Еуроаймақ
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Euro_accession.svg/350px-Euro_accession.svg.png)
Еуроаймақ — Еуропа одағы шеңберіндегі жұмыс істейтін елдерде енгізілген экономикалық және валюталық одақ (ЭВО), ағылш. — Economic and Monetary Union (EMU). Қазіргі уақытта Еуропа Одағының ресми түрде валютасы еуро болып табылатын 19 елін біріктіреді.
ЭВО (EMU) 1999 жылғы 1 қаңтардан, қолма-қол емес айырбас үшін бірыңғай еуропалық валюта, еуро енгізілген кезде, жұмыс істей бастады. Еуропа Одағы бірінші және әлі күнге дейін әлемдегі жалғыз (еркін сауда аймағы, кеден одағы мен бірыңғай нарықтан кейін) экономикалық интеграцияның төртінші кезеңіне өткен бірлестік.
Барлық еуроаймақ елдері еуроның таралым деңгейінің сомасы мен негізгі пайыздық мөлшерлеме бойынша шешімдердң, соның ішінде ақша-кредит саясаты саласындағы, барлық өкілеттіктерді Еуропа Орталық Банкі өткізеді.
Мүшелер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Еуро валютасы 1999 жылы ЕО экономикалық және валюталық одақ елдеріне параллель валюта ретінде қолма-қол ақшасыз айырбастау валютасы ретінде енгізілді. 1999 жылы 1 қаңтарда Еуро одақтың 15 елінің 11-і, Маастрихт критерийлерін және қолма-қол ақшасыз айырбас қызметін қанағаттандырды және еуро ресми қолданылуы еуро аймағын қалыптастырды. Грекия 2000 жылы осы критерийлерге сәйкес болды және 2001 жылы 1 қаңтарда қабылданды. Нақты ақшалардың тiзбесi және банкнотлар 2002 жылы 1 қаңтарда айналымға енгізілді. Словения 2006 жылы талаптарға сай бола бастады және 1 қаңтардан еуро аймағына енгізілді. 2007 жылы Кипр және Мальта бекіту рәсімін өтті және 2008 жылы 1 қаңтардан еуро аймағына қосылды. 2009 жылы 1 қаңтардан Словакия, 2009 жылы 1 қаңтардан Эстония, 2014 жылғы 1 қаңтардан Латвия, 2015 жылғы 1 қаңтардан, Литва Еуроаймаққа қосылды. Қазіргі уақытта, ол 19-ға мүше мемлекеттерде 325 миллионнан астам тұрғын тұрады.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Supranational_European_Bodies-kk.png/540px-Supranational_European_Bodies-kk.png)
Ел | Қабылдады | Халық саны | Қоспағанда |
---|---|---|---|
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 8 420 010 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 10 444 268 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 80 780 000 | |
![]() |
1 қаңтардың 2001 | 10 772 967 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 4 593 100 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 47 370 542 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 61 482 297 | ![]() |
![]() |
1 қаңтардың 2008 | 1 142 575 | Солтүстік Кипр Түрік Республикасы[1] |
![]() |
1 қаңтардың 2014 | 1 989 500 | |
![]() |
1 қаңтардың 2015 | 2 925 164 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 549 680 | |
![]() |
1 қаңтардың 2008 | 452 515 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 16 801 000 | ![]() ![]() ![]() ![]() |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 10 799 270 | |
![]() |
1 қаңтардың 2009 | 5 400 536 | |
![]() |
1 қаңтардың 2007 | 2 058 821 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 5 450 614 | |
![]() |
1 қаңтардың 1999 | 63 460 000 | ![]() ![]() ![]() |
![]() |
1 қаңтардың 2011 | 1 286 540 | |
Үлгі:Байрақ/European Union:Еуроаймақ | 328 639 301 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Euro_outside.svg/350px-Euro_outside.svg.png)
Кеңейтілу ықтималдылығы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Еуроны қолданбайтын Еуропалық Одақ елдері:
Дания және Ұлыбритания ағымдағы Маастрихт шартында арнайы жеңілдік алды. Бұл мәселені шешу екі елдің үкіметі шешпейінше мүмкін емес, Парламент немесе референдумда дауыс беру арқылы шешілуі тиіс: олардың Еуроаймаққа міндетті қосылуы қажет етілмейді.
2011 жылы дат премьер-министрі Ларс Лекке Расмуссен еуро аймағына өту үшін референдум мәселесін көтерді және елдің жазбасындағы[2]. Алайда бұл оқиға орын алмады және жаңа үкімет осындай референдум өткізуге ниеті жоқ[3].
23 қазанда 2011 жылғы Ұлыбритания премьер-Министрі Дэвид Кэмерон Еуроаймақта енуге Ұлыбритания позициясы өзгеріссіз қалатынын, еуроға көшу мүмкін емес екенін растады[4].
Швеция шын мәнінде мемлекеттік еуроаймаққа кіруге міндетті, бірақ ел үкіметі Маастрихт критерийлері анықталған сәйкессіздіктерді жою үшін және жауап беру үшін жұмыс жасамауға мүмкіндік беретін құқықтық тетігін қолдануға рұқсат берген. Себебі еуро аймағына кіруге швед қоғамы қарсы болып отыр, оның нәтижелері елде өткізілген референдум көрсеткен, Коммиссия осы жолы шыдамдылық танытып отыр. Алайда комиссия Еуроодақтың болашақ мүшелерінен осындай жағдайдың екінші рет қайталануын көтермейтінін мәлімдеді.
ЕО сыртында қолданылуы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Келісім бойынша
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Ел | Қабылдады | Келісім | Халық саны |
---|---|---|---|
![]() |
1 қаңтар 1999 | 31 желтоқсан 1998 | 800 |
![]() |
1 қаңтар 1999 | 31 желтоқсан 1998 | 32 671 |
![]() |
1 қаңтар 1999 | 31 желтоқсан 1998 | 29 615 |
![]() |
1 қаңтар 1999 | 31 желтоқсан 1998 | 6 125 |
![]() |
1 қаңтар 1999 | 31 желтоқсан 1998 | 186 452 |
![]() |
1 қаңтар 1999 | 1 сәуір 2012 | 82 000 |
Еш келісімсізшартсыз
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Ел/Аумағы | Қабылданды | Келісім | Халық саны |
---|---|---|---|
![]() |
1 қаңтар 1999 | Членство | 2 200 000 |
![]() |
1 қаңтар 1999 | Членство | 684 736 |
![]() |
1 қаңтар 2008 | Отсутствует | 14 500 |
Айырбас валютасы ретінде қолдану
[өңдеу | қайнарын өңдеу]1998 жылы Куба Еуро Халықаралық саудада ресми валюта ретінде американ долларын ауыстырады деп мәлімдеді[5]. 2002 жылдың 1 желтоқсанында Солтүстік Корея да осылай жасады. Сондай-ақ Сирия, 2006 жылы бұнымен келісетінін ресми жариялады[6].
2003 жылғы Ирак шапқыншылығынан бұрын Ирак Президенті Саддам Хусейн АҚШ долларының орнына мұнай саласында Ирак есептеулерді еуроға аударады деп мәлімдеді, ол кезде Ирак мұнайын негізгі сатып алушылар Америка Құрама Штаттарынан гөрі, ЕО, Үндістан және Қытай бастап тұрған болатын.
ЕО елдеріне жатпайтын, бірақ еуроға тіркелген елдер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Еуроны қолданушы халық саны
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Санат | Халық саны | Елдер және аумақтар |
---|---|---|
Ресми мүшелер | 328 миллион | Аустрия, Бельгия, Кипр, Финляндия, Франция, Германия, Грекия, Ирландия, Италия, Латвия, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланд, Португалия, Словения, Испания, Словакия, Эстония |
Еуроны пайдаланатын басқа еуропалық мемлекеттер және аумақтар | 3 миллион | Акротири мен Декелия, Андорра, Косово, Черногория, Монако, Сан Марино, Ватикан |
Еуроны пайдаланатын еуропалық емес және Еуроодаққа мүше емес мемлекеттер | 207 мың | Клипертон аралы, Оңтүстік француз және антарктикалық жерлері, Майотта, Сен-Пьер және Микелон |
Валютасы еуроға (немесе тар шектесетін) тіркелген ЕО елдері | 13 миллион | Болгария, Дания |
Валютасы еуроға тіркелген пайдаланатын басқа еуропалық мемлекеттер және аумақтар | 4 миллион | Босния және Герцеговина |
КФА франктерін пайдаланатын Африка мемлекеттері және аумақтары | 110 миллион | Бенин, Буркина Фасо, Камерун, Оңтүстік Африка Республикасы, Чад Республикасы, Кот-д’Ивуар, Экватор Гвинеясы, Габон, Гвинея-Бисау, Мали, Нигер, Конго Республикасы, Сенегал, Того |
Француз тынықмұхит франкын пайдаланатын Тынық мұхиты халықтары | 0,5 миллион | Француз Полинезиясы, Жаңа Каледония, Уоллис және Футуна аралдары |
Валютасы еуроға тіркелген пайдаланатын басқа мемлекеттер және аумақтар | 35 миллион | Кабо-Верде, Комор аралдары, Марокко |
Барлығы | 500 миллион | 44 мемлекет және 5 аумақ. |
Экономикасы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Еуроаймақты басқа елдердің экономикасымен салыстыру, 2006 жылғы деректер[7]
Блок/Ел | Халық саны (млн.) | ІЖӨ негізгі (трлн. € валютаның сатып алу қабілетінің туралы есеп) | Әлемдік ІЖӨ үлесі (% Сатып алу қабілеті) | Экспорт* (өнімдер және қызметтер, % ІЖӨ) | Импорт* (өнімдер және қызметтер, % ІЖӨ) |
---|---|---|---|---|---|
Еуроаймақ | 317 | 8,4 | 14,6 | 21,7 | 20,9 |
Еуроодақ (28) | 494 | 11,9 | 21,0 | 14,3 | 15,0 |
АҚШ | 300 | 11,2 | 19,7 | 10,8 | 16,6 |
Жапония | 128 | 3,5 | 6,3 | 16,8 | 15,3 |
(*) ЕО ішкі саудасын қоспағанда.
Инфляция
[өңдеу | қайнарын өңдеу]ЕО Орталықбанк орташа өлгенген тұтыну бағаларының индексі:[8]
|
|
|
Пайыздық ставкалар
[өңдеу | қайнарын өңдеу]1999 жылдан ЕО Орталық Банк еуро аймағын үшін пайыздық ставкалар жылдық пайызы ретінде белгілейді. 2000 жылдың маусымына дейін "тіркелген негізгі индексі операциялары" қайта қаржыландыру шектеулі еді. Содан кейін ол аукцион нәтижелеріне байланысты өзгермелі құнға ауыстырылды. Кесте құны аударылды қатысушылар өздерінің конкурстық ұсыныстарын ұсынуға, онда сыйақы ең төменгі мөлшерінің көрсеткішінен бастайды.
Күні | Депозиттер бойынша пайыздық ставкалар | Негізгі әрекеттер | Қарыздар бойынша шекті тарифтер |
---|---|---|---|
01.01.1999 | 2.00 | 3.00 | 4.50 |
04.01.1999 | 2.75 | 3.00 | 3.25 |
22.01.1999 | 2.00 | 3.00 | 4.50 |
09.04.1999 | 1.50 | 2.50 | 3.50 |
05.11.1999 | 2.00 | 3.00 | 4.00 |
04.02.2000 | 2.25 | 3.25 | 4.25 |
17.03.2000 | 2.50 | 3.50 | 4.50 |
28.04.2000 | 2.75 | 3.75 | 4.75 |
09.06.2000 | 3.25 | 4.25 | 5.25 |
28.06.2000 | 3.25 | 4.25 | 5.25 |
01.09.2000 | 3.50 | 4.50 | 5.50 |
06.10.2000 | 3.75 | 4.75 | 5.75 |
11.05.2001 | 3.50 | 4.50 | 5.50 |
31.08.2001 | 3.25 | 4.25 | 5.25 |
18.09.2001 | 2.75 | 3.75 | 4.75 |
09.11.2001 | 2.25 | 3.25 | 4.25 |
06.12.2002 | 1.75 | 2.75 | 3.75 |
07.03.2003 | 1.50 | 2.50 | 3.50 |
06.06.2003 | 1.00 | 2.00 | 3.00 |
06.12.2005 | 1.25 | 2.25 | 3.25 |
13.12.2006 | 2.50 | 3.50 | 4.50 |
11.10.2006 | 2.25 | 3.25 | 4.25 |
09.08.2006 | 2.00 | 3.00 | 4.00 |
15.06.2006 | 1.75 | 2.75 | 3.75 |
08.03.2006 | 1.50 | 2.50 | 3.50 |
14.03.2007 | 2.75 | 3.75 | 4.75 |
13.06.2007 | 3.00 | 4.00 | 5.00 |
09.07.2008 | 3.25 | 4.25 | 5.25 |
08.10.2008 | 2.75 | 4.75 | |
09.10.2008 | 3.25 | 4.25 | |
15.10.2008 | 3.25 | 3.75 | 4.25 |
12.11.2008 | 2.75 | 3.25 | 3.75 |
10.12.2008 | 2.00 | 2.50 | 3.00 |
21.01.2009 | 1.00 | 2.00 | 3.00 |
11.03.2009 | 0.50 | 1.50 | 2.50 |
08.04.2009 | 0.25 | 1.25 | 2.25 |
13.05.2009 | 0.25 | 1.00 | 1.75 |
13.04.2011 | 0.50 | 1.25 | 2.00 |
13.07.2011 | 0.75 | 1.50 | 2.25 |
09.11.2011 | 0.50 | 1.25 | 2.00 |
14.12.2011 | 0.25 | 1.00 | 1.75 |
11.07.2012 | 0.00 | 0.75 | 1.50 |
Қаржы саясаты
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Оның негізгі міндеті әрбір ЕО мүше мемлекет үшін құрастырылады экономикалық саясатының Еуроодаққa салықтар тарату болып табылады, бірақ ескере Еуроаймақта 15 толық мүшелері үшін ерекшелігін ескере отырып. Бұл нұсқаулар ағымдағы саясатын тарылту емес байланыстыруға нұсқаулығы мүше елдер, сондай-ақ назарға экономикаларының байланысты құрылымын алмайды.
Өзара кепілдік валюта тұрақтылығы үшін Еуроаймақ мүшелері тапшылығы лимиттер бұзғаны үшін тиісті жаза отырып, қоғамдық борышын келісті белгілейді келісім-шарттардың тұрақтылығының дамыту, сақтауға. Бастапқыда келісім ІZHӨ жыл сайынғы тапшылығын 3% Еуроаймақта барлық мүше елдерге лимит белгілейді; кез келген ел үшін айыппұлдар осы мәнді асып қамтамасыз етеді. 2005 жылы Португалия, Германия, Франция бұл мәнді асып, бірақ Министрлер Кеңесі осы елдердің айыппұлдарды үшін дауыс берді. Осы келісімге қайта тапшылығын критерийі ескере қосымша факторларды ескере отырып Еуроаймақта мүше елдердің экономиканың есептеу алынған бұл үлкен икемділік кепілдік өзгертілген.
Еуроаймақ кеңейту хроникасы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]01.01.1999-дан еуро қолма-қол ақшасыз айналымға енгізілді, қолма-қол ақшада ұлттық валюта қолданылып тұрды | 01.01.2002-дан еуро қолма-қол айналымға енгізілді |
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Өзін өзі жариялаған Солтүстік Кипр Түрік Республикасы ЕОпен танылмаған және формальды түрде жаңа түрік лирасын қолданады, және еурода кеңінен пайдаланылады.
- ↑ Данияда тағы да еуроға ауысу мәселесін көтерді. Euro-Coins.News (4 наурыз 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 маусым 2012. Тексерілді, 1 маусым 2012.
- ↑ Denmark scraps border-control plans (ағыл.). European Voice (13 October 2011). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 маусым 2012. Тексерілді, 1 маусым 2012.
- ↑ Ұлыбритания не перейдет на еуро, заявил Кэмерон — Новости Политики. Новости@Mail.ru Мұрағатталған 11 қаңтардың 2012 жылы. (орыс.)
- ↑ Cuba to adopt Euro in foreign trade, BBC News (08.11.1998). Тексерілді 2 қаңтардың 2008.
- ↑ US row leads Syria to snub dollar, BBC News (14.02.2006). Тексерілді 2 қаңтардың 2008.
- ↑ What is EMU?
- ↑ European Central Bank Euro area (changing composition) - HICP - Overall index, Annual rate of change, Eurostat, Neither seasonally or working day adjusted (14 желтоқсан 2007). Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 ақпан 2012. Тексерілді, 2 қаңтар 2008.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- European Central Bank
- Eurozone Watch Мұрағатталған 10 сәуірдің 2021 жылы.
- Журнал Жаңа Еуропа Мұрағатталған 5 қарашаның 2012 жылы.