Afrikaans
Afrikaans | |
---|---|
Afrikaans | |
![]() | |
Datu orokorrak | |
Hiztunak | 7.200.000 (2016) bigarren hizkuntza: 10.300.000 (2002) |
Araugilea | Taalkommissie (en) ![]() |
Hizkuntza sailkapena | |
giza hizkuntza indoeuropar hizkuntzak germaniar hizkuntzak mendebaldeko germaniar hizkuntzak Franconian (en) ![]() Low Franconian (en) ![]() | |
Informazio filologikoa | |
Hizkuntza-tipologia | subjektu aditza objektua, SOV hizkuntza, V2 hizkuntza, hizkuntza azentuala eta hizkuntza fusionatzailea |
Alfabetoa | latindar alfabetoa |
Hizkuntza kodeak | |
ISO 639-1 | af |
ISO 639-2 | afr |
ISO 639-3 | afr |
Ethnologue | afr |
Glottolog | afri1274 |
Wikipedia | af |
Linguasphere | 52-ACB-ba |
ASCL | 1403 |
Linguist List | afr |
IETF | af |
Afrikaansa[1] germaniar hizkuntza bat da, nederlandera jatorritzat duena, Hegoafrika eta Namibian mintzatua gehienbat. Kolono herbeheretarrek Lurmutur kolonian hitz egiten zuten hizkuntzaren bilakaera da, eta denboraren poderioz, bere berezitasunak hartuz joan da, baita XX. mendean bere literatura sortu ere.
Botswana, Lesotho, Swazilandia, Zimbabwe eta Zambian ere hitz egiten da; Erresuma Batuan 300.000 hiztun inguru daude.
Geografiari dagokionez, Hegoafrikako mendebaldeko herenean gehien erabiltzen den hizkuntza da (Ipar Lurmutur probintzian populazioaren % 69ren lehen hizkuntza da; Mendebaldeko Lurmuturrekoan, % 58rena). Mugaz beste aldera, Namibiako hegoaldeko Hardap eta Karas probintzietan ere gauza bera gertatzen da, % 44 eta % 40, hurrenez hurren.
Afrikaans izena afrikar hitzaz euskaratu daiteke, eta hizkuntza hori hitz egiten duten bi komunitate daude:
1) afrikanerrak, Hegoaldeko Afrikan bizi diren europarren ondorengo zuriak, eta
2) Hegoafrikan, europar eta afrikarren nahasketen ondorioz sortu ziren mestizoak: gehienak Lurmutur Hirian bizi dira eta, mendeen joan-etorrian, nahasketa bizia izan dute (batzuek Asiatiko arbasoak dituzte, halaber). Kultura berezia sortu dute eta hizkuntza nagusia afrikaansa dute.
Dialektoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Afrikaansaren barnean, dialekto hauek bereizten dira:
- Lurmutur Hiriko mendebaldekoa
- Lurmutur Hiriko ekialdekoa
- Orange ibaikoa
Ortografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Afrikaans idatziak, nederlandera idazkerarekin alderatuta, eredu fonetikoagoa eta sinpleagoa erakusten du, hainbat kontsonante kendu baitira. Beste ezaugarri esanguratsu batzuk hauek dira: artikulu zehaztugabea 'n da (nederlanderaz, een); z letraren ordez, s idazten da; eta nederlanderazko ij afrikaansez y da.
afrikaansa | nederlandera | alemana | ingelesa | euskara |
aksie | actie | Aktion | action | ekintza |
baba | baby | Baby | baby | jaioberri |
bed | bed | Bett | bed | ohe |
boek | boek | Buch | book | liburu |
broer | broer | Bruder | brother | anaia / neba |
dogter | dochter | Tochter | daughter | alaba |
eet | eten | essen | eat | jan |
en | en | und | and | eta |
kat | kat | Katze | cat | katu |
lughawe | luchthaven | Flughafen | airport | aireportu |
maak | maken | machen | make | egin |
my | mijn | mein | my | nire |
oop | open | offen | open | ireki |
skool | school | Schule | school | eskola |
vyf | vijf | fünf | five | bost |
vir | voor | für | for | Norentzat adierazteko preposizioa |
wat | wat | was | what | zer |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/South_Africa_2011_Afrikaans_speakers_proportion_map.svg/350px-South_Africa_2011_Afrikaans_speakers_proportion_map.svg.png)
% 0–20 % 20–40 % 40–60 % 60–80 % 80–100
Esaldi batzuk
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Hallo! Hoe gaan dit? [ɦaləu ɦu xaˑn dət] Kaixo! Zer moduz?
- Baie goed, dankie. [bajə xuˑt danki] Oso ondo, eskerrik asko.
- Praat jy Afrikaans? [prɑˑt jəi afrikɑˑns] Afrikaansez badakizu?
- Praat jy Engels? [prɑˑt jəi ɛŋəls] Ingelesez badakizu?
- Ja. [jɑˑ] Bai.
- Nee. [neˑə] Ez.
- 'n bietjie. [ə biki] Pixka bat.
- Wat is jou naam? [vat əs jəu nɑˑm] Nola duzu izena?
- Die kinders praat Afrikaans [di kənərs prɑˑt afrikɑˑns] Umeek afrikaansez hitz egiten dute.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]![]() |
Hizkuntza honek bere Wikipedia du: Bisita ezazu. |
- (Ingelesez) Afrikaansa ikasteko orria
- (Ingelesez) Afrikaansaren adibidea Hizkuntzen Museoan