Aleksander Zdanowicz (historyk)
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
historyk,filolog i pedagog |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/%D0%A1%D1%8F%D0%BC%27%D1%8F_%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E.jpg/240px-%D0%A1%D1%8F%D0%BC%27%D1%8F_%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D1%9E.jpg)
Aleksander Maria Zdanowicz (ur. 26 lutego 1805, Bielkiewicze[1] nad Ptyczą, powiat ihumeński[2], zm. 17 maja 1868, Wilno[3] (na Zarzeczu)) – polski historyk, filolog, pedagog i autor podręczników.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w katolickiej rodzinie szlacheckiej Antoniego Zdanowicza w zaścianku Bielkiewicze nad rzeką Ptyczą w pobliżu miasta Ihumeń (obecnie Czerwień (Białoruś)) w guberni mińskiej. Miał dwóch braci i siostrę. Edukację rozpoczął w szkole parafialnej w Dudziczach. Uczył się sześć lat w bazyliańskiej szkole w Ladach, następnie był przez dwa lata preceptorem. W roku 1827 rozpoczął studia filologiczne na Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim, które ukończył w 1831 roku. Otrzymał stanowisko nauczyciela w Instytucie Szlacheckim w Wilnie. W latach 1834–1849 był przez 15 lat wykładowcą języka łacińskiego. Ok. 1840 ożenił się z nauczycielką Emilią Piasecką, która urodziła czworo dzieci: Ignacego, bliźnięta Teresę i Henryka oraz Michalinę. Od 1849 do 1863 był nauczycielem historii[4]. W następstwie represji po powstaniu styczniowym utracił posadę nauczyciela. Syn Ignacy Zdanowicz (ur. 1841) za udział w powstaniu został powieszony 1 grudnia 1863 na Placu Łukiskim w Wilnie.
W 1859 został członkiem zwyczajnym Wileńskiej Komisji Archeologicznej.
Wydał jedenaście podręczników oraz opracował siedem skryptów jako rękopisy. Przetłumaczył z języka rosyjskiego trzy obszerne monografie historyczne Ivana Kajdanova (1782–1843). Pracował w redakcji Kuryjera Wileńskiego, gdzie współpracował z Antonim Odyńcem, oraz był jednym z redaktorów Słownika języka polskiego[5]. Napisał biografię generała Mariana Langewicza, który w marcu 1863 ogłosił się dyktatorem powstania styczniowego[6].
Do nauki historii polskiej zastosował mnemotechniczną „metodę polską“ Antoniego Jaźwińskiego opisaną w dziele Tablica chronograficzna, podług metody Jaźwinskiego... wydanej w Wilnie w 1845[7] .
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]- Dykcyjonarzyk francuzki z krótką informacyją wymawiania i rozmowami. Wilno 1829 i 1832.
- Grammatyka francuzka dla dzieci. Wilno 1830, 1839 i 1844.
- Abecadło albo elementarz francuzki dla dzieci. Wilno 1830 i 1840.
- Wypisy francuzkie dla dzieci, poczynających naukę tego języka[8]. (dziewięć wydań od 1831 do 1859)
- Tablice regularnych koniugacyi łacińskich. Wilno 1837.
- Tablica chronograficzna, podług metody Jaźwinskiego, obejmująca wykład nowej metody uczenia chronologii, jako też spis cesarzów i królów, w tablicy chronograficznej zawartych od N. C. do dnia dzisiejszego. Wilno 1845[9].
- Rys chronologiczno-historyczny państw nowożytnych od V wieku do dziś dnia, z kilku mappami i genealogijami, tudzież zbiorem pytań dla poczynających. Wilno 1844, 1853 i 1861.
- Objaśnienie chronologicznej tablicy, obejmującej porządek następstwa cesarzów i królów w XX narodach, od początku ery chrześcijańskej do dnia obecnego. Wilno 1837.
- Szkic historyi polskiej dla dzieci z chromolitografijami. Wilno 1857, 1859 i 1862.
- Szkic historyi powszechnej. Wilno 1861.
- Historyja powszechna dla szkolnej młodzieży. (2 tomy), Wilno 1861 i Warszawa 1871.
- Dziesięć dni dyktatury. Wspomnienie z lat ubiegłych. Gorlice 1901.
- Przekłady z języka rosyjskiego
- Historyja powszechna krótko zebrana przez Kajdanowa. (3 tomy), Wilno 1845.
- Historyja średnich wieków. Wilno 1845.
- Historyja nowych wieków. Wilno 1846.
Rękopisy i skrypty
[edytuj | edytuj kod]- Historyja literatury polskiej dla młodzieży żeńskiej.
- Geografija dawnej Polski ze szczególnym względem na jej stronę historyczna i malowniczą.
- O organizacyi rządu, starożytnej Polski.
- Kosmografija dla pensyi żeńskich.
- Przegląd systematyczny całego obszaru wiedzy ludzkiej.
- Nauka praktyczna języka łacińskiego dla dzieci.
- Panowanie Stanisława Poniatowskiego, podług najnowszych źródeł, dla młodzieży.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Bielkiewicze. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Bielkiewicze. [dostęp 2022-08-19].
- ↑ Aleksander Zdanowicz – polski historyk, filolog, pedagog, propagator nauczania historii (...). Instytut de Republica. [dostęp 2022-08-19].
- ↑ Zdanowicz Aleksander i Ignacy – Cmentarz bernardyński, Wilno
- ↑ Зданович, Александр. Wikisource. [dostęp 2017-08-04]. (ros.).
- ↑ Słownik języka polskiego, Wilno 1861 – Aleksander Zdanowicz i in.. Uniwersytet Warszawski. [dostęp 2017-08-04].
- ↑ Aleksander Zdanowicz: Dziesięć dni dyktatury. [dostęp 2022-08-19].
- ↑ Sikorski 1903 ↓.
- ↑ Wypisy francuzkie dla dzieci poczynających naukę tego języka ułożone przez Alexandra Zdanowicza, wyd. 1839 [online], polona.pl [dostęp 2018-06-01] .
- ↑ Aleksander Zdanowicz , Tablica chronograficzna, podług metody Jaźwińskiego obejmująca wykład nowej metody uczenia chronologii, jako też spis Cesarzów i Królów w tablicy Chronograficznej zawartych, od narodzenia Chrystusa do dnia dzisiejszego, wyd. 1845. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-02] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Encyklopedia Powszechna. tom 28, Warszawa 1868, s. 423–426.
- Stanisław Kościałkowski: Aleksander Zdanowicz 1805–1868. Zarys biograficzny. Wilno 1918.
- Saturnin Sikorski: Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana, tom XXXI-XXXII, (Instygator-Joel Manuel). Warszawa: Drukarnia Aleksandra Tadeusza Jezierskiego, 1903, s. 783–784.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Publikacje Aleksandra Zdanowicza w bibliotece Polona
- Zdanowicz, Aleksander (1805–1868) w katalogu Biblioteki Narodowej
- Aleksander Zdanowicz na stronie Instytutu de Republica
- Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego
- Członkowie Wileńskiej Komisji Archeologicznej
- Pochowani na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie
- Polscy leksykografowie
- Polscy autorzy podręczników szkolnych
- Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej
- Polscy nauczyciele historii
- Polscy nauczyciele języka łacińskiego
- Polacy na Białorusi
- Urodzeni w 1805
- Zmarli w 1868