Кĕрешшĕнсем
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Disambig_gray.svg/20px-Disambig_gray.svg.png)
Крешшĕнсем | |
Тăван ячĕ |
Кряшенсем Керәшеннәр |
---|---|
Хальхи вырнаçăвĕ тата йышĕ | |
Пурӗ: 34822 çын (2010 çулхи çыравра хăйсене крешшен нацине кăтартнисем)[3]
![]() | |
Чĕлхе | тутар чĕлхи, вырăс чĕлхи |
Тĕн | Православи |
Кĕрет | тутарсем |
Этнос ушкăнĕсем | нагайбаксем[4] |
Крешшĕнсем (тут. керәшеннәр, керәшен татарлары, выр. кряшены) — Атăлпа Урал хушшинчи тутарсен йышĕнчи тĕнпе, çавна май йăла-йĕркепе те, уйрăлса тăракан этноконфесси ушкăнĕ, православие тытса пыраççĕ, ытларах Тутарстанра, кăштах Удмурти Республикинче, Пушкăрт Республикинче тата Челепи облаçĕнче пысăк ушкăнсемпе пурăнаççĕ.
Асăрхаттару: анлăрах пĕлтерĕшпе чăваш чĕлхинче крешшĕн тесе тĕне кĕнĕ хуть те мĕнле çынсене те калаççĕ.
Нагайбаксем те хăйсене крешшĕнсем теççĕ[5].
Крешшĕнсем епле пулса кайни
[тӳрлет | кодне тӳрлет]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Kazan_Tikhvinskaya_Church_08-2016.jpg/220px-Kazan_Tikhvinskaya_Church_08-2016.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Tihvin_church_kazan.jpg/220px-Tihvin_church_kazan.jpg)
Йышĕ тата вырнаçни
[тӳрлет | кодне тӳрлет]2002 çулхи Раççейри халăх çыравĕпе 24668 кряшен шутланнă. Вĕсенчен чылайрахăшĕ (18760 çын) Тутарстанра пурăннă. Кряшенсем çаплах нумай йышпа Пушкăрт Республикинче (4510 çын) тата Удмурт Республикинче (650 çын) вырнаçнă.
|
Кряшенсен антропологи тĕсĕсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Чĕлхе тата алфавит
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Чĕлхепе кряшенсене тăватă ушкăна уйăраççĕ:
- Анат Камаçум кряшен пуплевĕ;
- хусан лешьен кряшен пуплевĕ;
- чистай кряшен пуплевĕ;
- молькей кряшен пуплевĕ.
Пичетпе литература
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Хаçатсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- «Сугыш хабарляре» (Военные известия; 1915—1917. Редактор — П. П. Глезденев)
- «Дус» (Друг; нарăс, 1916—1918. Редактор — С. М. Матвеев)
- «Кряшен газеты» (Кряшенская газета; кăрлач, 1917 — утă, 1918. Редактор — Н. Н. Егоров)
- «Алга таба» (Вперёд; кăрлач—ака, 1919. Редактор — М. И. Зубков)
- «Кызыл алям» (Хĕрлĕ ялав; юпа, 1919 — кăрлач, 1921)
- «Киняш» (Совет; авăн, 1922 — раштав, 1929)[6].
- «Керэшен сузе» (Слово кряшен; нарăс, 1993—2002)[7][8]
- «Туганайлар» (Родные мои;2002-па)[9]
- Кряшенские известия 2009-па)[10]
Журналсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- «Иген игуче» («Хлебороб») (çĕртме-утă 1918).
- «Белемнек» («Знание») (авăн, 1921 — кăрлач, 1922).
- «Туганайлар» («Братья»).
Илемлĕ литература
[тӳрлет | кодне тӳрлет]XIX ĕмĕрти чи паллă сăвăçĕ — Яков Емельянов, халăхра ăна «Якку юрăç» тенĕ. Сăвă хайлама вăл Хусанти тĕп кряшен-тутар шкулĕнче вĕреннĕ чухнех пуçланă. Поэт икĕ сăвă пуххине хатĕрленĕ, вĕсене «Стихи на крещёно-татарском языке. Дьякон Я. Емельянов стихлары» ятпа 1879 çулта пичетленĕ. Çаплах Давид Григорьев (Саврушевский), Дарҗия Аппакова, Н. Филиппов, А. Григорьев, В. Чернов, Гаврила Беляев çыравçăсем пулнă.
Культура
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Этнографсем палăртнипе, чĕлхе тата этеплĕх йалипе пиллек этнографи ушкăна уйăраççĕ:
- хусан-тутар,
- алапӳ,
- молькей,
- чистай
- нухайбаксем
Асăрхавсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- ^ 1, 2, 3 тата 4 Всероссийская перепись населения 2010 года. Официальные итоги с расширенными перечнями по национальному составу населения и по регионам.: см.
- ^ Итоги национальной переписи населения 2009 года. Национальный состав, вероисповедание и владения языками в Республике Казахстан
- ^ ВПН-2010
- ^ Нагайбаки - кто они? // Администрация Нагайбакского муниципального района
- ^ Кто же вы, нагайбаки?
- ^ 1924 çулхи нарăс-ака тапхăрĕнче «Киняш» вырăнне пĕр ятлă журналăн виççĕ номерĕ тухнă.
- ^ https://archive.is/20120713093328/kazan.eparhia.ru/temples/kazan/tihvinskajazercov/
- ^ http://www.anco-rt.ru/index.php?i=4&k=120 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ http://www.kryashen.ru/rus.php?nrus=2&id=62 2007 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ http://kryashen-info.ru/ru/newspaper/82(ĕçлемен каçă)
Çавăн пекех
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- Нагайбаксем — крешшĕн православи этнос ушкăнĕ
- Хусан тата Тутарстан епархийĕ — Вырăс Православи Чиркĕвĕн Мускав Патриархин Хусан епархийĕ
- Удмурт çырулăхĕ (Николай Ильменскин)
Каçăсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- Кряшенсен чун-чĕм миссийĕ 2009 ҫулхи Ака уйӑхӗн 14-мӗшӗнче архивланӑ.
- Раççей кряшенĕсен сайчĕ(ĕçлемен каçă)
- Кряшен халăхĕн этно-этеплĕх проекчĕ 2009 ҫулхи Ака уйӑхӗн 14-мӗшӗнче архивланӑ.
- Кряшенсем: правасăрлăхран хăйсен палăртăвĕ патне 2012 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.
- Кряшенсен этно-этеплĕ уйрăмлăхĕ
- Народная одежда молькеевских кряшен
- Тутарстанăн православи йăлинчи кряшенсем хăйсен правине хĕстернипе хумханаççĕ 2016 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ.
- Кряшен ыйтăвĕ Тутарстанра: кун-çулĕ тата хальхи пурнăç, 2006
- Раççей кряшенĕсен пĕрлешĕвĕ: "Тутар халăхĕ - искусствăллă туса хунă этнос"