ئێله
ئێله | |
---|---|
باژار | |
باتمان | |
باژارێئێ لهێ | |
کۆۆردینات: 37°53′0″بک 41°7′40″ره / 37.88333°بک 41.12778°ره | |
وەلات | باکورێ کوردستانێ |
دەولەت | ترکیە |
پارێزگەه | باتمان |
سەرباژار | ئێله |
حەژمارا باژارۆکان | 5 باژارۆک |
حەژمارا تاخان | 136 تاخ |
حەژمارا گوندان | 283 گوند |
قادا رووەردێ | |
• گشتی | 564 کم2 (218 سق م) |
بلنداهی | 575 م (1886 فت) |
نفووس (2022) | 634.491[1] |
• بەربەلاڤی | 575،2/کم2 (1490/سق م) |
• سەرباژار (2022) | 487.000 [2] |
کۆدا پۆستایێ | 72000 |
کۆدا تەلەفۆنێ | (+90) 488 |
![]() | |
بگوهێرە![]() |
ئێلهئا نکو ئێ لḧ (ب ترکی: باتمان) باژارەکی باکورێ کوردستانێ یەئوو ناڤەندا رێڤەبەریا پارێزگەها باتمانێ یە. باژێر ل نێزیکێ تەڤلێهەڤبوونا دیجلەئوو چەمێئێ لهێئوو ل سەر دەشتەکە کو ژئا ستا دەریایێ 540 مێترە بلندئە هاتیەئا ڤاکرن. ل گۆری دانەیێن سالا 2021ێ نفووسا باژێر 452.157 کەسئە .
ناڤ
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]ناڤێ باژێرئێ کەڤن ئێلهئە . د سالا 1957ان دە ناڤێ باژار بوویە "باتمان".
دیرۆک
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]کرۆنۆلۆژیا باژێر
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]بەریئی سا (زایین)
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]- 800 - 612 دەمائا سووریان
- 612 - 550ئی مپەراتۆریا مەدان
پشتیئی سا (زایین)
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]- 350 دەما مەکەدۆنیان
- 700 دەمائە رەبان
- 927 دەما بیزانسیان
- 1107 دەما سەلچوکیان
- 1243 دەما مۆگۆلان
- 1514 دەمائۆ سمانیان
- 1894 سەرهلدانا ساسۆنێ ل دژیئۆ سمانیان
ئەردنیگاری
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]جهێنئە ردنیگاریئوو سینۆرێن باژێر
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]باژار د ناڤ پارەلەلێن 42° 54´ئوو 40° 59´ باکوورئوو مەریدیەنێن 38° 34´ئوو 37° 22´ رۆژهلات دە یە. باژار ل باکوور ب بدلیسئوو مووشێ، ل رۆژهلات ب سێرتێ، ل باشوور ب مێردینێئوو ل رۆژاڤا ژی ب ئامەدێ هاتیە دۆرپێچکرن.
تایبەتیێنئە ردا باژێر
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]ئەردا هەرێمێ ژ 75،7% ژ چیایان پێک تێ. زۆزانئوو دەشت ژ 24،3%ئە . ژ ویئە ردی ژ 91،7%ئێ وی ژ بۆ چاندنیێ تێ بکارانین. ل هەرێمێ ب تەنێ نیسک، گەنم، تووتن، پەمبۆ، تریئوو زەبەش، پیڤاز تێن چاندن. گویز، بەرروو، نجاز، بەیڤ، هیژیرئوو وەز ژی ل وێرە تێن شتلاندن.
ئاڤووهەوا
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]ل هەرێمێئا ڤهەوایا رەشاهیێ سەردەستئە . حاڤینان گەرمئوو زوها، زڤستانان ژی سارئوو بەرفئوو پاییز بارانی دەرباس دبە.
چیایێن هەرێمێ
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]ساسۆن (2.973 م)، زوپسەر (2.044 م)، رامان (1.263 م)
دەشتئوو زۆزانێن هەرێمێ
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]دەشتا باتمانێ (10.000 ها)، دەشتا قوبینێ (درێژاهی 15–20 کم، فرەهی 2–3 کم یە).
گەلیێ چەمێ باتمانێئوو قسمەک ژ گەلیێ چەمێ دیجلە، گەلیێن هەری مەزنێن ل هەرێمێ نە.
چەمئوو گۆل
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]گۆل ل هەرێمێ تونە نە. چەمێ باتمانێئوو دجلەیێ یێن هەری مەزن نئێ ن کو ل هەرێمێ دهەرکن. چەمێ خەرزان ژی دکەڤە ناڤ سینۆرێن باژێر.
جورەیێن هەیوانان
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]خوەدیکرنا هەیوانێن کەدی مژوولیەتەکە مەزنئە ل هەرێمێ. ل هەرێمێ هەیوانێن کۆڤی، وەکی رۆڤی، کەو، کیڤرۆشکئوو گور ژی پەیدە دبن.
بنەردێن باژێر
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]ل قوبینێ، ل چیایێ رامانێ پەترۆل دەردکەڤە. وەکی دن ل هەرێمێ خوێ، کرۆم، اسفالتئوو سفر ژی ژ بنئە ردێ دەردکەڤە.
جیێن توریستیک، دیرۆکیئوو گەرێ
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]کەلا حەزۆیێئوو باژارێ بەرێ یێ حەسکیفێ جیێن گەرێ یێن ژ بۆ توریستانئە .
چاندئوو هونەر
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]ئۆلئوو جڤاک
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]پرانییا سەرژمارێ ژ مسلمانان پێک تێ. ل گوندێن ل دەروودۆرا قوبینێ ێزیدی گەلهەیەکە مەزن دنمینن. خرستیان پر کێم ل هەرێمێ پەیدە دبن. پرانییا گەلهەیێ ژ کوردان پێک تێ. ڤان سالێن داوی ب سایا رافینەرا پەترۆلێ ترک ژی ل هەرێمێ ب جه بوونە. ئەرەبئوو سوریانی ژی جڤاکێن دنئێ ن هەرێمێ نە.
خوارێنێن هەرێمێ
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]کەشکەک، بریان، کفتا ب ماستئوو "کتەل" خوارنێن هەری ناسکرینە کو ل هەرێمێ تێن خوارن.
کنجێن هەرێمێ
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]شەلوار ژئا لی زلامان ڤە تێ ل خوە کرن. ب سەر دەئی شلگەک کو ملێ وی درێژئوو نەخش کری (جەلەهو) تێ ل خوە کرن. د نگان دە گۆرێن ژ هری چێکریئوو پێلاڤێن کو ژێ رە دبێژن "رەشک" هەنە.
ژنێن هەرێمێ فیستانێن هەڤرەشم یێن رەنگین کو دبرقین ل خوە دکن. شەلوارەک فرەهئوو گۆرێن ژ هری ل خوە دکن. کەفی یان ژی پوشی ژی ددن سەرێ خوە. پێلاڤێن لاستیک یان ژی چارۆخ ژ ل نگێن خوە دکن.
ل هەرەمێ کنجێن مۆدەرن ژ، ب تایبەتی وان سالێن داوی تێن ل خوە کرن.