زمانی کوردی: جیاوازیی نێوان پێداچوونەوەکان
Aram (لێدوان | بەشدارییەکان) گەڕاندنەوەی 1 دەستکاری لەلایەن 31.25.140.2: دەقە ناڕوونە و ویکیپیدیا بۆ هەموو کەسێک دەنووسرێت. (تو) تاگ: پووچەڵکردنەوە |
دەربازدانی 1 سەرچاوە و تاگکردنی 0 بە مردوو #IABot (v2.0beta14) |
||
ھێڵی ٢٤٢: | ھێڵی ٢٤٢: | ||
* [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] |
* [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] |
||
* [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] |
* [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] |
||
* [http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واجشناسی کوردی خوارگ] |
* [https://web.archive.org/web/20120723065907/http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واجشناسی کوردی خوارگ] |
||
{{زمانی کوردی}} |
{{زمانی کوردی}} |
وەک پێداچوونەوەی ٠٧:١١، ٢٦ی نیسانی ٢٠١٩
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Disambig_RTL.svg/25px-Disambig_RTL.svg.png)
زمانی کوردی زمانێکە کە خەڵکی کورد قسەی پێدەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە زمانە ھیندوئێرانییەکان کە خۆیان یەکێکن لە بنەماڵەی زمانە ھیندوئەورووپایییەکان. ئەم زمانە لە زمانی کەڤناری مادی کەوتووەتەوە.[١] زمانی کوردی لە نێوان زمانە ئێرانییەکاندا لە بواری گەورەیی سێیمین زمانە و دەکەوێتە دوای زمانی فارسی و زمانی پەشتۆ.[٦]
شێوەزارەکانی کوردی
زمانی کوردی چەند شێوەزاری سەرەکی ھەیە کە جیاوازی زۆریان ھەیە و زمانناسەکان لە سەر چۆنیەتی جیاکردنەوەی ئەم شێوەزارانە یەکدەنگ نین. بەڵام زۆربەیان زمانی کوردی بەم چوار دەستەیە دابەش دەکەن:[٧]
- کوردیی باکووری (ژوورین) بادینی
- کوردیی ناوەندی (سۆرانی)
- کوردیی باشووری (خوارین)
- گۆرانی-زازایی
ھەندێک لە زمانناسان، لوڕیش و شێوەزارێکی زمانی کوردی پۆلبەندی دەکەن. ئەگەر چی لوڕی ژمارەیەکی زۆری وشەی کوردی تێدایە، بەڵام ھێشتاش لێکۆلینەوەیەکی ئەوتۆ لە سەر لوڕی لە بەر دستدا نییە.[١]
ئەلفوبێی کوردی
بە ھۆی ئەوەی کە کوردەکان لە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی و ئێران بوون و ئەلفوبێی فەرمیی ئەو دوو وڵاتە ئەلفوبێی عەرەبی بوو، کوردەکانیش تا پێش ٣٠ەکان تەنیا ئەلفوبێی عەرەبییان بۆ نووسینی کوردی بەکار دەھێنا. لە تورکیا، لە دوای بە فەرمیکردنی ئەلفوبێی لاتینی بۆ زمانی تورکی، جەلادەت عەلی بەدرخان لە ساڵی ١٩٣٢ ئەلفوبێیێکی لاتینیی بۆ زمانی کوردی داھێنا کە ئێستا بە ناوی "ئەلفوبێی ھاوار" یان "بەدرخان" دەناسرێت.
فۆنولۆژیی مێژوویی
کوردی | پاڵەویی ئەشکانی | ئەوێستایی | فارسی | پاڵەوی ساسانی | فارسیی کۆن | Proto-Iranian | ||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
ک. باکووری | ک. ناوەندی | ک. باشووری | ھەورامی | زازاکی | ||||||
s | s | s | s | s | s | s | h | h | θ | *ś |
z | z | z | z | z | z | z | d | d | d | *ź |
s, *hr | s, *hr | s, *hr | *hr | *hr | hr | θr | s | d | ç | *θr |
sp/zw | sp/zw | sp/zw | sp/zw | sp/zw | sp/zw | sp/zw | s/z | s/z | s/z | *św/*źw |
pāš | pāš | pāš | paš | pas-ča | pas | pas | pasā | *pas-ča | ||
ž | ž | ž | ž | j | ž | j | z | z | j | *j |
ž | ž | ž | ç | j, z, ž | ž | ç | z | z | ç | *ç |
d- | d- | d- | b- | b- | b- | duu- | d- | d- | duv- | *dw- |
xw- | xw- | xw- | w- | w- | wx- | huu-, xv- | x- | xw- | (h)uv- | *hw- |
l, r | ł, r | ł, r | l, ł, r | rr | rδ | rd | l | l, r | rd | *rd |
نادیار | نادیار | نادیار | نادیار | rz | rz | rz | l | l, r | rd | *rz |
j- | j- | j- | y- | j- | y- | y- | j- | j- | y- | *y- |
f(i)r- | f(i)r- | f(i)r- | wur-, har- | r- | fr- | fr- | for-, ھتد | fr- | fr- | *fr- |
w- | w- | w- | w- | w- | f- | θw- | h- | h- | θw- | *θw- |
w, y, (nil) | w, y, (nil) | w, y, (nil) | w, y | w, y | β, δ, γ | b, d, g | w, y, (/nil) | w, y, (') | b, d, g | *b, *d, *g |
w, h, y, (/nil) | w, h, y, (/nil) | w, h, y, (/nil) | w, y, h | w, y, h | b, d, g | p, t, k | b, d, g | b, d, g | p, t, k | *p, *t, *k |
n | n | n | n | nd | nd | nd | nd/nn | nd | *nd | |
žn | žn | žn | žn | šn, zn (?) | zn | sn | šn | šn | šn | *śn |
v | w | w | m | m | -šm | -šm | -šm | -šm | -šm | |
v | w | w | m | m | -hm | -hm | -xm | -hm | -hm | |
h-, k- | h-, k- | h-, k- | h- | h- | x- | x- | x- | x- | x- | *x- |
č- | č- | č- | ši- | šaw- | šiiu- | šaw- | šaw- | šiyav- | *čyau- | |
b- | b- | b-, w- | w- | v- | w- | w- | b- | w- | w- | *w- |
(w)t | wt | ft | wt | wt | ft | ft | ft | ft | ft | *ft |
t | t | t | t | t | xt | xt | xt | xt | xt | *xt |
ھەڵسەنگاندنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە ھیندوئورووپایییەکان
کوردی | ئاڵمانی | ئیتالیایی | ئینگلیزی | پۆرتووگالی | ئیسپانی | سویدی | فارسی | فەڕەنسی | ھولەندی | |||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
کوردیی باکووری | کوردیی ناوەندی | کوردیی باشووری | لەکی | ھەورامی | زازاکی | |||||||||
évar | éware | éware | íware | wérega | êre | abend | - | evening | - | - | afton | ivār | - | evond |
bra | bra | bra | bra | bra | bra | bruder | fratello | brother | irmão | hermano | bror, broder | barādar | frère | broer, broeder |
te, tu | to, tu | ti | tu | to | ti, to | du | voi | you | tu | te, tú | du | to | te, tu | - |
hesin | asin | asin | asin | asin | asin | eisen | ferro | iron | ferro | hierro | järn | āhan | fer | ijzeren |
erd | herd | ? | ? | ? | erd | erde | terra | earth | terra | tierra | jorden | Zamin | terre | aanaarden |
ére | ére | ére | íre | íge | - | hier | - | here | - | - | här | - | - | - |
hingiv | hengwín | - | ? | ? | hingemín | honig | - | honey | - | - | honung | angabin | - | honing |
kurt | kurt | kull | kull | kurt | kilm | kurz | corto | short | curto | corto | kort | kutāh | court | kort |
lév | léw | léw | lic | lic | lew | lippe | labbro | lip | lábio | labio | läpp | lab | lèvre | lip |
meh | mang | mang | mang | mange | menge | mond | mese | moon | - | - | mane | māh | - | maan |
nav | naw | naw | nom | namê | name | name | nome | name | nome | nombre | nämna | nām | nom | naam |
na | na | ne | ? | ? | né | nein | non | no | não | no | nej | na | non | neen |
nú, nuh | nwé | nú | ? | newe | newe | neu | nuovo | new | novo | nuevo | ny | now | nouveau | nieuw |
neh | no | nú | nu | no | new | neun | nove | ninie | nove | nueve | nio | noh | neuf | negen |
pardéz | perdéz | ? | ? | ? | ? | paradies | paradise | paradise | paraíso | paraíso | paradis | pardis | paradis | paradijs |
spínax | espenax | ? | ? | ? | ispanax | spinat | spinacio | spinach | espinafre | espinaca | spenat | esfanāj | épinard | spinazie |
stér | estére | esare | asare | hesare | estare | stern | stella | star | estrela | estrella | stjärna | setāre | astre | ster |
dot | - | dot | dit | - | - | tochter | - | daughter | - | - | dotter | doxtar | - | dochter |
dlop | dlop | dlop | ? | dlop | dalpa | tropfen | - | drop | - | - | droppa | - | - | druppel |
ڕێزمانی کوردی
جێناوە سەربەخۆکان
کەس | کوردیی باکووری |
کوردیی ناوەندی |
کوردیی باشووری |
لەکی | ھەورامی | زازاکی | ||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
ڕێک | چەوت | ڕێک | چەوت | |||||
١. ت. | ئەز | من | من | من | م | من | ئەز | مـ(ـن) |
٢. ت. | تو | تە | تۆ | تو | تو | تۆ | ت | تۆ |
٣. ت. ن. | ئەو | وی | ئەو | ئەو | ئو (iw) | ئاڏ | ئۆ | ئەی |
٣. ت. م. | وێ | ئاڏە | ئا | ئایە | ||||
١. ک. | ئەم | مە | ئێمە | ئیمە | ئیمە | ئێمە | ما | |
٢. ک. | ھوون | وە | ئێوە | ئیوە | ھومە | شمە | شما | |
٣. ک. | ئەو | وان | ئەوان | ئەوان | ئون (iwin) | ئاڏی | ئێ | ئینان |
جێناوە لکاوەکان
کۆمەڵەی یەکەم
کەس/ژمارە | تاک | کۆ |
کەسی یەکەم | م | مان |
کەسی دووەم | ت | تان |
کەسی سێیەم | ی | یان |
کۆمەڵەی دووەم
کەس/ژمارە | تاک | کۆ |
کەسی یەکەم | م | ین |
کەسی دووەم | یت | ن |
کەسی سێیەم | ێت/ات | ن |
کۆمەڵەی سێیەم
کەس/ژمارە | تاک | کۆ |
کەسی یەکەم | م | ین |
کەسی دووەم | یت | ن |
کەسی سێیەم | () | ن |
پەراوێز
- ^ ئ ا ب Kurdish Language - Kurdish Academy of Language
- ^ "Kurdisch". Archived from the original on 9ی Septemberی 2010. Retrieved 26ی Mayی 2010.
{{cite web}}
: Check date values in:|access-date=
و|archive-date=
(help) - ^ ئەلفوبێی یەکگرتووی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی
- ^ Iraqi constitution, article 4
- ^ European Charter for Regional or Minority Languages
- ^ Kurdish Language - Britannica Encyclopedia
- ^ زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی
ئەم وتارانەش ببینە
بەستەری دەرەکی
![]() |
ئەزموونی ویکیپیدیای کوردیی باشووری لە ئینکۆباتۆری ویکیمیدیا |
![]() |
ئەزموونی ویکیپیدیای کوردیی لەکی لە ئینکۆباتۆری ویکیمیدیا |
![]() |
ئەزموونی ویکیپیدیای کوردیی ھەورامی لە ئینکۆباتۆری ویکیمیدیا |