскиот противположно ги разликуваат сите осум.
Кога еден јазик има само една слеана согласка, таа најчесто е шушкава; ова е случај кај извесни арапски дијалекти ([d̠ʒ]), највеќето дијалекти на шпанскиот ([t̠ʃ]) и тајландскиот ([t̠ɕ]).
Нешушкави слеани согласки
[уреди | уреди извор]Странични слеани согласки
[уреди | уреди извор]Глас | МФА | Јазици |
---|---|---|
безвучна венечна странична слеана согласка | [tɬ] | ацтечки, навахо, цвана, etc. |
звучна венечна странична слеана согласка | [dɮ] | гвичински, сандаве. Во ниеден јазик не е е во противположба на звучната венечна странична струјна согласка [ɮ]. |
безвучна преднонепчена странична слеана согласка | [cʎ̥˔] | исто така [c]; како исфрлена [cʎ̥˔ʼ]/[cʼ] во дахало; како [tʎ̥˔]/[t] во хаѕа. |
звучна преднонепчена странична слеана согласка | [ɟʎ˔] | |
безвучна заднонепчена странична слеана согласка | [kʟ̝̊] | исто така и [k]; како предзаднонепчена во арчинскиот и како исфрлени [kʟ̝̊ʼ]/[kʼ] во зулу, постојат и во лагху. |
звучна заднонепчена странична слеана согласка | [ɡʟ̝] | лагху. |
Трепетни слеани согласки
[уреди | уреди извор]Глас | МФА | Јазици |
---|---|---|
звучна предназализирана трепетна двоуснена слеана согласка | [mbʙ] | келе и авава |
безвучна забна двоуснена трепетна слеана согласка | [t̪ʙ̥] | вариски |
звучна предназализирана трепетна венечна слеана согласка | [ndr] | фиџиски и авава |
безвучна венечна трепетна слеана согласка | [tʳ] | нгкот |
звучна венечна трепетна слеана согласка | [dʳ] | нијаски |
Поврзано
[уреди | уреди извор]Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „африката“ — Лексикон на македонскиот јазик
- ↑ Кепески, Круме (1990). Граматика на македонскиот литературен јазик (X. изд.). Скопје: Просветно Дело. стр. 65.
- ↑ Граматика на македонскиот јазик, стр. 102, Стојка Бојковска, Просветло Дело, Скопје 2008
- Hoijer, Harry; & Opler, Morris E. (1938). Chiricahua and Mescalero Apache texts. The University of Chicago publications in anthropology; Linguistic series. Chicago: University of Chicago Press.
- Howell Peter; & Rosen, Stuart. (1983). Production and perception of rise time in the voiceless affricate/fricative distinction. The Journal of the Acoustical Society of America, 73 (3), 976–984.
- Johnson, Keith. (2003). Acoustic & auditory phonetics (2nd ed.). Malden, MA: Blackwell Publishing.
- Maddieson, Ian. (1984). Patterns of sounds. Cambridge University Press. ISBN 0-521-26536-3
- McDonough, Joyce; & Ladefoged, Peter. (1993). Navajo stops. UCLA Working Papers in Phonetics, 84, 151-164.
- Mitani, Shigeki; Kitama, Toshihiro; & Sato, Yu. (2006). Voiceless affricate/fricative distinction by frication duration and amplitude rise slope. The Journal of the Acoustical Society of America, 120 (3), 1600-1607.
Табела на белодробни согласки по МФА ![]() | ||||||||||||||||||||||||
По место → | Уснени | Преднојазични | Среднојазични | Заднојазични | Гласилни | |||||||||||||||||||
↓ По начин | Двоуснени | Уснено-забни | Забни | Венечни | Задно-венеч. | Свиени | Предно-непчени | Заднонепчени | Ресични | Голтнички | Надгласилни | Гласилни | ||||||||||||
Носни | m̥ | m | ɱ | n̪ | n̥ | n | n̠ | ɳ | ɲ̥ | ɲ | ŋ̊ | ŋ | ɴ | |||||||||||
Избувни | p | b | p̪ | b̪ | t̪ | d̪ | t | d | ʈ | ɖ | c | ɟ | k | ɡ | q | ɢ | ʡ | ʔ | ||||||
Струјни | ɸ | β | f | v | θ | ð | s | z | ʃ | ʒ | ʂ | ʐ | ç | ʝ | x | ɣ | χ | ʁ | ħ | ʕ | ʜ | ʢ | h | ɦ |
Приближни | ʋ | ɹ | ɻ | j | ɰ | |||||||||||||||||||
Трепетни | ʙ | r | ɽ͡r | ʀ | я * | |||||||||||||||||||
Едноударни | ⱱ̟ | ⱱ | ɾ | ɽ | ɢ̆ | ʡ̯ | ||||||||||||||||||
Стран. струј. | ɬ | ɮ | ɭ˔̊ | ʎ̥˔ | ʎ˔ | ʟ̝̊ | ʟ̝ | |||||||||||||||||
Стран. прибл. | l | ɭ | ʎ | ʟ | ||||||||||||||||||||
Стран. едноуд. | ɺ | ɺ̠ | ʎ̯ |
Чкрапави | ʘ | ǀ | ǃ | ǂ | ǁ | ||
ʘ̃ | ʘ̃ˀ | ʘ͡q | ʘ͡qʼ | ||||
Уфрлени | ɓ | ɗ | ʄ | ᶑ | ɠ | ʛ | |
Исфрлени | pʼ | tʼ | cʼ | ʈʼ | kʼ | qʼ | |
fʼ | θʼ | sʼ | ɬʼ | xʼ | χʼ | ||
tsʼ | tɬʼ | cʎ̝̥ʼ | tʃʼ | ʈʂʼ | kxʼ | kʟ̝̊ʼ |
p̪f | b̪v | ts | dz | tʃ | dʒ | tɕ | dʑ | ʈʂ | ɖʐ |
tɬ | dɮ | cç | ɟʝ | cʎ̥˔ | ɟʎ˔ | kʟ̝̊ | ɡʟ̝ |
Незаградни | ʍ | w | ɥ | ɧ |
Заградни | k͡p | ɡ͡b | ŋ͡m |
Табелава содржи фонетски симболи што може да не се прикажат правилно кај некои прелистувачи. [Помош] |
Онаму кајшто симболите се дадени во парови, „лев—десен“ претставува „безвучна—звучна“ согласка. |
Исенчените полиња претставуваат неизводливи гласовни творби. |
* Симболот го нема во МФА. |