Abuztuaren 16
Appearance
Abuztuaren 16a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta hogeita zortzigarren eguna da, 229.a bisurteetan. 137 egun falta dira urtea amaitzeko.
|
|
Daturen bat falta bada, urtearen lotura jarraitu han sartzeko.
Gertaerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskal Herria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1893 – Sanrokada deituriko matxinada abertzalea izan zen Gernikan.
- 1942 – Bilboko Begoñako Andre Mariaren basilikaren parean Juan José Domínguez Muñoz falangistak esku-granada bat jaurti zuen, eta hirurogeita hamar zauritu arin eragin zituen.
- 1979 – ETAk Antonio López Carreras erail zuen Bilbon.
- 2006 – Laredoko gas leherketaren ostean larri zaurituriko emakume Getxotarra ospitalean hil zen.
Mundua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1570 – Amerikako kolonia espainiarretan Inkisizioa ezarri zen.
- 1773 – Klemente XIV.ak Jesusen Konpainia desegin zuen mundu osoan.
- 1907 – Muley Abdelaziz Marokoko sultan izendatu zuten.
- 1960 – Zipre Erresuma Batuarengandik independizatu zen.
- 1998 – 29 hildako eta 200 zauritu eragin zituen bonba-auto bat lehertu zen Omaghen (Ipar Irlanda).
- 2005 – West Caribbean konpainiaren hegazkin bat Venezuelan erori zen, 152 hildako eraginez.
- 2009 – 44 pertsona hil ziren Kuwaiten, ezkontza bat ospatzen ari zirela, sute bat piztean.
Arte eta kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mundua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1876 – Sigfrido (alemanez: Siegfried), Richard Wagnerrek idatzitako Nibelungoen eraztuna opera saileko hirugarren opera estreinatu zen Bayreutheko Festspielhausen.
Zientzia eta teknologia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskal Herria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 2024 – Lur-1 satelitea, osorik Euskal Herrian egindako lehengoa, 20:56an zirenean, AEBko Kaliforniatik espazioratu zuten.
Mundua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskal Herria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 2009 –
- Ekaitz Saies arraunlari donostiarrak Munduko Txapelketa irabazi zuen K-1 4x200m errelebo kategorian.
- Euskotren Ligaren lehenengo denboraldia amaitu zen. Galizia erraz nagusitu zen zortzi estropadatatik sei irabazita.
- 2015 – Emakumezkoen Traineru Ligako 2015eko denboraldia: San Juan izan zen txapelduna bigarren aldiz jarraian
Mundua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 2009 – Usain Boltek urrezko domina lortu zuen 100 metroko lasterketan Berlingo Munduko Atletismo Txapelketan, munduko errekorra hobetuz eta marka 9.58 segundotan ezarriz.
Jaiotzak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskal Herria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1599 – Diego López Pacheco, Espainia Berriko erregeordea eta Nafarroako erregeordea (h. 1653).
- 1850 – Emilio Campuzano, bizkaitar ingeniaria, Santiago de Compostelan (h. 1938).
- 1860 – Ricardo García Mercet, bizkaitar militar eta naturalista, entomologian nabarmendua (h. 1933).
- 1907 – Fernando Goenaga Iribarren, gipukoar abeslaria, Isil-isilik abesti herrikoiaren egilea (h. 1990).
- 1932 – Carlos Diaz Arkotxa, bizkaitar militarra eta Ertzaintzako buruzagia (h. 1985).
- 1935 – Carmelo Borobia, nafar apaiza, Tarazonako apezpikua (h. 2022).
- 1943 – Luis Roldán, nafar politikaria eta goardia zibilaren zuzendaria, Zaragozan (h. 2022).
- 1944 – Rafael Camiña, bizkaitar belar hockey jokalari ohia.
- 1946 – Maite Zelaia, gipuzkoar arkitektoa, formazio hori jaso zuen lehen emakume eibartarra.
- 1947 – Jaime de Salazar y Acha, gipuzkoar historialari eta genealogista.
- 1951 – Josetxo Zaldua, kazetari eta argazkilari nafar eta mexikarra (h. 2021).
- 1952 – Mixel Berhokoirigoin, baxenafar laboraria, Euskal Herriko Laborantza Ganberako presidentea eta Bakegileak taldeko kidea (h. 2021).
- 1953 – Ana Urkijo, bizkaitar abokatu eta Athletic Clubeko presidente ohia.
- 1956 – Ruper Ordorika, euskal abeslaria.
- 1959 – Lorena Lopez de Lacalle, arabar politikaria.
- 1962 – Ana Borderas, gipuzkoar kazetaria eta irrati-esataria.
- 1972 – Abigail Lazkoz, bizkaitar margolaria.
- 1973 – Iker Sarriegi, gipuzkoar futbolari ohi eta abokatua.
- 1979 – Maite Larburu, gipuzkoar biolin-jotzailea.
- 1980 – Amalur Arbelaitz Arbelaitz, gipuzkoar baserritarra eta kirolaria.
- 1984 – Jon Larreategi, gipuzkoar futbolari ohia.
- 1986 – Javier Etxarri, nafar txirrindularia.
- 1995 – Oier Goia, gipuzkoar errugbilaria.
- 1997 – Aihen Muñoz, gipuzkoar futbolaria.
- 1999 –
- Jon Alberdi, gipuzkoar pilotaria.
- Álvaro Djaló, bizkaitar futbolaria, Madrilen.
- 2000 – Jon Ander Olasagasti, gipuzkoar futbolaria.
Mundua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1557 – Agostino Carracci, italiar margolari eta grabatzailea (h. 1602).
- 1645 – Jean de La Bruyère, frantziar idazle moralista (h. 1696).
- 1650 – Vincenzo Coronelli, italiar fraider frantziskotar, kosmografo eta kartografoa (h. 1718).
- 1662 – Joan Adam I.a Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzea (h. 1712).
- 1795 – Heinrich August Marschner, alemaniar musikagilea (h. 1861).
- 1815 – San Joan Bosco, italiar apaiza, Salestar lagunartearen sortzailea (h. 1888).
- 1821 – Arthur Cayley, britainair matematikaria (h. 1895).
- 1825 – Gustave de Ponton d'Amécourt, frantziar asmatzaile, arkeologo eta numismatikoa (h. 1888).
- 1832 – Wilhelm Wundt, alemaniar fisiologo, filosofo eta psikologiaren aitzindaria (h. 1920).
- 1845 –
- Wollert Konow, Norvegiako lehen ministroa (h. 1924).
- Gabriel Lippmann, frantziar fisikaria, 1908ko Fisikako Nobel Saria (h. 1921).
- 1848 – Francis Darwin, britainiar botanikaria (h. 1925).
- 1849 – Johan Kjeldahl, daniar kimikaria (h. 1900).
- 1860 – Jules Laforgue, uruguaiar jatorriko frantziar olerkari sinbolista (h. 1887).
- 1863 – Gabriel Pierné, frantziar musikagilea (h. 1937).
- 1867 – António Nobre, portugaldar olerkaria (h. 1900).
- 1869 – Léon Kauffman, Luxenburgoko lehen ministroa (h. 1952).
- 1874 – Gerhard Hessenberg, alemaniar matematikaria (h. 1925).
- 1876 – Ivan Bilibin, errusiar ilustratzaile eta antzeztokien diseinatzailea (h. 1942).
- 1878 – Shigeho Tanaka, japoniar iktiologoa eta zoologia irakaslea (h. 1974).
- 1888 – T. E. Lawrence, Lawrence Arabiakoa, britainiar militar, arkeologo eta idazlea (h. 1935).
- 1892 – Harold Foster, kanadar-estatubatuar komikigilea (h. 1982).
- 1895 –
- Albert Cohen, suitzar eleberrigilea (h. 1981).
- Jacinto Guerrero, espainiar musikagilea (h. 1951).
- 1904 – Wendell Meredith Stanley, estatubatuar biokimikaria, 1946ko Kimikako Nobel Saria (h. 1971).
- 1906 –
- Frantzisko Josef II.a Liechtensteingoa, Liechtensteingo Printzerriko printzea eta estatuburua (h. 1989).
- Edward Ochab, Poloniako estatuburua (h. 1989).
- 1907 – Georgette Kokoczynski, frantziar erizaina eta anarkista (h. 1936).
- 1911 – Ernst Friedrich Schumacher, alemaniar jatorrizko ekonomilaria, eragin handiduna 1970eko hamarkadan (h. 1977).
- 1913 – Menahem Begin, Israelgo lehen ministroa (h. 1992).
- 1920 – Charles Bukowski, estatubatuar idazlea (h. 1994).
- 1923 – Millôr Fernandes, brasildar marrazkilari, umorista, antzerkigile, idazle eta itzultzailea (h. 2012).
- 1928 – Ann Blyth, estatubatuar aktore eta abeslaria.
- 1929 –
- Bill Evans, estatubatuar piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1980).
- Helmut Rahn, alemaniar futbolaria (h. 2003).
- 1930 – Tony Trabert, estatubatuar tenislaria (h. 2021).
- 1931 –
- Alessandro Mendini, italiar arkitekto eta diseinatzailea (h. 2019).
- Kakuichi Mimura, japoniar futbolaria (h. 2022).
- Harold Bernard St. John, Barbadosko lehen ministroa (h. 2004).
- 1932 – Eva Rysová, eslovakiar aktorea (h. 2023).
- 1933 –
- Reiner Kunze, alemaniar idazlea eta itzultzailea.
- Julie Newmar, estatubatuar aktore, dantzari eta abeslaria.
- Stuart Roosa, estatubatuar astronauta (h. 1994).
- 1934 –
- Diana Wynne Jones, britainiar idazlea (h. 2011).
- Ketty Lester, estatubatuar abeslari eta aktorea.
- 1935 – Arnaldo Pambianco, italiar txirrindularia (h. 2022)
- 1938 – Emmanuel Rakotovahiny, Madagaskargo lehen ministroa (h. 2020).
- 1940 – Bruce Beresford, australiar zinema zuzendaria.
- 1941 - Maria Silva, espainair aktorea eta ordezkari artistikoa (h. 2023).
- 1942 – Iain Douglas-Hamilton, britainiar zoologoa.
- 1947 – Daishiro Yoshimura, japoniar futbolaria (h. 2003).
- 1951 – Umaru Yar'Adua, Nigeriako 4. Presidentea (h. 2010).
- 1953 – Stuart Baxter, ingeles futbolari ohia eta entrenatzailea.
- 1954 –
- James Cameron, kanadar zinema zuzendaria, produktorea eta gidoigilea.
- Joan Coscubiela, kataluniar politikalari eta sindikalaria.
- 1958 –
- Angela Bassett, estatubatuar aktorea.
- Consuelo Díez Fernández, espainiar piano-jotzailea eta musikagilea.
- Djão, Mozambiken jaiotako portugaldar futbolaria (h. 2023).
- Anne L'Huillier, frantziar fisikaria eta fisika atomikoko irakaslea, 2023ko Fisikako Nobel Saria.
- Madonna, estatubatuar abeslari eta aktorea.
- 1959 – Marc Sergeant, belgikar txirrindulari ohia.
- 1960 –
- Éric Caritoux, frantziar txirrindulari ohia.
- Timothy Hutton, estatubatuar aktorea.
- 1962 –
- Steve Carell, estatubatuar aktore, umorista, ekoizle, gidoigile eta zuzendaria.
- Aurora Luque, espainiar poeta, itzultzaile, irakasle eta idazlea.
- 1966 – Onésimo Díaz, madrildar apaiz katoliko eta historialaria.
- 1969 – Kate Higgins, estatubatuar ahots-aktorea, abeslari eta piano-jolea.
- 1970 – Fabio Casartelli, italiar txirrindularia (h. 1995).
- 1971 –
- Matthew Bingley, australiar futbolari ohia.
- Iraida Noriega, mexikar kantari, konpositore eta irrati-esataria.
- 1974 –
- Tomasz Frankowski, poloniar futbolari ohia.
- Joaquín Reyes, espaniar umorista, irratiko esatari eta aktorea.
- 1975 – Taika Waititi, zeelandaberritar zinema eta telebista zuzendaria, aktorea eta umorista.
- 1976 – Nuria Fernández, espainiar atleta, 1.500 metroko lasterketan aditua.
- 1978 – Karine Teles, brasildar aktore, gidoilari eta zinema ekoizlea.
- 1981 – Roque Santa Cruz, paraguitar futbolaria.
- 1983 –
- Valeria Luiselli, mexikar idazlea.
- Nikolaos Zisis, greziar saskibaloi jokalaria.
- 1987 – Zoran Vrkić, kroaziar saskibaloi-jokalaria.
- 1988 – Rumer Willis, estatubatuar aktorea.
- 1991 – Evanna Lynch, irlandar aktorea.
- 1993 –
- Paula Dalli, espainiar abeslaria, aktorea, ahots aktorea, idazlea eta esataria.
- Diego Llorente Ríos, madrildar futbolaria.
- 1996 – Caeleb Dressel, estatubatuar igerilaria.
Heriotzak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Euskal Herria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1807 – Bruno Hezeta, euskal herritar itsasgizon eta ofiziala (j. 1744).
- 1937 – Justo Etxeguren, arabar apaiza, Asturiasen (j. 1884).
- 1945 – Pilar Zabala, Iciar II, gipuzkoar erraketista (j. 1926).
- 1960 – André Behotegi, euskal errugbilaria, Nizan (j. 1900).
- 1966 – León Gutiérrez, Leo Goti, espainiar euskaltzalea, Buenos Airesen (j. 1877).
- 1984 – Piarres Narbaitz, euskal idazle, historialari eta apaiza (j. 1910).
- 1987 – Javier Sagarzazu, gipuzkoar futbolaria (j. 1958).
- 1988 – Pierre Caubet, zuberoar txanbelari eta laboraria (j. 1913).
- 1991 – Ignacio Pinedo, gipuzkoar saskibaloi jokalari eta entrenatzailea, Madrilen (j. 1925).
- 1997 – Mariano Estornes Lasa, euskal idazlea (j. 1909).
- 2002 – Jean Urruti, esku huskako baxenafar pilotaria eta Frantziako Erresistentziako kidea (j. 1912).
- 2003 – Sebastian Salaberria, gipuzkoar bertsolaria eta euskal idazlea (j. 1915).
- 2021 – Nacho Moreno, arabar marrazkilari, idazle eta sukaldaria, Puerto de Santa Marían (j. 1957).
Mundua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1157 – Ramiro II.a Aragoikoa, Aragoiko erregea (j. 1086).
- 1339 – Azzone Visconti, Milango jauna (j. 1302).
- 1419 – Wentzeslao IV.a Bohemiakoa, Bohemiako erregea eta Germaniako enperadorea (j. 1361).
- 1443 – Ashikaga Yoshikatsu, Ashikaga shogunerriko zazpigarren shoguna (j. 1434).
- 1492 – Beatriz da Silva, portugaldar lekaimea, Gure Ama Birjinaren Sortze Guztiz Garbiaren Ordenaren sortzailea.
- 1637 – Isaac Beeckman, herbeheretar filosofo eta zientzialaria, atomismo modernoaren sortzaileetakoa (j. 1588).
- 1671 – Andrew Marvell, britainiar idazle eta politikaria (j. 1621).
- 1705 – Jakob Bernoulli, suitzar matematikari eta zientzialaria (j. 1654).
- 1886 – Ramakrishna, indiar yogia (j. 1836).
- 1888 – John Pemberton, estatubatuar kimikaria, Coca-Cola edariaren asmatzailea (j. 1831).
- 1893 – Jean Martin Charcot, frantziar neurologoa (j. 1825).
- 1894 - Sante Geronimo Caserio, italiar anarkista, Marie François Sadi Carnot Frantziako presidentearen hiltzailea (j. 1873).
- 1899 – Robert Wilhelm Bunsen, alemaniar kimikaria (j. 1811).
- 1900 – Jose María Eça de Queirós, brasildar idazlea (j. 1845).
- 1920 – Norman Lockyer, ingeles zientzialari eta astronomoa, helioaren aurkitzailea (j. 1836).
- 1921 – Petri I.a Serbiakoa, Serbiako erregea (j. 1844).
- 1929 – Frank van der Stucken, belgiar-estatubatuar musikagile eta orkestra-zuzendaria (j. 1858).
- 1938 – Robert Johnson, estatubatuar bluesmana (j. 1911).
- 1940 – Henri Desgrange, frantziar txirrindulari eta kazetaria (j. 1865).
- 1948 – Babe Ruth, estatubatuar beisbol jokalaria (j. 1895).
- 1949 – Margaret Mitchell, estatubatuar idazle eta kazetaria (j. 1900).
- 1951 – Louis Jouvet, frantziar antzezlea eta antzerki-zuzendaria (j. 1887).
- 1956 – Béla Lugosi, errumaniar aktorea (j. 1882).
- 1957 – Irving Langmuir, estatubatuar kimikari eta fisikaria, 1932ko Kimikako Nobel Saria (j. 1881).
- 1959 – Wanda Landowska, poloniar-estatubatuar klabe-jotzailea (j. 1879).
- 1972 – Muhammed Ufqir, Marokoko armadako jenerala eta politikaria (j. 1920).
- 1973 – Selman Abraham Waksman, estatubatuar biokimikari eta mikrobiologoa, 1952ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1888).
- 1977 – Elvis Presley, estatubatuar rock abeslaria eta aktorea, historiako musikaririk garrantzitsuenetakotzat hartua (j. 1935).
- 1979 – John George Diefenbaker, Kanadako lehen ministroa (j. 1895).
- 1987 –
- Sumiko Kurishima, japoniar aktore eta dantzaria (j. 1902).
- Peter Schidlof, austriar musikagilea (j. 1922).
- 1991 – Luigi Zampa, italiar zinema zuzendaria (j. 1905).
- 1993 –
- Stewart Granger, ingeles-estatubatuar aktorea (j. 1913).
- Alison Smithson, britainiar arkitektoa (j. 1928).
- 1997 – Nusrat Fateh Ali Khan, jatorri sufiko pakistandar kantaria (j. 1948).
- 2001 – Anna Mani, indiar fisikari eta meteorologoa (j. 1918).
- 2002 – Abu Nidal, palestinar politikari eta gerrillaria (j. 1937).
- 2003 – Idi Amin, Ugandako presidente eta diktadorea, giza-eskubideen bortxaketagatik ezaguna (j. 1925).
- 2005 –
- Milorad Pavić, serbiar futbolari eta entrenatzailea (j. 1921).
- Roger Schutz, anaia Roger, frantziar teologoa, Taizé kristau-komunitate protestantearen sortzailea (j. 1915).
- 2006 – Alfredo Stroessner, Paraguaiko presidente eta diktadorea (j. 1912).
- 2007 – Max Roach, estatubatuar bateria-jotzailea (j. 1924).
- 2008 –
- Ronnie Drew, irlandar kantari eta abestigilea eta The Dubliners folk taldeko partaidea (j. 1934).
- Masanobu Fukuoka, japoniar nekazaria, ospetsua nekazaritzan aldeztu zuen metodo eta prozedura naturalengatik (j. 1913).
- 2009 – Barbara Lauwers, Women’s Army Corps AEBetako armadako emakume taldeko kidea (j. 1914).
- 2011 – Paul-Marie Lapointe, kanadar olerkari eta kazetaria (j. 1929).
- 2012 – Joaquín Luis Romero Marchent, espainiar zinema zuzendari, telebista zuzendari eta gidoilaria (j. 1921).
- 2014 – Vsevolod Nestayko, ukraniar idazlea, haur literaturan berezitua (j. 1930).
- 2015 – Jacob David Bekenstein, mexikar, estatubatuar eta israeldar fisikari teorikoa (j. 1947).
- 2016 – João Havelange, brasildar kirolari eta kirol-buruzagia, FIFAko presidentea (j. 1916).
- 2018 –
- Aretha Franklin, Soularen Erregina, estatubatuar abeslaria (j. 1942).
- Atal Bihari Vajpayee, Indiako lehen ministroa (j. 1924).
- 2019 –
- Peter Fonda, estatubatuar aktore, gidoigile, ekoizle eta zinema zuzendaria (j. 1940).
- Felice Gimondi, italiar txirrindularia (j. 1942).
- 2021 – Volodymyr Holubnytxy, ukrainar eta sobietar atleta (j. 1936).
- 2023 –
- Howard Becker, estatubatuar soziologoa (j. 1928).
- Beriz Belkić, Bosnia eta Herzegovinako presidentea (j. 1946).
- Renata Scotto, italiar sopranoa (j. 1934).
- 2024 – Luther Kent, estatubatuar blues abeslaria (j. 1948).
Jaiak eta urteurrenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Sehaska egutegiko izendegia: Jasone eta Jasokunde.
- San Roke eguna: Deban esku-dantza dantzatu ohi da.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Urteko hilak | ||
---|---|---|
Urtarrila • Otsaila • Martxoa • Apirila • Maiatza • Ekaina • Uztaila • Abuztua • Iraila • Urria • Azaroa • Abendua |