Gurmukhi
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Gurmukhi-poster.gif/220px-Gurmukhi-poster.gif)
Gurmukhi (en punjabi ਗੁਰਮੁਖੀ, ɡʊɾmʊkʰi) é un alfasilabario que se utiliza para escribir a lingua punjabi na India. Deriva da escrita laṇḍā e en última instancia da brāhmī. Estandarizouna o segundo gurú sikh, Angad no século XVI, e nesa escrita escribiuse o libro sagrado do sikhismo, o Gurú Granth Sahib. O nome da escrita deriva do antigo punjabi "gurumukhī", " o que vén da boca do gurú". O gurmukhi moderno ten corenta e unha consoantes (vianjan), nove símbolos de vogais (lāga mātrā), dous símbolos para os sons nasais (bindī e ṭippī), e un símbolo que duplica o son de calquera consoante (addak). Utilízase principalmente no estado de Punjab na India, como a escrita oficial para o punjabi[1] aínda que tradicionalmente era a escrita que utilizaban os sikhs, mentres os musulmáns empregaban a árabe-persa e os hindús a devanágari, aínda que nestes dous últimos casos a tendencia era a empregar para a escrita o urdú e o hindi [2] Tamén se emprega amplamente nos estados indios de Haryana, Himachal Pradesh, Jammu e na capital naciional Delhi, onde o punjabi tamén é unha das linguas oficiais. Historicamente o gurmukhi tamén se adaptou para escribir outras linguas, como o braj bhasha, khariboli e sindi.[3]
Consoantes
[editar | editar a fonte]O gurmukhi contén 35 letras distintas. As tres primeiras son distintas xa que elas forman a base das vogai, e non son consoantes, ademais agás 'aira, nunca se utilizan soas.
Nome | Pron. | Nome | Pron. | Nome | Pron. | Nome | Pron. | Nome | Pron. | |||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
ੳ | uṛa | – | ਅ | æṛa | ə soa | ੲ | iṛi | – | ਸ | səsa | sa | ਹ | haha | ha |
ਕ | kəka | ka | ਖ | kʰəkʰa | kʰa | ਗ | gəga | ga | ਘ | kəga | kà | ਙ | ngənga | ŋa |
ਚ | chəcha | t͡ʃa | ਛ | chʰəchʰa | t͡ʃʰa | ਜ | jəja | d͡ʒa | ਝ | chəja | t͡ʃà | ਞ | neiia | ɲa |
ਟ | ṭenka | ʈa | ਠ | ṭʰəṭʰa | ʈʰa | ਡ | ḍəḍa | ɖa | ਢ | ṭəḍa | ʈà | ਣ | ṇaṇa | ṇa |
ਤ | təta | ta | ਥ | tʰətʰa | tʰa | ਦ | dəda | da | ਧ | təda | tà | ਨ | nəna | na |
ਪ | pəpa | pa | ਫ | pʰəpʰa | pʰa | ਬ | bəba | ba | ਭ | pəba | pà | ਮ | məma | ma |
ਯ | yaiya | ya | ਰ | rara | ra | ਲ | ləla | la | ਵ | vava | ʋa | ੜ | ṛaṛa | ɽa |
Existen tamén outras seis consoantes, descoñecidas no Gurú Granth Sahib creadas colocando un punto (bindi) ao pé (pair) da consoante. Utilízanse principalmente para escribir palabras procedentes doutras linguas :
Nome | Pron. | |
---|---|---|
ਸ਼ | Sussa pair bindi | ʃa |
ਖ਼ | Khukha pair bindi | xa) |
ਗ਼ | Gugga pair bindi | ɣa) |
ਜ਼ | Jujja pair bindi | za |
ਫ਼ | Phupha pair bindi | fa |
ਲ਼ | Lalla pair bindi | ɭa |
Lalla pair bindi é unha novidade recente do alfabeto gurmukhi e non sempre se considera unha letra diferente.
Vogais
[editar | editar a fonte]Vogal | Nome | API | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Ind. | Dwp. | con /k/ | Nome | Unicode | Uso | |
ਅ | (none) | ਕ | Muktā | A | a | [ə] |
ਆ | ਾ | ਕਾ | Kannā | AA | ā | [ɑ] |
ਇ | ਿ | ਕਿ | Sihārī | I | i | [ɪ] |
ਈ | ੀ | ਕੀ | Bihārī | II | ī | [i] |
ਉ | ੁ | ਕੁ | Onkaṛ | U | u | [ʊ] |
ਊ | ੂ | ਕੂ | Dulankaṛ | UU | ū | [u] |
ਏ | ੇ | ਕੇ | Lāvā̃ | E | ē | [e] |
ਐ | ੈ | ਕੈ | Dulāvā̃ | AI | e | [ɛ] |
ਓ | ੋ | ਕੋ | Hōṛā | O | ō | [o] |
ਔ | ੌ | ਕੌ | Kanōṛā | AU | o | [ɔ] |
Exemplos de vogais :
Palabra | Transcrición | Significado |
---|---|---|
ਆਲੂ | ālū | pataca |
ਦਿਲ | dil | corazón |
ਗਾਂ | gã | vaca |
Notas
[editar | editar a fonte]- ↑ Marilyn Martin-Jones, Kathryn E. Jones Multilingual Literacies: Reading and writing different worldsJohn Benjamins, 2001. p. 279
- ↑ Danesh, Jain; Cardona, George (2007). The Indo-Aryan Languages. Routledge. p. 53. ISBN 9781135797119.
- ↑ "sindhilanguage.com". Arquivado dende o orixinal o 05 de outubro de 2015. Consultado o 17 de marzo de 2015.