Барион
Барионсем (грек βαρύς — йытвăр) — Элементарлă пĕрчĕксен çемйи, хăватлă пĕр-пĕринпе ĕç-пуçĕне пăхăнакан фермионсем, виçĕ кваркран тытăнса тăраççĕ (барионсем 5 тата ытла шутлă кварксенчен тăрать тесе шутлани те пур, анчах ăна тĕпчесе çирĕплетмен). Барионсем мезонсемпе (кусем икĕ кваркран чăмăртаннă) пĕрле элементарлă пĕрчĕксен хăватлă пĕр-пĕринпе ĕç-пуçĕсен ушкăнне пуçтарăнаççĕ, вĕсене тепĕр ячĕпе адронсем теççĕ.
Барионсем шутне (йывăрăшĕ ӳссе пынă май): протон, нейтрон, ламбда-гиперон, сигма-гиперон, кси-гиперон, омега-гиперон. омега-гиперонăн йывăрăшĕ (3278 электрон йывăрăшлĕ), протонăнчен 1,8 хут ытларах.
Барион хисепĕсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Baryon_decuplet.svg/220px-Baryon_decuplet.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Octeto_bari%C3%B4nico.png/220px-Octeto_bari%C3%B4nico.png)
Барионсен классификацийĕ
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Протонпа нейтрон çирĕп тăнăç барионсем шутне кĕреççĕ. Пĕрремĕшĕ (халĕ çак паллă) пĕтĕмлĕ тăнăç, иккĕмĕшĕн бета-арканăвлĕ пурнăç тапхăрĕ 1000 çеккунтă. Йывăртарах барионсем 10−23 — 10−10 çеккунтă хушшинче арканаççĕ.
Нуклон кварк шучĕсемпе uud — протон тата udd — нейтрон пулать. Унăн пăри ½ тан, тĕлĕнтермĕшлĕхĕ нуль. Йывăрăшĕ 940 МэВ çывăх. Кĕске вăхăт пурăнакан пăлханчăк тăруллă нуклонсем N-барионсен ушкăнне кĕреççĕ.
Тĕлĕнтермĕшлĕ пĕр кварклă та пулин барионсене — анчах та йывăр кварксăррисене — называются гиперонсем теççĕ. Барионсен çемйинче, нуклонсем пуçсăр, Δ-, Λ-, Σ-, Ξ- и Ω-барион ушкăнĕсене кăтартаççĕ.
- Δ-барионсем (Δ++, Δ+, Δ0, Δ−), нуклонсем пекех, u-па d-кварксенче тытăнса тăрать, анчах та, нуклонсемпе танлаштарсан, вĕсен пăри 3/2 тан.
Барионăн хисепĕ
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Çав. пекех
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Физикăри пĕрчĕсем |
|
---|---|
Фундаментри пĕрчĕсем | |
Пуçтарăннă пĕрчĕсем | |
Пĕрчĕсен ят-йышĕ • Барионсен ят-йышĕ • Мезонсен ят-йышĕ |
![]() |
Ку физика вĕçлемен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе тата хушса проекта пулăшма пултаратăр. |